Beraat Kararı ve FETÖ Davalarında Uygulanışı CMK 223/2

Giriş

Beraat kararı, ceza muhakemesi hukukunda bir sanığın suçsuzluğunun mahkeme tarafından tespit edilmesiyle verilen karardır. Türk Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 223/2 maddesi, beraat kararının verilebileceği halleri açıkça düzenler. Bu hallerden biri de “yüklenen suçun sanık tarafından işlendiğinin sabit olmaması” durumudur (CMK 223/2-e). Bu makale, CMK 223/2-e maddesi kapsamında beraat kararının detaylı bir incelemesini yaparak, özellikle Fethullahçı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yapılanması (FETÖ/PDY) davaları bağlamında bu hükmün uygulanışını ve emsal kararları ele alacaktır.

Beraat Kararının Genel Çerçevesi

Beraat kararı, sanığın suçsuzluğunun mahkemece tespit edilmesiyle sonuçlanan bir yargı hükmüdür. CMK 223/2 maddesi, beraat kararının verilebileceği beş hali şu şekilde sıralar:

1. Yüklenen fiilin kanunda suç olarak tanımlanmamış olması (CMK 223/2-a): İşlenen fiilin kanunen suç teşkil etmediği durumlarda beraat kararı verilir.
2. Yüklenen suçun sanık tarafından işlenmediğinin sabit olması (CMK 223/2-b): Suçun sanık tarafından işlenmediği kesin delillerle ortaya konursa beraat kararı verilir.
3. Yüklenen suç açısından failin kast veya taksirinin bulunmaması (CMK 223/2-c): Sanığın suç kastı veya taksiri yoksa beraat kararı verilir.
4. Yüklenen suçun sanık tarafından işlenmesine rağmen, olayda bir hukuka uygunluk nedeninin bulunması (CMK 223/2-d): Meşru savunma veya hakkın kullanılması gibi hukuka uygunluk nedenleri varsa beraat kararı verilir.
5. Yüklenen suçun sanık tarafından işlendiğinin sabit olmaması (CMK 223/2-e): Suçun sanık tarafından işlendiğine dair yeterli, kesin ve inandırıcı delil bulunmazsa beraat kararı verilir.

Bu makale, özellikle CMK 223/2-e maddesi kapsamında, FETÖ/PDY davalarında “yüklenen suçun sanık tarafından işlendiğinin sabit olmaması” nedeniyle verilen beraat kararlarını inceleyecektir.

CMK 223/2-e: Yüklenen Suçun Sanık Tarafından İşlendiğinin Sabit Olmaması

CMK 223/2-e maddesi, “yüklenen suçun sanık tarafından işlendiğinin sabit olmaması” durumunda beraat kararı verilmesini öngörür. Bu madde, ceza muhakemesinin temel ilkelerinden olan “şüpheden sanık yararlanır” (in dubio pro reo) ilkesinin bir yansımasıdır. Bu ilke, sanığın suçlu olduğuna dair her türlü şüpheden uzak, kesin ve inandırıcı delillerin bulunmaması durumunda beraat kararı verilmesini gerektirir.

Bu madde kapsamında beraat kararı verilebilmesi için şu unsurlar önemlidir:

• Delil Yetersizliği: Suçun sanık tarafından işlendiğine dair yeterli ve kesin delil bulunmaması.
• Şüpheli Durumlar: Delillerin sanığın suçluluğunu ispatlamada yetersiz kalması veya çelişkili olması.
• Somut ve İnandırıcı Delil Gerekliliği: Ceza hukukunda, sanığın suçlu olduğunun kanıtlanması için somut, kesin ve çelişkisiz delillerin varlığı şarttır. Aksi takdirde, şüphe sanık lehine yorumlanır.

FETÖ/PDY davalarında bu madde, özellikle ByLock kullanımı, ankesörlü telefon aramaları, Bank Asya hesap hareketleri ve tanık beyanları gibi delillerin değerlendirilmesinde sıkça uygulanır. Bu bağlamda, delillerin yeterliliği ve niteliği, beraat kararının verilmesinde belirleyici rol oynar.

FETÖ/PDY Davalarında CMK 223/2-e Kapsamında Beraat Kararları

FETÖ/PDY davaları, Türkiye’de 15 Temmuz 2016 darbe girişimi sonrası yoğun şekilde görülen ceza davaları arasında yer alır. Bu davalarda, sanıkların örgüt üyeliği (TCK 314/2) veya örgüte yardım (TCK 314/3) suçlamalarıyla yargılanması yaygındır. Ancak, bu suçlamaların ispatı için sunulan delillerin kesin ve inandırıcı olması gerektiği, Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararlarıyla sıkça vurgulanmıştır. CMK 223/2-e maddesi, bu davalarda delil yetersizliği veya şüphenin sanık lehine değerlendirilmesi durumlarında beraat kararlarının temel dayanağıdır.

1. ByLock Kullanımı ve Beraat Kararları

ByLock, FETÖ/PDY tarafından gizli iletişim için kullanıldığı iddia edilen bir mesajlaşma uygulamasıdır. Yargıtay, ByLock’un münhasıran FETÖ tarafından kullanıldığını ve örgütsel talimatlarla yüklendiğini kabul etse de, delil niteliği tartışmalıdır. ByLock kullanımına dayalı suçlamalarda beraat kararları genellikle şu gerekçelerle verilir:

• Eksik Soruşturma: CGNAT kayıtlarının özet veri olması ve ByLock kullanımını kesin olarak kanıtlamaması.
• Yazışma İçeriğinin Tespit Edilememesi: ByLock üzerinden yapılan yazışmaların örgütsel faaliyetle bağlantılı olup olmadığının belirlenememesi.
• Mor Beyin Mağduriyeti: ByLock’un başka uygulamalar üzerinden yönlendirme yoluyla tespit edilmesi, sanığın iradesi dışında kullanımını gösterebilir.

Örnek Dava: Bursa’da bir öğretmen, ByLock kullandığı iddiasıyla yargılanmış, ancak mahkeme, CGNAT kayıtlarının yetersizliği ve yazışma içeriğinin tespit edilememesi nedeniyle CMK 223/2-e uyarınca beraat kararı vermiştir. Yargıtay 3. Ceza Dairesi’nin 21.11.2023 tarihli kararında, ByLock’un cihazda yüklü olmasının tek başına mahkumiyet için yeterli olmadığı, yazışma içeriklerinin ve rehberdeki kişilerin FETÖ bağlantısının incelenmesi gerektiği vurgulanmıştır.

2. Ankesörlü Telefon ve Ardışık Aramalar

FETÖ/PDY davalarında, ankesörlü telefonlardan yapılan ardışık aramalar, örgütsel iletişim delili olarak sıkça kullanılır. Ancak, bu aramaların örgütsel faaliyetle bağlantılı olduğunun kesin delillerle ispatlanması gerekir. Beraat kararları genellikle şu durumlarda verilir:

• Arama İçeriğinin Bilinmemesi: Aramaların içeriği tespit edilemezse, örgütsel bağlantı şüpheli kalır.
• Ardışık Arama Kriterlerinin Yetersizliği: Aramaların süreklilik, çeşitlilik ve yoğunluk göstermemesi.
• Tanık Beyanlarının Zayıflığı: Aramalarla ilgili tanık beyanlarının sanığı örgütsel faaliyetle ilişkilendirememesi.

Örnek Dava: Ankara’da bir sanık, ankesörlü telefonla ardışık aramalar gerekçesiyle yargılanmış, ancak aramaların içeriği tespit edilemediği ve tanıkların sanığı örgütsel toplantılarla ilişkilendiremediği için CMK 223/2-e uyarınca beraat etmiştir. Mahkeme, aramaların ailevi veya sosyal nedenlerle yapılmış olabileceğini değerlendirerek şüpheyi sanık lehine yorumlamıştır.

3. Bank Asya Hesap Hareketleri

Bank Asya’ya para yatırma işlemleri, FETÖ/PDY’nin talimatıyla hesap artırımı olarak değerlendirilebilir. Ancak, hesap hareketlerinin rutin bankacılık işlemleri kapsamında olması durumunda beraat kararı verilir. Beraat gerekçeleri şunlardır:

• Rutin Bankacılık İşlemleri: Hesap hareketlerinin örgütsel talimatla değil, kişisel ihtiyaçlar için yapıldığının tespiti.
• Delil Yetersizliği: Hesap artışının örgütsel talimatla yapıldığının kesin delillerle ispatlanamaması.

Örnek Dava: Bir sanık, Bank Asya hesabındaki hareketler nedeniyle yargılanmış, ancak bilirkişi raporunda hareketlerin rutin bankacılık işlemleri olduğu belirtilmiş ve CMK 223/2-e uyarınca beraat kararı verilmiştir.

4. Tanık Beyanları ve 17-25 Aralık Öncesi Eylemler

FETÖ/PDY davalarında tanık beyanları, özellikle 17-25 Aralık 2013 öncesi eylemler için değerlendirilir. Yargıtay, bu dönemde örgütün kriminalize olmadığını ve sempati düzeyindeki eylemlerin suç teşkil etmeyebileceğini belirtmiştir. Beraat kararları şu gerekçelerle verilir:

• Eylemlerin 17-25 Aralık Öncesine Ait Olması: Örgütün nihai amacının bilinmediği dönemde yapılan eylemler, kastı kaldıran hata olarak değerlendirilebilir.
• Tanık Beyanlarının Yetersizliği: Tanıkların sanığı örgütsel faaliyetlerle ilişkilendirememesi.

Örnek Dava: Hakkari 1. Ağır Ceza Mahkemesi’nde bir sanık, 2013 yılında örgüte müzahir toplantılara katıldığı iddiasıyla yargılanmış, ancak tanık beyanlarının 17-25 Aralık öncesi döneme ait olması ve örgütsel bağlantının kesin delillerle ispatlanamaması nedeniyle beraat etmiştir.

İdare Mahkemelerinde Göreve İade ve CMK 223/2-e

FETÖ/PDY suçlamalarıyla kamu görevinden ihraç edilen memurlar, beraat kararının kesinleşmesiyle görevlerine iade talebinde bulunabilir. CMK 223/2-e uyarınca verilen beraat kararları, idare mahkemelerinde göreve iade davalarında delil olarak değerlendirilir. Ancak, bu kararların idari işlemlere etkisi sınırlı olabilir:

• İdare Mahkemesi Değerlendirmesi: İdare mahkemeleri, beraat kararını dikkate alır, ancak “iltisak” veya “irtibat” iddialarıyla iadeyi reddedebilir.
• Yürütmenin Durdurulması: Bazı durumlarda, beraat kararının kesinleşmesi beklenmeden, yürütmenin durdurulması kararıyla memur görevine dönebilir.

Örnek Dava: Bursa’da bir öğretmen, FETÖ üyeliği suçlamasıyla ihraç edilmiş, ancak ilk derece mahkemesinde CMK 223/2-e uyarınca beraat etmiştir. İdare mahkemesine başvurarak yürütmenin durdurulmasını talep etmiş ve Yargıtay onayı beklenmeden görevine iade edilmiştir.

Tazminat Hakları

CMK 223/2-e uyarınca beraat eden sanıklar, haksız yere uygulanan koruma tedbirleri (tutuklama, gözaltı vb.) nedeniyle maddi ve manevi tazminat talep edebilir. Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 141. maddesi, bu tür durumlarda devletin tazminat sorumluluğunu düzenler. Tazminat davaları, ağır ceza mahkemelerinde görülür ve kesinleşen beraat kararı bu davalarda temel dayanak olarak kullanılır.

Sonuç

CMK 223/2-e maddesi, FETÖ/PDY davalarında delil yetersizliği veya şüphenin sanık lehine değerlendirilmesi nedeniyle sıkça uygulanan bir beraat gerekçesidir. ByLock kullanımı, ankesörlü telefon aramaları, Bank Asya hesap hareketleri ve tanık beyanları gibi delillerin kesin, inandırıcı ve çelişkisiz olması gerektiği, Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararlarıyla vurgulanmıştır. Bu madde, “şüpheden sanık yararlanır” ilkesinin bir yansıması olarak, adil yargılanma hakkının korunmasında önemli bir rol oynar. FETÖ/PDY davalarında beraat kararları, hem ceza muhakemesi hem de idari yargı süreçlerinde sanıkların haklarını koruma ve göreve iade gibi konularda kritik bir öneme sahiptir.