Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru S.S.S
Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuru Nedir? Nasıl Yapılır?
Bireysel Başvuru Nedir?
Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru, herkesin temel hak ve özgürlüklerinin kamu otoriteleri tarafından ihlal edildiğini iddia etmesi durumunda başvurabileceği anayasal bir hak arama yoludur. Bu başvuru yolu, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nda güvence altına alınmış haklarla birlikte, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Türkiye’nin taraf olduğu ek protokollerde tanımlanan hakların ihlali durumlarını kapsar.
Kimler Başvuruda Bulunabilir?
Bireysel başvuru hakkı, yalnızca gerçek kişilere değil, aynı zamanda özel hukuk tüzel kişilerine de tanınmıştır. Örneğin, Bursa’da faaliyet gösteren bir özel okul, eğitim hakkının ihlal edildiği gerekçesiyle bireysel başvuruda bulunabilir.
Bireysel Başvuru Nasıl Yapılır?
Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru süreci, 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü‘nde belirlenen kurallara göre yürütülür.
Başvuru Dil ve Biçimi
Başvurular resmî dil olan Türkçe ile ve Anayasa Mahkemesi tarafından hazırlanmış bireysel başvuru formu kullanılarak yapılmalıdır. Formun eksiksiz doldurulması, başvurunun işleme alınması açısından kritik öneme sahiptir.
Bireysel Başvuru Formu Nereden Alınır?
06 Kasım 2018 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan İçtüzük değişikliğiyle bireysel başvuru formu yenilenmiştir. Güncel form:
- Anayasa Mahkemesi’nin resmi web sitesinden (www.anayasa.gov.tr) PDF formatında indirilebilir.
- Formun bir örneği ayrıca İçtüzüğün EK-1 bölümünde yer almaktadır.
Bursa’dan Örnek Uygulama
Bursa’da bir öğrenci, üniversiteden disiplin cezasıyla uzaklaştırıldığını ve bu işlemin ifade özgürlüğünü ihlal ettiğini düşünerek Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru yapmıştır. Mahkeme, başvurucunun eğitim hakkı ve ifade özgürlüğünün birlikte değerlendirilmesi gerektiğine karar vermiştir. Bu durum, bireysel başvuru mekanizmasının kamu gücünden zarar gören bireyler için ne kadar etkili olabileceğini göstermektedir.
Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuru Formu Hakkında Bilinmesi Gerekenler
Bireysel Başvuru Formu Hangi Bilgileri İçermelidir?
Anayasa Mahkemesi’ne yapılacak bireysel başvuruların değerlendirmeye alınabilmesi için başvuru formunun doğru ve eksiksiz doldurulması büyük önem taşır. Başvuru formunda mutlaka aşağıdaki bilgilere yer verilmelidir:
1. Başvurucunun Kimlik ve İletişim Bilgileri
- T.C. kimlik numarası, ad, soyad, anne ve baba adı, doğum tarihi, cinsiyet, uyruğu, meslek, adres
- Varsa telefon numarası ve e-posta adresi
2. Tüzel Kişiler İçin Gerekli Bilgiler
- MERSİS numarası, unvan, adres
- Temsile yetkili kişinin adı, soyadı, T.C. kimlik numarası
- Varsa KEP adresi ve iletişim bilgileri
3. Başvurunun Temsilci Aracılığıyla Yapılması Durumunda
Avukat Vasıtasıyla
- Avukatın adı, soyadı, kayıtlı olduğu baro, sicil numarası, adres, iletişim bilgileri
Kanuni Temsilci Vasıtasıyla
- Temsilcinin kimlik ve iletişim bilgileri
4. Olayın ve İhlalin Özeti
- Kamu gücünün hangi işlem, eylem veya ihmalle temel hak ihlali gerçekleştirdiği tarih sırasına göre anlatılmalıdır.
- Hangi hakkın, hangi nedenle ve nasıl ihlal edildiği açıklanmalı; delillere atıf yapılmalıdır.
- İhlal edildiği iddia edilen haklar ayrı ayrı gerekçeleriyle birlikte yazılmalıdır.
5. Başvuru Süreci ile İlgili Bilgiler
- Başvuru yollarının tüketilme aşamaları
- Başvuru yolları yoksa ya da tamamlanamadıysa ihlalin öğrenildiği tarih
- Süresi içinde başvuru yapılamamışsa mazeretin gerekçesi
6. Diğer Bilgiler
- Talep edilen sonuç (örneğin ihlalin tespiti, yeniden yargılama vb.)
- Mahkemede devam eden başka başvuru varsa başvuru bilgisi
- Kimlik gizliliği talebi ve gerekçesi
- SMS veya e-posta bilgilendirme tercihleri
- Başvurucu, avukat veya temsilcinin imzası
- Maddi veya manevi bütünlüğe yönelik tedbir talepleri ve dayanakları
Başvuru Formuna Eklenmesi Gereken Belgeler
Anayasa Mahkemesi’ne yapılan bireysel başvurulara aşağıdaki belgelerin aslı veya onaylı örneği eklenmelidir:
Zorunlu Belgeler:
- Avukat veya temsilci varsa yetki belgesi (örneğin noter vekâleti)
- Harç makbuzu
- Başvurucu adına düzenlenmiş kimlik belgesinin onaylı örneği (başvuru bizzat yapılmışsa)
- Tüzel kişiler için yetki belgesi
- Nihai kararın öğrenildiğine dair belge
Destekleyici Belgeler:
- Hak ihlali iddialarına dair belgeler (mahkeme kararları, yazışmalar, disiplin raporları vb.)
- Tazminat talebi varsa zarara ilişkin belgeler
- Tüketilen tüm iç hukuk yollarına ait dilekçeler
- Başvuru süresinin kaçırıldığı durumda mazereti ispatlayan belgeler
- Adli yardım talebi varsa ekonomik durumu gösteren belgeler
Eksik Belge Olması Durumu
İçtüzüğe göre zorunlu belgelerden bazıları başvuru anında sunulamıyorsa, başvurucu bunu yazılı olarak açıklamalı ve mümkünse destekleyici belgeler sunmalıdır. Mahkeme, mazereti kabul ederse eksik belgeleri kendiliğinden (resen) temin edebilir.
Bursa’dan Somut Bir Örnek
Bursa’da bir işçi, kamuda görev yaptığı dönemde disiplin cezası alarak memuriyetten çıkarılmış ve idari yargı yollarını tükettikten sonra Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuruda bulunmuştur. Başvurucu, görevden çıkartılmasının adil yargılanma hakkını ve masumiyet karinesini ihlal ettiğini ileri sürmüş; formda tüm yukarıda belirtilen bilgileri ve belgeleri eksiksiz sunmuştur. Bu düzenli ve belgeli başvuru, Mahkeme tarafından kabul edilebilir bulunarak esasa geçilmiştir.
Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuru Hakkında Sık Sorulan Sorular (Güncel Rehber)
1. Başvuru Sonrası Bilgilerde Değişiklik Olursa Ne Yapılır?
Bireysel başvuruda bulunan kişi ya da kurum, başvuru formunda yer alan bilgilerde herhangi bir değişiklik olursa bu değişikliği derhal Anayasa Mahkemesi’ne bildirmekle yükümlüdür. Bu değişiklikler adres, iletişim bilgisi, temsilci veya vekil değişikliği gibi hususları kapsar.
2. Gerekli Belgelerin Aslı Yerine Onaylı Sureti Kabul Edilir mi?
Evet. Başvuru formuna eklenmesi gereken belgelerin aslı yerine, mevzuat gereği suret çıkarma yetkisine sahip kişi ya da kurumlarca onaylanmış örnekleri de geçerlidir. Bu durum özellikle Bursa’daki adliyelerde noter onaylı belgelerle yapılan başvurularda sıkça uygulanmaktadır.
3. Bireysel Başvuru Nereye Yapılır?
Başvuru şu yollardan biriyle yapılabilir:
- Anayasa Mahkemesi’ne doğrudan şahsen başvuru
- Bursa’daki yerel mahkemeler aracılığıyla başvuru
- Yurt dışı temsilcilikler üzerinden başvuru
Her yol geçerli olup, başvuru formu ve ekleri aynı dikkatle hazırlanmalıdır.
4. Başvuru Bizzat Mı Yapılmalıdır?
Hayır. Başvuru:
- Bizzat başvurucu tarafından,
- Avukatı aracılığıyla,
- Yasal temsilcisi eliyle yapılabilir.
Ancak vekil veya temsilci aracılığıyla başvuru yapılacaksa, yetki belgesi veya vekaletname başvuru formuna eklenmelidir.
5. Avukat Zorunlu Mudur?
Hayır. Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru için avukat tutma zorunluluğu yoktur. Ancak hukuki süreçlerin karmaşıklığı nedeniyle profesyonel yardım alınması tavsiye edilir. Bursa’da yapılan başvurularda, birçok başvurucu işlemleri kendi takip etse de, süreçte karşılaşılan teknik problemler nedeniyle daha sonra avukata başvurmaktadır.
6. Başvurucu Kimliğinin Gizli Tutulmasını Talep Edebilir mi?
Evet. Başvurucu gerekçesini açıkça belirtmek kaydıyla kamuya açık belgelerde kimliğinin gizli tutulmasını isteyebilir. Bu özellikle özel hayatın gizliliği veya güvenlik endişesi bulunan durumlarda kullanılabilir.
7. Bireysel Başvuru Harca Tabi Midir?
Evet. Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru harç ödemesini gerektirir. Başvuru formuna harcın yatırıldığına dair ödeme makbuzunun eklenmesi zorunludur.
8. Harç Ödeyemeyenler İçin Adli Yardım Mümkün Mü?
Evet. Başvurucu, maddi durumunun yetersiz olduğunu belgeleriyle ispatlarsa, adli yardım talep edebilir. Bunun için:
- Başvuru formunda açıkça adli yardım talebi belirtilmeli,
- Mali durumu gösteren belgeler eklenmeli,
- Mevzuatta istenen diğer belgeler tamamlanmalıdır.
Mahkeme, adli yardım talebini değerlendirirken başvurucunun ve ailesinin mali gücünü ve başvurunun dayanaksız olup olmadığını dikkate alır.
9. Başvuru Formu Teslim Edilince Ne Olur?
Başvuru, Anayasa Mahkemesi’ne doğrudan ya da Bursa’daki mahkemelere verildiğinde:
- Başvurucuya bir alındı belgesi verilir.
- Bu tarih başvurunun yapıldığı tarih olarak kabul edilir.
- Belgeler hem fiziksel hem de elektronik ortamda Anayasa Mahkemesi’ne iletilir.
- Türkiye genelinde olduğu gibi Bursa’da da bu süreç UYAP sistemi üzerinden yürütülmektedir.
10. Başvuru Durumu Nasıl Takip Edilir?
- Başvurunun alındığı bilgisi ve başvuru numarası, başvurucuya Anayasa Mahkemesi tarafından bildirilir.
- Tüm yazışmalar bu başvuru numarası üzerinden yürütülür.
- Başvurunun durumu, e-Devlet sistemi üzerinden online olarak takip edilebilir.
- Kabul edilmezlik, reddetme ya da esas kararları başvurucuya tebliğ edilir.
Bursa’dan Bir Uygulama Örneği
Bursa’da bir sağlık çalışanı, görevden uzaklaştırılmasına ilişkin işlemin haksız olduğunu ileri sürerek Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru yapmıştır. Başvuru harcı ödeme gücü bulunmadığı için adli yardım talebinde bulunmuş, bu talep sunulan gelir belgesi ve ailevi durum dikkate alınarak kabul edilmiştir. Süreç sonunda başvuru e-Devlet üzerinden başarıyla takip edilmiştir.
Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuru: Eksiklik, İnfaz, Vazgeçme ve Diğer Usuller
1. Başvuru Formunda Eksiklik Olursa Başvuru Reddedilir mi?
Evet, ancak doğrudan değil. Anayasa Mahkemesi, başvuru formunda ya da eklerinde eksiklik tespit ederse, başvurucuya veya varsa avukatına eksiklikleri tamamlaması için en fazla 15 günlük süre verir.
Eğer başvurucu geçerli bir mazeret göstermeksizin bu süre içinde eksikliği gidermezse başvuru reddedilir ve bu karar tebliğ edilir.
Kararın tebliğinden itibaren 7 gün içinde Komisyona itiraz hakkı vardır. Komisyonun vereceği karar kesindir.
📌 Bursa örneği: Bir başvurucu, Anayasa Mahkemesi’ne yaptığı başvuru formuna vekâletnamesini eklemeyi unutmuş, süre verilmiş olmasına rağmen bu eksikliği tamamlamamış ve başvurusu reddedilmiştir. Ancak süresi içinde yaptığı Komisyon itirazı da sonuçsuz kalmıştır.
2. Başvuru, Kamu Gücü İşlemini Durdurur mu?
Hayır. Bireysel başvuru yapılması, ilgili kamu işleminin veya cezanın infazını ya da icrasını durdurmaz. İşlem veya ceza kesinleşmişse, bireysel başvuru incelemesi devam ederken dahi uygulanmaya devam edilir.
İstisna: Tedbir Kararı
Eğer başvurucunun hayatına ya da maddi-manevi bütünlüğüne yönelik ciddi bir tehlike mevcutsa, Anayasa Mahkemesi bu durumda tedbir kararı verebilir. Ancak bu karar çok sık ve her dosyada uygulanmaz.
3. Başvuru Ne Kadar Sürede Sonuçlanır?
Bireysel başvurular genellikle geliş sırasına göre incelenir. Ancak Anayasa Mahkemesi, başvuruların konularına göre öncelik sıralaması yapabilir.
📌 Örnek: Bursa’da yaşanan bir olayda, sağlık durumu ağırlaşan bir başvurucu için başvuru öncelikli olarak ele alınmış ve olağan sıra beklenmeden karar verilmiştir.
4. Başvurudan Vazgeçmek Mümkün Müdür?
Evet. Başvurucu, bireysel başvurudan feragat edebilir. Feragat halinde Anayasa Mahkemesi başvuru hakkında düşme kararı verir. Feragat, yazılı beyanla yapılmalı ve açıkça belirtilmelidir.
5. Anayasa Mahkemesi ile Nasıl Yazışılır?
Anayasa Mahkemesi ile yapılacak tüm yazışmalar, İçtüzük’e uygun olarak yazılı şekilde yapılmalıdır. Yazışmalar:
- Dilekçeyle,
- Faksla,
- Postayla ya da
- Elektronik imzalı olarak UYAP sistemiyle yapılabilir.
Dikkat!
Duruşma, keşif veya tanık dinlemesi haricindeki tüm iletişimler bu yazılı kurallara uygun değilse dikkate alınmaz.
📌 Bursa’da yapılan bir başvuruda, Mahkemeye dilekçe yerine sadece e-posta gönderilmesi nedeniyle başvurucunun talepleri dikkate alınmamıştır.
Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuru: Kabul Edilebilirlik Şartları
Bireysel başvurunun kabul edilmesi için başvurunun belli hukuki ve usulî kriterleri taşıması gerekir. Anayasa Mahkemesi, bu kriterlere uymayan başvuruları esastan incelemeye almamaktadır. Aşağıda, bireysel başvurunun kabul edilebilirliğiyle ilgili temel şartlar sistematik biçimde açıklanmıştır.
1. Konu Bakımından Yetki: Hangi Haklar Kapsamda?
Anayasa Mahkemesi yalnızca, Anayasa’da güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerden, aynı zamanda Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve ek protokoller kapsamında korunan hakların kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddialarını inceler.
Dışında Kalan Konular
- Yasama işlemleri
- Düzenleyici idari işlemler
- Anayasa Mahkemesi kararları
Bu tür işlemlere karşı doğrudan bireysel başvuru yapılamaz.
📌 Bursa’da bir vatandaş, belediye meclisinin aldığı genel bir düzenleyici karara doğrudan bireysel başvuru yapmış; ancak başvuru, konu bakımından yetki dışı olduğu gerekçesiyle reddedilmiştir.
2. Kişi Bakımından Yetki: Kimler Başvuru Yapabilir?
Bireysel başvuruda bulunabilmek için şu şartlar aranır:
- Güncel ve kişisel bir hakkın doğrudan etkilenmiş olması
- İhlalin, başvurucuya ait bir işlem, eylem veya ihmalle bağlantılı olması
- Kamu tüzel kişileri başvuruda bulunamaz.
- Özel hukuk tüzel kişileri, yalnızca kendi tüzel kişiliklerine ait hakların ihlal edildiğini ileri sürebilir.
- Yabancılar ise yalnızca herkese tanınmış haklar yönünden başvuruda bulunabilir.
3. Yer Bakımından Yetki: Türkiye Sınırları İçinde Olmalı
Anayasa Mahkemesi, yalnızca Türkiye Cumhuriyeti’nin kamu gücünü kullanan organlarının eylem, işlem veya ihmalleri nedeniyle yapılan başvuruları inceler.
📌 Bursa’da bir yabancı yatırımcı, özel bir şirketin sözleşmeye aykırı davranışına karşı başvuru yapmış; ancak özel kişiler arasında doğrudan bir devlet eylemi bulunmadığı için başvurusu yer bakımından yetkisizlik nedeniyle reddedilmiştir.
4. Zaman Bakımından Yetki: 23.09.2012 Sonrası
Anayasa Mahkemesi, 23 Eylül 2012 tarihinden sonra kesinleşmiş karar ve işlemler aleyhine yapılan bireysel başvuruları kabul edebilir. Bu tarihten önceki işlemler inceleme dışındadır.
5. Süre: Başvuru Ne Zaman Yapılmalı?
Bireysel başvuru şu süreler içinde yapılmalıdır:
- Başvuru yolları tüketildikten sonra 30 gün içinde
- Başvuru yolu yoksa, ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren 30 gün içinde
🔎 Anayasa Mahkemesi’nin içtihatları süre hesaplamasında belirleyicidir. Başvurucuların Kararlar Bilgi Bankası (www.kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr) üzerinden bu içtihatlara erişmesi önerilir.
5.1. Haklı Mazeret Süreyi Uzatır mı?
Evet. Mücbir sebep (deprem, sel, yangın) veya ağır hastalık gibi haklı nedenler varsa, başvurucu mazeretini belgelemek koşuluyla mazeretin kalktığı tarihten itibaren 15 gün içinde başvuru yapabilir. Anayasa Mahkemesi bu mazereti değerlendirerek kabul veya ret kararı verir.
📌 Bursa’da bir başvurucu, hastanede yattığı dönemde süreyi kaçırmış ve taburcu olduktan sonra 8. günde başvuru yaparak raporlarını eklemiştir. Mahkeme bu mazereti kabul etmiştir.
5.2. Adli Tatilde Süreler İşler mi?
Evet. Anayasa Mahkemesi, adli tatile tabi değildir. Bu nedenle adli tatil dönemlerinde de süreler işlemeye devam eder. Bu husus özellikle yaz aylarında yapılan başvurular için önemlidir.
6. Başvuru Öncesi Tüketilmesi Gereken Yollar
Bireysel başvuru yapmadan önce;
- İdari başvuru yolları (itiraz, şikâyet, üst merciye başvuru vs.)
- Yargı yolları (ilk derece, istinaf, temyiz)
tam olarak tüketilmelidir. Bu kuralın amacı, hak ihlalinin öncelikle idari ve yargısal sistem içinde çözülmesini sağlamaktır.
📌 Bursa’da kamu personeli olan bir başvurucu, görevden uzaklaştırma kararına karşı idare mahkemesine başvurmadan doğrudan Anayasa Mahkemesi’ne gitmiş ve başvurusu “başvuru yolları tüketilmediği” gerekçesiyle reddedilmiştir.
Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvurularında Kabul Edilemezlik, Mükerrerlik ve Diğer Usuller
Bireysel başvurunun Anayasa Mahkemesi tarafından incelenebilmesi için belirli kriterleri karşılaması gerekir. Aksi hâlde başvuru usulden reddedilir. Bu bölümde kabul edilemezlik sebepleri, kötüye kullanım halleri ve Komisyonların rolü açıklanmıştır.
1. Hangi Durumlarda Başvuru “Açıkça Dayanaktan Yoksun” Sayılır?
Anayasa Mahkemesi, aşağıdaki 4 sebepten birinin varlığını tespit ederse başvuruyu açıkça dayanaktan yoksun kabul eder:
a) Temellendirilemeyen Şikâyetler
Başvuruda öne sürülen ihlal iddiaları, hukuki gerekçelerle açıklanmadıysa.
b) Kanun Yolu Şikâyetleri
Şikâyet konusu sadece mahkeme kararlarının hatalı yorumlandığı veya yanlış uygulandığına dairse (örneğin “hâkim hükmü eksik değerlendirdi” gibi).
c) Karmaşık/Zorlama Şikâyetler
İddialar mantık dışı, dağınık ve temelsizse.
d) Müdahale Yoksa veya Meşruysa
Devletin temel haklara müdahalesi yoksa ya da müdahale açıkça meşru bir amaca hizmet ediyorsa (örneğin kamu güvenliği), başvuru reddedilir.
📌 Bursa’da yapılan bir başvuruda, mahkemede verilen tutuklama kararına karşı özgürlük ve güvenlik hakkı ihlali ileri sürülmüş; ancak başvuruda tutuklamanın yasal dayanaklarına hiç değinilmediği için “temellendirilememiş şikâyet” olarak reddedilmiştir.
2. Anayasal Önem Kriteri Nedir?
Anayasa Mahkemesi, önemli bir zarara neden olmayan ve Anayasa’nın uygulanması, yorumlanması veya temel hakların sınırlarının belirlenmesi açısından önemi bulunmayan başvuruları da kabul edilemez sayabilir.
3. Mükerrer Başvuru Nedir?
Daha önce aynı olay, aynı taraflar ve aynı ihlal iddialarıyla başvuru yapılmışsa, yeniden başvuru yapılamaz. Bu tür başvurular mükerrer başvuru olarak reddedilir.
📌 Bursa’da bir memur, açığa alma işlemine karşı iki kez bireysel başvuru yapmış ve ikinci başvuru öncekiyle aynı içerikte olduğu için reddedilmiştir.
4. Bireysel Başvuru Hangi Hâllerde Kötüye Kullanılmış Sayılır?
Bireysel başvuru hakkı;
- Yanıltıcı,
- İstismar edici,
- Ciddi temelden yoksun başvurularla kullanılırsa, kötüye kullanılmış sayılır.
Bu durumda:
- Başvuru her aşamada reddedilir.
- Başvurucuya en fazla 2000 TL disiplin para cezası verilebilir.
📌 Bursa’da bir kişi, farklı ad ve kimliklerle aynı olay hakkında çok sayıda başvuru yaparak süreci suistimal etmiş ve hem başvuruları reddedilmiş hem de para cezasına çarptırılmıştır.
5. Başvurunun Düşmesine Neden Olan Haller Nelerdir?
Aşağıdaki durumlarda Anayasa Mahkemesi başvurunun düşmesine karar verir:
- Başvurucunun açıkça feragat etmesi
- Başvurunun uzun süre takip edilmemesi
- İhlalin ve sonuçlarının ortadan kalkmış olması
- Başvurunun sürdürülmesini haklı kılacak hukuki yararın kalmaması
6. Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuruları Kim İnceler?
Bireysel başvurular, Anayasa Mahkemesi’nde:
- İki Bölüm,
- Komisyonlar,
- Gerekirse Genel Kurul tarafından incelenir.
7. Komisyonların Görev ve Yetkileri
7.1. Komisyonlar Ne İş Yapar?
- İkişer üyeden oluşan Komisyonlar, kabul edilebilirlik incelemesini yapar.
- Oybirliğiyle kabul edilemezlik kararı verilebilen başvuruları doğrudan reddeder.
- Oybirliği sağlanamayan dosyaları ilgili Bölüme gönderir.
- Başvuru Anayasa’nın yorumu veya ilkelerle çelişen başka bir kararla ilgili olabilir ise Bölüme aktarır.
7.2. Şekli Eksikliklerde Red ve İtiraz Hakkı
- İçtüzük’teki şekil şartlarına uymayan veya eksikleri belirtilen süre içinde tamamlanmayan başvurular, Başraportör kararıyla idari yönden reddedilir.
- Bu karara karşı 7 gün içinde Komisyona itiraz edilebilir. Bu karar kesindir.
7.3. Komisyonlar Gizlilik Talebine Karar Verir mi?
Hayır. Kabul edilemezlik kararı verilen dosyalarda, gizlilik talepleri karara bağlanmaz.
Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru Sürecinde İnceleme, Karar ve Tedbir Usulleri
1. Bölümler Ne İş Yapar?
Anayasa Mahkemesi’nde her biri bir başkanvekilinin başkanlığında dört üye ile toplanan iki Bölüm, bireysel başvuruların esasını inceler.
Görevleri:
- Komisyonca kabul edilebilir bulunan başvuruların esasını inceler.
- Kabul edilebilirlik konusunda tereddüt bulunan başvurularda hem kabul edilebilirliği hem de esası birlikte değerlendirir.
- İnceleme sürecinde, kabul edilebilirliğe engel oluşturacak yeni bir durum ortaya çıkarsa başvuruyu reddedebilir.
📌 Bursa’da ifade özgürlüğü kapsamında yapılan bir bireysel başvuru, önce Komisyon tarafından kabul edilebilir bulunmuş, ardından Bölüm esas incelemesinde başvuruyu haklı bularak ihlal kararı vermiştir.
2. Genel Kurul Ne Zaman Devreye Girer?
Genel Kurul, Başkan veya başkanvekili başkanlığında en az 10 üyenin katılımıyla toplanır. Görevleri:
- Bölümler arasında ortaya çıkan içtihat farklılıklarını gidermek,
- Önemli ilkeler içeren başvuruları karara bağlamak.
3. Mahkeme Bilgi ve Belgeyi Nasıl Temin Eder?
Anayasa Mahkemesi, bireysel başvurulara ilişkin olarak:
- Tüm kamu kurumlarından, bankalardan, tüzel kişilerden ve kamu görevlilerinden doğrudan bilgi ve belge isteyebilir.
- Resen inceleme yapabilir, ilgili kişileri çağırabilir, temsilci talep edebilir.
📌 Bursa’da bir başvuruda, kamu görevlisinin işlemiyle ilgili olarak Mahkeme doğrudan ilgili kamu kurumundan dosya istemiştir.
4. Duruşma, Tanık, Keşif Mümkün mü?
Evet. İçtüzük ve 6216 sayılı Kanun hükümlerine göre;
- Gerekli görüldüğünde duruşma yapılabilir,
- Tanık ve uzman dinlenebilir,
- Keşif yapılabilir.
Bu yollar ancak sınırlı durumlarda kullanılır.
5. İhlal Tespit Edilirse Ne Olur?
Mahkeme, temel bir hakkın ihlal edildiğine karar verirse aşağıdaki kararlardan birini verebilir:
a) Yeniden Yargılama
İhlal bir mahkeme kararından kaynaklanıyorsa dosya ilgili mahkemeye gönderilir ve yeniden yargılama yapılır.
b) Tazminat
Yeniden yargılamanın hukuki yarar doğurmayacağı tespit edilirse uygun bir tazminat ödenmesine hükmedilir.
c) Genel Mahkemeye Yönlendirme
Tazminat miktarının hesaplanması özel inceleme gerektiriyorsa başvurucu genel mahkemeye yönlendirilir.
6. Verilen Kararlar Kesin midir?
Evet. Komisyon, Bölüm ve Genel Kurul kararları kesindir.
Ancak süre aşımı, şekil şartlarına uymama, eksik belge gibi idari red kararlarına karşı Komisyona 7 gün içinde itiraz edilebilir.
7. Kararlar Kimlere Bildirilir?
- Başvurucuya
- Adalet Bakanlığı’na
- Diğer ilgili kurumlara
Ayrıca:
- Önemli kararlar Anayasa Mahkemesi web sitesinde,
- İçtihat oluşturacak kararlar Resmî Gazete’de yayımlanır.
8. Kararda Maddi Hata Varsa Düzeltilebilir mi?
Evet. Kararın açıklığa kavuşturulması (tavzih) veya maddi hataların düzeltilmesi 6100 sayılı HMK hükümlerine göre istenebilir.
9. Tedbir Kararı Nedir, Nasıl Alınır?
Başvurucu, yaşamına veya maddi-manevi bütünlüğüne yönelik ciddi bir tehlike varsa başvuru formunda bunu belirtmeli ve tedbir kararı talep etmelidir.
- Bölümler, re’sen veya başvurucu talebiyle tedbir kararı verebilir.
9.1. Esas İncelemeden Önce Tedbir Mümkün mü?
Evet. Komisyon, başvurunun aciliyetine göre kabul edilebilirlik incelemesini derhal yaparak başvuruyu ilgili Bölüme sevk edebilir.
9.2. Sınır Dışı İşlemlerinde Tedbir Kararı
Sınır dışı edilen kişinin:
- Geri gönderileceği ülkedeki insan hakları durumu,
- Uluslararası raporlar,
- Somut risk belgeleri
incelemeye alınarak, ciddi bir tehlike varsa tedbir kararı verilebilir.
📌 Bursa’da sınır dışı edilmek üzere olan bir yabancı hakkında, Anayasa Mahkemesi ciddi tehlike görerek tedbir kararı vermiştir.
9.3. Cezaevinde veya Geri Gönderme Merkezinde Sağlık Riski
Başvurucunun sağlık hizmetlerine erişimi kısıtlıysa veya tutulduğu koşullar yaşamını tehdit ediyorsa, Anayasa Mahkemesi resen tedbir kararı alabilir.
Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuru: Temel Hakların İhlali Halleri ve Başvuru Gerekçeleri
1. Yaşam Hakkının İhlali Nedeniyle Bireysel Başvuru
Anayasa’nın 17. maddesi ile Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) 2. maddesi, yaşam hakkını mutlak bir şekilde güvence altına alır.
Devletin Sorumluluğu Şu Durumlarda Ortaya Çıkar:
- Kamu görevlileri tarafından kasten ve hukuka aykırı öldürme,
- Ciddi tehlikeler karşısında koruyucu tedbirlerin alınmaması,
- Ölüm olayında sorumlular hakkında etkin soruşturma yürütülmemesi.
📌 Bursa’da bir genç, gözaltında intihar ettiği iddiasıyla hayatını kaybetmiş; ailesi, devletin gerekli önlemleri almadığını ve etkin soruşturma yürütmediğini belirterek bireysel başvuru yapmıştır.
AİHM’in Öner Yıldız/Türkiye kararında da belirtildiği gibi, kamu otoriteleri, halkın yaşamını koruma konusunda aktif yükümlülük altındadır.
2. İşkence ve Kötü Muamele Yasağının İhlali
Anayasa’nın 17. maddesi ve AİHS’in 3. maddesi, işkence, insanlık dışı ve onur kırıcı muamele yasağını düzenler.
İşkence Sayılabilecek Davranışlar:
- Fiziksel şiddet ve baskı
- Uykusuz bırakma, aç bırakma
- Aile bireylerine zarar verme tehdidi
- Zihinsel ve psikolojik baskı
📌 Bursa’da gözaltında alınan bir başvurucu, avukatı olmadan sorgulanmış, şiddet gördüğünü ileri sürerek bireysel başvuru yapmış ve başvuru kabul edilebilir bulunmuştur.
3. Kölelik ve Zorla Çalıştırma Yasağı
Anayasa’nın 18. maddesi ve AİHS’in 4. maddesi, zorla çalıştırma ve angaryayı yasaklamaktadır.
Bu Yasak Şu Hâlleri Kapsamaz:
- Hükümlülerin mahkeme kararıyla çalıştırılması
- Askerlik hizmeti veya vicdani ret sonrası görev
- Afet durumlarındaki zorunlu hizmetler
📌 Bursa’da hükümlü bir bireyin, cezaevinde yaptırılan işler nedeniyle bireysel başvurusu reddedilmiştir çünkü Anayasa’daki istisna kapsamına girmektedir.
4. Kişi Özgürlüğü ve Güvenliği Hakkının İhlali
Anayasa’nın 19. maddesi ve AİHS’in 5. maddesi gereği:
- Kişinin keyfi olarak özgürlüğünden yoksun bırakılması,
- Tutuklama veya adli kontrolün hukuka aykırı olması durumunda
devlet sorumlu olur.
📌 Bursa’da bir kişi, 6 ay süreyle hiçbir gerekçe sunulmadan adli kontrole tabi tutulmuş; bu durum üzerine Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuruda bulunmuştur.
5. Adil Yargılanma Hakkının İhlali
Anayasa’nın 36, 37 ve 38. maddeleri ve AİHS’in 6. maddesi kapsamındadır.
İhlal Sayılan Durumlar:
- Tarafsız ve bağımsız mahkemede yargılanmama
- Makul sürede yargılamanın tamamlanmaması
- Gerekçesiz karar verilmesi
- Tanığın mahkemede dinlenmemesi
📌 Bursa’da bir ceza davasında yalnızca kolluk ifadesiyle mahkûmiyet kararı verilmiş, tanığın sorgulanmasına imkân tanınmamış, bu da adil yargılanma hakkının ihlali olarak değerlendirilmiştir.
6. Suç ve Cezaların Kanuniliği İlkesinin İhlali
Anayasa’nın 15/2. ve TCK’nın 7. maddesi, fiilin suç ve cezanın kanunla belirli olmasını zorunlu kılar.
- Suçta geçmişe yürürlük yasağı
- Sanık aleyhine yasa uygulanamaz
- Hukuki belirsizlik ihlal sayılır
📌 Bursa’da bir başvuruda, sanığın suçu işlediği tarihte daha hafif ceza öngören yasa olmasına rağmen daha ağır cezanın uygulanması bireysel başvuru konusu yapılmıştır.
7. Özel Hayat, Aile Hayatı, Konut ve Haberleşme Hakkı
Anayasa’nın 20, 21 ve 22. maddeleri, AİHS’in 8. maddesi ile korunur.
İhlal Halleri:
- Keyfi ev aramaları ve konut dokunulmazlığının ihlali
- Haberleşmenin yasal dayanak olmadan dinlenmesi
- Aile hayatına yönelik müdahaleler
📌 Bursa’da bir başvurucu, evine hâkim kararı olmadan yapılan aramayı bireysel başvuruya konu etmiş ve Mahkeme ihlal kararı vermiştir.
8. Düşünce ve İfade Özgürlüğü Hakkının İhlali
Anayasa’nın 25-26. maddeleri, düşüncenin açıklanması ve yayılması özgürlüğünü korur. Ancak bu hak:
- Milli güvenlik
- Kamu düzeni
- Suç işlenmesinin önlenmesi gibi nedenlerle sınırlanabilir.
📌 Bursa’da bir öğretmen, sosyal medya paylaşımları nedeniyle görevden uzaklaştırılmış ve bireysel başvuruda bulunmuştur. Anayasa Mahkemesi ifade özgürlüğü ihlali görerek ihlal kararı vermiştir.
9. Din ve Vicdan Özgürlüğünün İhlali
Anayasa’nın 24. maddesi ve AİHS’in 9. maddesi, dini inanç ve ibadet özgürlüğünü güvence altına alır.
- İnancın açıklanması
- İbadet, ayin ve dini uygulamalar
- Vicdani ret hakkı
📌 Bursa’da vicdani ret gerekçesiyle askerlik yapmak istemeyen bir kişinin cezalandırılması üzerine bireysel başvuruda bulunulmuş, başvuru AİHM’e kadar taşınmıştır.
10. Bireysel Başvuruya Konu Olabilecek Diğer Temel Haklar
Anayasa ve AİHS kapsamında bireysel başvuruya konu olabilecek diğer haklar:
- Örgütlenme ve Toplantı Hakkı
- Mülkiyet Hakkı
- Eğitim ve Öğrenim Hakkı
- Seçme ve Seçilme Hakkı
- Etkili Başvuru Hakkı
Yabancıların Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuru Hakkı Var mı?
Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru hakkı, yalnızca Türk vatandaşlarıyla sınırlı olmayan temel hak ve özgürlükler bakımından yabancı uyruklu kişilere de tanınmaktadır.
1. Hangi Haklar Yabancı Uyruklular İçin Başvuruya Konu Olabilir?
Yabancı uyruklu kişiler, sadece herkes için geçerli olan temel haklar bakımından bireysel başvuru yapabilir. Bunlar arasında şunlar yer alır:
- Yaşam hakkı
- İşkence ve kötü muamele yasağı
- Adil yargılanma hakkı
- Özel hayatın gizliliği
- Mülkiyet hakkı
- Konut dokunulmazlığı
- Haberleşme özgürlüğü
📌 Bursa’da bir yabancı uyruklu başvurucu, geri gönderme merkezinde tutulduğu sürede sağlık hizmetlerine erişiminin engellendiğini iddia ederek yaşam hakkı ve kötü muamele yasağı kapsamında bireysel başvuruda bulunmuş ve tedbir kararı alınmıştır.
2. Yalnızca Türk Vatandaşlarına Tanınan Haklarda Yabancıların Başvuru Hakkı Yoktur
Anayasa’da sadece Türk vatandaşlarına tanınmış haklar açısından yabancıların bireysel başvuru yapma yetkisi bulunmamaktadır. Bu haklara örnek olarak:
- Seçme ve seçilme hakkı
- Kamu görevine girme hakkı
- Askerlik yükümlülüğü
- Siyasi faaliyet yürütme hakkı
gösterilebilir. Yabancıların bu konularda yaptığı başvurular “kişi bakımından yetkisizlik” gerekçesiyle reddedilir.
3. Sınırlı Haklarda Başvuru Nasıl Değerlendirilir?
Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı, seyahat özgürlüğü gibi sınırlı biçimde yabancılara tanınan haklar için bireysel başvuru yapılabilir. Ancak burada da başvurunun kabul edilebilirliği için şu iki şart aranır:
- Hak ihlalinin kamu gücünden kaynaklanması
- Yabancı kişinin bu hakkı kullanma yetkisine hukuken sahip olması
📌 Bursa’da bir yabancı öğrenci, barışçıl bir toplantı sonrasında hukuksuz biçimde sınır dışı edilme kararı verildiği gerekçesiyle Anayasa Mahkemesi’ne başvurmuş ve başvurusu kabul edilebilir bulunmuştur.
4. Anayasa Mahkemesi’nin Uygulaması
Anayasa Mahkemesi, bireysel başvuru değerlendirmelerinde öncelikle başvurucunun Türk vatandaşı olup olmadığını, değilse başvuru konusu yapılan hakkın herkes için mi, sadece vatandaşlar için mi tanındığını dikkate alır.
Yabancı başvurucuların başvuru hakkını aşan konular ileri sürdüğü dosyalarda, Mahkeme doğrudan kabul edilemezlik kararı vermektedir.
Özel Hukuk Tüzel Kişileri Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuru Yapabilir mi?
1. Tüzel Kişilerin Başvuru Hakkı Sınırlı mıdır?
Evet. Özel hukuk tüzel kişileri, yalnızca kendi tüzel kişiliklerine ait hakların ihlal edildiği gerekçesiyle Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru yapabilir.
Başvuruda Bulunabilecek Özel Tüzel Kişiler:
- Dernekler
- Vakıflar
- Şirketler
- Kooperatifler
- Sendikalar
Ancak bu tüzel kişilikler, üyelerinin bireysel haklarını korumak amacıyla başvuru yapamaz.
📌 Örnek: Bursa’da faaliyet gösteren bir özel hastane, ruhsatının idarece hukuka aykırı şekilde iptal edildiğini ileri sürerek, “mülkiyet hakkının ve adil yargılanma hakkının ihlal edildiği” gerekçesiyle bireysel başvuru yapmıştır.
2. Kamu Tüzel Kişileri Başvuru Yapabilir mi?
Hayır. Kamu tüzel kişilerine bireysel başvuru hakkı tanınmamıştır. Çünkü kamu tüzel kişileri zaten kamu gücünü kullanan ve devletin bir parçası olan yapılardır.
Başvuru Hakkı Tanınmayan Yapılar:
- Belediyeler
- Üniversiteler
- Bakanlıklar
- İl özel idareleri
- Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları (sınırlı istisnalar hariç)
3. Başvuru Hangi Haklarla Sınırlıdır?
Özel hukuk tüzel kişilerinin bireysel başvuru hakkı genellikle şu haklarla sınırlıdır:
- Örgütlenme özgürlüğü
- Mülkiyet hakkı
- Adil yargılanma hakkı
- Hak arama özgürlüğü
Tüzel kişilikler, yalnızca doğrudan kendi mal varlıkları, faaliyetleri veya statülerine yönelik ihlaller söz konusu olduğunda bireysel başvuruda bulunabilir.