Ziynetler, kadın üzerinde bulunan, saklanabilen ve götürülebilir nitelikte eşyalardır.
Ziynet ve Çeyiz Eşyaları Davalarında İspat Yükü: HGK ve Yargıtay Uygulamaları
Giriş
Türk aile hukukunda, boşanma davalarıyla birlikte en sık görülen uyuşmazlıklardan biri ziynet ve çeyiz eşyalarının iadesi meselesidir. Ziynet eşyalarının (altın, bilezik, yüzük, kolye vb.) kime ait olduğu, bunların zorla alınıp alınmadığı, evden ayrılırken götürülüp götürülmediği hususları, çoğu zaman tarafları karşı karşıya getirmektedir.
Yargıtay ve Hukuk Genel Kurulu (HGK) kararlarında bu davaların en kritik noktası ispat yükü olarak öne çıkmaktadır.
Yargıtay Kararı
Yargıtay 6. Hukuk Dairesi’nin 03.03.2008 tarihli, 2007/13877 E., 2008/2318 K. sayılı ilamında şu hususlar vurgulanmıştır:
- Ziynet eşyaları, normal koşullarda kadının üzerinde bulunan, saklanabilen ve götürülebilir nitelikte eşyalardır.
- Bu nedenle, ziynetlerin davalı kocada kaldığını davacı kadının ispat etmesi gerekir.
- Kadın, ziynetlerinin zorla alındığını veya götürülmesine engel olunduğunu somut delillerle ortaya koymalıdır.
- Deliller yetersizse mahkemenin, davacıya yemin deliline dayanma hakkını hatırlatması gerekir.
Yargıtay, mahkemenin bu usule uymadan davayı kabul etmesini hatalı bularak hükmü bozmuştur.
Hukuk Genel Kurulu Kararı
Hukuk Genel Kurulu, 28.01.2009 tarihli kararında (HGK, 28.01.2009) Özel Daire’nin bozma gerekçelerini benimsemiş ve direnme kararını BOZMUŞTUR.
HGK’ya göre, davacının iddiası hayatın olağan akışına aykırı olduğundan, bu iddianın ispatı kadına aittir. Kadının ziynetleri zorla elinden alındığını veya götürülmesine engel olunduğunu kanıtlayamaması halinde, davanın reddedilmesi gerekir.
Bursa Örneği
Bursa Aile Mahkemesi’nde görülen bir davada kadın, ziynetlerinin kocası tarafından zorla alındığını ileri sürmüş, koca ise kadının evden ayrılırken bunları yanında götürdüğünü savunmuştur. Mahkeme, kadının iddiasını ispatlayamaması nedeniyle davayı reddetmiş, Yargıtay da bu kararı onamıştır. Bu örnek, ispat yükünün kadında olduğuna dair Yargıtay yaklaşımının Bursa’daki uygulamalara da yansıdığını göstermektedir.
Değerlendirme
- Kural: Ziynetler kadının kişisel malıdır.
- İspat: Ziynetlerin kocada kaldığını iddia eden kadın bunu delillerle ispatlamalıdır.
- Olağan durum: Ziynetlerin kadının üzerinde bulunmasıdır.
- İstisna: Kadın ziynetlerin zorla alındığını veya götürülmesine engel olunduğunu kanıtlayabilirse davayı kazanır.
- Mahkeme yükümlülüğü: Yemin deliline dayanma hakkı hatırlatılmalıdır.
Sonuç
Yargıtay ve HGK kararları ışığında, ziynet alacağı davalarında ispat yükünün kimde olduğu davanın sonucunu doğrudan belirlemektedir. Bursa örneklerinde de görüldüğü üzere, kadının delilleri yetersiz kaldığında davalar reddedilmektedir.
30 Soru-Cevap
1. Ziynet eşyaları kimindir?
Kadının kişisel malıdır.
2. Çeyiz eşyaları kimindir?
Kadına aittir, evde kalmışsa iade edilir.
3. Ziynetler kadının üzerinde bulunur mu?
Evet, hayatın olağan akışına göre kadında bulunur.
4. Kadın ziynetlerin kocada kaldığını nasıl ispatlar?
Tanık, belge, fotoğraf ve yemin deliliyle.
5. Koca, ziynetlerin kadında olduğunu iddia ederse ne olur?
Koca bu iddiasını ispatlamalıdır.
6. Ziynetlerin zorla alındığını kim ispatlar?
Kadın ispatlamak zorundadır.
7. Bursa’da bu davalar nasıl sonuçlanıyor?
Kadın ispatlayamazsa çoğunlukla davalar reddedilmektedir.
8. Ziynet eşyaları taşınabilir mi?
Evet, kolay taşınabilir ve saklanabilir niteliktedir.
9. Mahkeme yemin deliline dikkat etmeli mi?
Evet, davacıya hatırlatmalıdır.
10. Çeyiz eşyalarının iadesi nasıl yapılır?
Mevcutsa aynen, değilse bedeli ödenir.
11. Ziynet davası hangi mahkemede açılır?
Aile Mahkemesi’nde.
12. Zamanaşımı süresi nedir?
10 yıldır.
13. Kadın evden ayrılırken ziynetleri götürürse dava açabilir mi?
Hayır.
14. Ziynetlerin bozdurulduğu kabul edilirse ne olur?
Rıza yoksa bedeli iade edilir.
15. Kadının rızasıyla harcanan altın geri istenir mi?
Hayır.
16. Koca rıza iddiasını nasıl ispatlar?
Tanık ve belge ile.
17. Bursa’da bilirkişiler değer tespiti nasıl yapar?
Kuyumcu rayiçleriyle.
18. Ziynetler ev giderine harcanırsa ne olur?
Rıza yoksa iade gerekir.
19. Yemin delili nedir?
Tarafın son çare olarak yemin etmesidir.
20. Yargıtay bu konuda ne diyor?
Ziynetlerin kadında bulunması olağandır.
21. Çeyiz eşyaları kaybolursa ne olur?
Bedeli ödenir.
22. Tanık beyanı yeterli midir?
Bazı durumlarda yeterlidir.
23. Düğünde takılan altınlar kime aittir?
Kadına.
24. Kadın ispat edemezse ne olur?
Dava reddedilir.
25. Koca ispat edemezse ne olur?
Ziynet bedelini ödemek zorunda kalır.
26. Bursa’da verilen bir kararda nasıl hüküm kuruldu?
Kadın ispatlayamadığı için dava reddedildi.
27. Çeyiz eşyaları için de faiz talep edilir mi?
Evet.
28. Ziynetler üzerinde kocanın hakkı var mı?
Hayır.
29. Mahkeme hangi delillere önem verir?
Tanık, belge, bilirkişi, yemin.
30. Sonuç olarak en önemli husus nedir?
İspat yükü.