Ziynetlerin rıza ile ve iade şartı olmaksızın verildiğini kocanın ispatlaması gerekir.
Ziynet ve Çeyiz Eşyalarının İadesi Davalarında İspat Yükü: HGK ve Yargıtay Kararları
Giriş
Evlilik sırasında kadına takılan ziynet eşyaları (altın, bilezik, yüzük, kolye vb.) Türk Medeni Kanunu uyarınca kadının kişisel malı niteliğindedir. Boşanma davalarında sıklıkla gündeme gelen sorunlardan biri, bu eşyaların iadesi veya bedelinin tahsili talepleridir. Burada en önemli mesele, ziynetlerin evlilik içinde bozdurulup harcanması halinde rıza unsurunun ispatıdır.
Hukuki Çerçeve
Türk Medeni Kanunu’nun 186/3. maddesi, eşlerin evlilik birliğinin giderlerine güçleri oranında emek ve malvarlıkları ile katılacaklarını düzenlemiştir. Ancak bu katkı ya tarafların rızasıyla ya da mahkeme kararıyla mümkündür. Evlilik sırasında kadına takılan ziynetler kim tarafından alınmış olursa olsun ona bağışlanmış sayılır ve kişisel maldır. Dolayısıyla bu ziynetlerin ev ihtiyaçları için harcanması halinde kadının rızası bulunmalıdır.
Yargıtay 6. Hukuk Dairesi’nin 12.10.2009 tarihli, 2009/4376 E., 2009/8176 K. sayılı kararında; kocanın, kadının rızasıyla ziynetleri bozdurduğunu ispat edememesi halinde, ziynetlerin iadesinden sorumlu olacağına hükmedilmiştir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun Görüşü
Yargıtay HGK, 2011 yılında verdiği bir kararında şu esasları ortaya koymuştur:
- Ziynet eşyalarının kime ait olduğu: Ziynetler kadına bağışlanmış sayılır ve kişisel maldır.
- İspat yükü: Ziynetlerin rıza ile verildiğini ve iade şartı olmadan harcandığını kocanın ispatlaması gerekir.
- İspat edilemezse: Koca ziynetleri iade ile mükelleftir.
HGK, somut olayda kocanın kadının rızasını kanıtlayamaması nedeniyle direnme kararını bozmuştur.
Bursa Örneği
Bursa’da görülen bir ziynet alacağı davasında kadın, düğünde takılan bileziklerin kocası tarafından bozdurularak ev masraflarında kullanıldığını, fakat bu işlem için kendisinin rızasının alınmadığını iddia etmiştir. Koca ise bu ziynetlerin kadının isteğiyle bozdurulduğunu savunmuştur. Ancak koca, bu iddiasını somut delillerle ispatlayamamıştır. Bursa Aile Mahkemesi, ziynetlerin kadına ait olduğu ve rıza bulunmadığı gerekçesiyle ziynetlerin bedelinin iadesine hükmetmiştir. Yargıtay da bu kararı onamıştır.
Değerlendirme
- Kural: Ziynetler kadına aittir.
- İstisna: Ziynetlerin evlilik giderleri için bozdurulmasına kadının rızası varsa, koca iadeden kurtulur.
- İspat Yükü: Kadının rızasını ileri süren koca bu iddiasını tanık, yazılı belge veya ikrarla ispatlamak zorundadır.
- Aksi durumda: Koca ziynetlerin bedelini kadına ödemekle yükümlü olur.
Sonuç
Ziynet alacağı davalarında en kritik nokta, rıza unsurunun ispatıdır. Kocanın, kadının ziynetlerini ev giderleri için bozdurduğunu iddia etmesi tek başına yeterli değildir; bu iddianın delillerle desteklenmesi gerekir. Yargıtay 6. Hukuk Dairesi ve Hukuk Genel Kurulu kararları da bu hususu açıkça ortaya koymaktadır. Bursa uygulamasında da görüldüğü üzere, ispat yükünü yerine getiremeyen kocalar ziynet bedelini ödemek zorunda kalmaktadır.
Ziynet ve Çeyiz Eşyaları Davaları – Sıkça Sorulan Sorular
1. Ziynet eşyaları kime aittir?
Yargıtay içtihatlarına göre düğünde takılan altın, bilezik, yüzük gibi ziynetler kadına aittir.
2. Ziynet eşyaları çeyiz eşyalarıyla aynı mıdır?
Hayır. Ziynet eşyaları takılardan oluşurken, çeyiz eşyaları ev eşyalarıdır.
3. Ziynet eşyalarının ev giderleri için harcandığını kim ispatlar?
Koca, ziynetlerin kadının rızasıyla harcandığını ispatlamak zorundadır.
4. Kadın rıza göstermediğini nasıl kanıtlar?
Tanık beyanları, yazılı belgeler veya ziynetlerin zorla alındığına dair delillerle ispatlayabilir.
5. Ziynet eşyalarının bozdurulduğu kabul edilirse ne olur?
Rıza unsuru ispatlanmadıkça koca, bu ziynetlerin bedelini iade etmekle yükümlüdür.
6. Kadın ziynet eşyalarını kocasına rızasıyla verirse iade isteyebilir mi?
Hayır. Rıza ile ve iade şartı olmaksızın verilmişse geri istenemez.
7. Bursa’da görülen davalarda bu konu nasıl sonuçlanıyor?
Bursa Aile Mahkemelerinde, kocanın rıza unsurunu ispat edememesi halinde davalar genellikle kadının lehine sonuçlanmaktadır.
8. Ziynet eşyaları kimin kişisel malıdır?
Kadının kişisel malıdır ve mal rejimi tasfiyesine dahil edilmez.
9. Çeyiz eşyaları kime aittir?
Kadına aittir. Ancak evde kalmışsa aynen iadesi, yoksa bedeli talep edilebilir.
10. Çeyiz eşyalarının kaybolduğunu koca iddia ederse ne olur?
Koca bu iddiasını ispat etmek zorundadır.
11. Ziynet alacağı davası hangi mahkemede açılır?
Aile Mahkemelerinde açılır.
12. Ziynet alacağı davası ile boşanma davası aynı anda açılabilir mi?
Evet, birlikte açılabilir.
13. Ziynet eşyaları kocanın ailesinde kalırsa sorumluluk kimdedir?
Eşyaları teslim alan kişi ve koca birlikte sorumlu tutulabilir.
14. Evlilik sırasında bozdurulan altınlar geri istenebilir mi?
Rıza yoksa evet, bedeli geri istenir.
15. Kocanın “altınları birlikte bozdurduk” demesi yeterli midir?
Hayır. Bunu delillerle desteklemesi gerekir.
16. Kadın ziynet alacağı davasını kazanırsa ne olur?
Ziynetlerin bedeli güncel rayiç üzerinden hesaplanır ve faiziyle ödenir.
17. Bursa’da bilirkişiler ziynet bedelini nasıl hesaplıyor?
Genellikle kuyumcu rayiç fiyatları esas alınır.
18. Çeyiz eşyaları için de faiz talep edilebilir mi?
Evet, bedel talep ediliyorsa yasal faiz istenebilir.
19. Ziynet eşyaları aile giderleri için kullanılırsa iade gerekir mi?
Kadının rızası yoksa iade gerekir.
20. Kadının rızası bulunduğunu kim ispatlar?
Koca ispatlamak zorundadır.
21. Ziynet alacağı davasında tanık beyanı geçerli midir?
Evet, Yargıtay birçok kararında tanık beyanını kabul etmiştir.
22. Çeyiz eşyaları bozulmuşsa ne olur?
Aynen iade mümkün değilse bedeli ödenir.
23. Düğünde takılan altınlar kim tarafından takılırsa takılsın kime aittir?
Kadına aittir.
24. Ziynet alacağı davasında zamanaşımı süresi var mıdır?
Evet, 10 yıllık zamanaşımı süresi uygulanır.
25. Ziynetlerin bozdurulması kimin beyanıyla sabit olur?
Genellikle kocanın ikrarı veya banka dekontlarıyla sabit hale gelir.
26. Kadın dava açarken ziynetlerin listesini vermeli mi?
Evet, hangi ziynetlerin kaldığını somut olarak belirtmelidir.
27. Çeyiz eşyaları evde duruyorsa ne olur?
Mahkeme aynen iadesine karar verir.
28. Koca, ziynetlerin bir kısmını iade etmeye hazır olduğunu belirtirse dava ne olur?
Mahkeme bu kısmı iade, kalan kısmı bedel olarak hükmedebilir.
29. Yargıtay HGK’nın bu konuda temel ilkesi nedir?
Ziynetlerin rıza ile verildiğini kocanın ispatlaması gerektiğidir.
30. Sonuç olarak kadının lehine olan durum nedir?
Rızanın ispat edilememesi halinde ziynetlerin bedeli kadına ödenir.