Evlenen Kadının Soyadı
1. Evlenmenin Kadınların Soyadına Etkisi (Eski Uygulama)
Türk Medeni Kanunu’nun 187. maddesi, uzun yıllar boyunca kadınların evlendikten sonra eşlerinin soyadını taşımalarını zorunlu kılmıştır. Bu hükme göre kadın, evlendiğinde kocasının soyadını alır; sadece yazılı başvuru yapması hâlinde, kendi soyadını eşinin soyadının önünde kullanabilirdi. Ancak bu hak, yalnızca önceki soyad için tanınmakta; iki soyad kullanımına izin verilmemekteydi.
2. Kadınların Kızlık Soyadını Tek Başına Kullanma Talebi
Yıllar içinde birçok kadın, evlenmeden önceki soyadını (kızlık soyadını) tek başına kullanmak istemiş, fakat bu talepler yasal gerekçelerle reddedilmiştir. Kadının kimliğini ve kariyerini doğrudan etkileyen bu sınırlama, hem sosyal hem de hukuki açıdan eleştirilmiştir.
Bu hak arayışları, Anayasa Mahkemesi’nin 22.02.2023 tarihli iptal kararı ile sonuç verdi. Karar öncesinde İstanbul 8. Aile Mahkemesi, Medeni Kanun’un 187. maddesinin Anayasaya aykırı olduğunu değerlendirerek somut norm denetimi yoluyla başvuru yapmıştır.
3. Somut Norm Denetimi Nedir?
Anayasa’nın 152. maddesine göre somut norm denetimi, bir mahkemenin önüne gelen davada uygulanacak yasa hükmünün Anayasaya aykırı olduğunu düşünmesi hâlinde, Anayasa Mahkemesi’ne başvurarak karar verilmesini talep etmesidir. Bu başvuru sonucunda Anayasa Mahkemesi, 5 ay içinde karar verir. Verilmezse ilgili mahkeme, mevcut yasa hükmüne göre karar verir; ancak Anayasa Mahkemesi kararı sonradan gelirse, bu karara uyulması zorunludur.
4. Anayasa Mahkemesi’nin Soyadı Kararı
2022/155 Esas, 2023/38 Karar sayılı Anayasa Mahkemesi kararında, Medeni Kanun’un 187. maddesinin kadınla erkek arasında eşitlik ilkesini ihlal ettiği belirtilmiştir. Erkek, doğuştan aldığı soyadını hayatı boyunca kullanabilirken; kadın yalnızca evlenmeden önceki soyadını ikinci planda ve başvuru şartıyla taşıyabilmektedir. Bu durumun meşru ve objektif bir gerekçesi olmadığı vurgulanmıştır.
Kararın Resmî Gazete’de yayımlanma tarihi: 28.04.2023,
Yürürlüğe giriş tarihi: 28.01.2024 olarak belirlenmiştir.
5. İptal Kararı Sonrası Mevcut Durum
Bugün itibariyle kadınlar, evlenmeden önceki soyadlarını tek başına kullanma hakkına sahiptir. Ancak bu hakkın kullanılabilmesi için halen mahkemeye başvuru zorunluluğu devam etmektedir. Kadının kendi soyadını kullanabilmesi için eşine karşı dava açması ve maddi yükümlülük altına girmesi gerekmektedir. Bu durum, iptal kararının ruhuna aykırıdır.
6. Eleştiriler ve Önerilen Düzenlemeler
Kadının soyadını koruması için dava açmak zorunda kalması;
- Anayasa Mahkemesi’nin eşitlik kararına aykırıdır,
- Kadınları psikolojik ve ekonomik olarak zor durumda bırakmaktadır,
- Özellikle yeni evlenmiş bir kadının eşine karşı dava açması toplumsal baskı ve kişisel kaygı yaratmaktadır.
Olması gereken, evlilik anında kadının evlendirme memuruna veya sonrasında nüfus müdürlüğüne yapacağı tek bir beyan ile soyadı seçimini özgürce belirleyebilmesidir.
7. Soyadının Kadının Kimliği Üzerindeki Etkisi
Günümüzde birçok kadın;
- İş dünyasında aktif rol almakta,
- Akademik kariyer yapmakta,
- Kitap, makale ve sanat eserleri üretmekte,
- Kamuoyunda tanınan bir isim hâline gelmektedir.
Evlilik sonrası soyadının değişmesi, kadının bilinirliğini, akademik tanınırlığını ve iş dünyasındaki kimliğini doğrudan etkilemektedir. Özellikle boşanma hâlinde, eski soyadla basılmış eserlerin kalıcılığı, kadının yaşadığı travmayı derinleştirmektedir.
8. Kadınların Soyadı Hakkında Sık Sorulan Sorular
Kadınlar evlenince soyadlarını değiştirmek zorunda mı?
Hayır. Anayasa Mahkemesi kararı ile kadınlar, evlenmeden önceki soyadlarını tek başına kullanabilir.
Soyadını değiştirmek için dava açmak şart mı?
Şu an için evet. Ancak bu durum eleştirilmekte ve yasal düzenleme önerilmektedir.
Soyadı değişikliği ücretsiz mi?
Hayır. Şu anda dava açılması gerektiğinden harç ve gider avansı gibi masraflar doğmaktadır.
Kadınlar evlenirken hangi soyadı seçeneklerine sahip?
Kadınlar eşinin soyadını alabilir, kendi soyadını ekleyebilir veya yalnızca kendi soyadını kullanabilir (dava ile).
Yasal düzenleme yapılırsa ne olacak?
Kadınlar, tek beyanla ve dava açmadan kızlık soyadını kullanabilecektir.
Sonuç: Kadının Kendi Soyadını Kullanma Hakkı Temel Bir Hak Olmalıdır
Kadının evlenmeden önceki soyadını kullanması için dava açmak zorunda kalması, Anayasa Mahkemesi’nin eşitlik ilkesine dair iptal kararını anlamsız hâle getirmektedir. Kadınlar için bu hakkın, dava yoluna başvurmaksızın, masrafsız ve beyanla kullanılabilir olması temel bir ihtiyaçtır.
Yasal düzenlemelerle, bu durumun acilen çözüme kavuşturulması hem kadın hakları hem de adalet anlayışı bakımından önemlidir.