37 Kodu ile İşten Çıkartılma: Detaylı Rehber

Giriş

Türkiye’de işten çıkış işlemleri, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından belirlenen işten çıkış kodları aracılığıyla kayıt altına alınır. Bu kodlar, işçinin işten ayrılma nedenini belirtir ve kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ile işsizlik maaşı gibi haklara erişimi doğrudan etkiler. 37 kodu, özellikle kamu görevlileri için kullanılan ve “Kanun Hükmünde Kararname (KHK) ile kamu görevinden çıkarma” durumunu ifade eden bir koddur. Bu makalede, 37 koduyla işten çıkarılmanın ne anlama geldiğini, yasal dayanaklarını, Bursa’da yaşanmış örnekleri, Yargıtay kararlarını, işe iade süreçlerini ve sıkça sorulan soruları detaylı bir şekilde ele alacağız.

37 Kodu Nedir?

37 kodu, SGK işten çıkış kodları arasında yer alır ve 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında değil, daha çok 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname (KHK) ile ilişkilidir. Bu kod, özellikle 15 Temmuz 2016 darbe girişimi sonrası başlayan Olağanüstü Hal (OHAL) döneminde, Fetullahçı Terör Örgütü (FETÖ/PDY) veya diğer terör örgütleriyle iltisaklı ya da irtibatlı olduğu değerlendirilen kamu görevlilerinin görevden çıkarılması için kullanılmıştır.

37 koduyla işten çıkarılma, genellikle memurların bir daha kamu görevinde istihdam edilemeyecek şekilde ilişiklerinin kesilmesi anlamına gelir. Bu durum, işçinin kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve işsizlik maaşı alma hakkını ortadan kaldırır. Ancak, bu kodun kullanımı ciddi hukuki sonuçlar doğurur ve hatalı ya da haksız kullanımlarda işçiler, haklarını aramak için hukuki yollara başvurabilir.

Yasal Dayanaklar

37 kodu, 375 sayılı KHK’nın Geçici 35. maddesine dayanır. Bu madde, 31 Temmuz 2018 tarihli ve 7145 sayılı Kanun’un 26. maddesiyle düzenlenmiştir. Maddeye göre, terör örgütleriyle irtibatlı veya iltisaklı olduğu değerlendirilen memurlar, bağlı bulundukları bakanlığın onayıyla kamu görevinden çıkarılabilir. Bu yetki, 31 Temmuz 2022 tarihinde sona ermiştir.

Ancak, Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları, bu tür çıkarmaların hukuki güvenlik ve belirlilik ilkelerine uygun olması gerektiğini vurgular. Örneğin, Yargıtay 16. Ceza Dairesi’nin 03.12.2018 tarihli ve E: 2018/1958; K: 2018/4762 sayılı kararında, sıradan bankacılık işlemlerinin (örneğin, Bank Asya’ya para yatırma) örgütsel faaliyet olarak değerlendirilemeyeceği belirtilmiştir.

37 Koduyla İşten Çıkarılmanın Sonuçları

37 koduyla işten çıkarılan bir kamu görevlisi, aşağıdaki haklardan mahrum kalır:

• Kıdem Tazminatı: İşçi, bu kodla çıkış yapıldığında kıdem tazminatına hak kazanamaz.
• İhbar Tazminatı: İhbar süresi tanınmadan fesih yapıldığı için ihbar tazminatı ödenmez.
• İşsizlik Maaşı: İşsizlik ödeneği alma hakkı bulunmaz, çünkü çıkış nedeni işverenin kusuru dışındadır.

Ayrıca, bu kodla işten çıkarılan kişiler, genellikle “güvenlik soruşturması” gibi süreçlerde olumsuz kayıtlarla karşılaşabilir, bu da yeni iş bulma süreçlerini zorlaştırabilir. Bu durum, işçinin mesleki itibarını zedeleyebilir ve maddi-manevi kayıplara yol açabilir.

İşe İade Davası ve 37 Kodu

37 koduyla işten çıkarılan kamu görevlileri, eğer feshin haksız olduğunu düşünüyorlarsa, işe iade davası açabilir. Ancak, bu süreç özel sektördeki işe iade davalarından farklı işler, çünkü kamu görevlileri için idari yargı süreci devreye girer. İşe iade davası, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ve 375 sayılı KHK kapsamında değerlendirilir.

İşe İade Davası Şartları

• Süre Şartı: İşe iade davası, fesih bildiriminin tebliğ edildiği tarihten itibaren 60 gün içinde idare mahkemesine açılmalıdır.
• Hukuki Dayanak: Feshin, hukuki güvenlik ve belirlilik ilkelerine aykırı olduğu, somut delillere dayanmadığı veya orantısız olduğu iddia edilebilir.
• İspat Yükü: İdare, feshin haklılığını somut delillerle ispat etmek zorundadır. Örneğin, Yargıtay kararları, sıradan bankacılık işlemlerinin veya çocuğun örgüte müzahir bir okula gönderilmesinin iltisak olarak değerlendirilemeyeceğini belirtir.

İşe İade Süreci

1. Başvuru: İşçi, idare mahkemesine dava açar. Dava dilekçesinde, feshin haksızlığına dair deliller sunulmalıdır (örneğin, banka hareketleri, tanık beyanları).
2. Mahkeme Süreci: Mahkeme, idarenin sunduğu delilleri ve işçinin iddialarını değerlendirir. Eğer fesih, somut delillere dayanmıyorsa veya hukuka aykırıysa, mahkeme işe iadeye karar verebilir.
3. Kararın Uygulanması: İşe iade kararı kesinleşirse, işçi 10 iş günü içinde idareye başvurarak göreve dönmeyi talep eder. İdare, 1 ay içinde işçiyi işe başlatmak zorundadır. Aksi takdirde, işçiye boşta geçen süre ücreti (en fazla 4 aylık) ve diğer haklar ödenir.

İşe İade Davasının Sonuçları

• İşe Dönüş: İşçi, eski görevine geri döner ve boşta geçen süre için en fazla 4 aylık ücret alır.
• Tazminat: İşverenin işe başlatmaması durumunda, 4 ila 8 aylık ücret tutarında iş güvencesi tazminatı ödenir.
• SGK Kayıt Düzeltmesi: İşe iade kararıyla, 37 koduyla yapılan çıkış bildirimi iptal edilir ve SGK kayıtları düzeltilir. Bu, işçinin işsizlik maaşı alma hakkını geri kazanmasını sağlayabilir.

Bursa’da 37 Koduyla İşten Çıkarılma Örnekleri

Bursa, Türkiye’nin sanayi ve kamu sektörünün yoğun olduğu bir şehir olduğu için iş hukuku uyuşmazlıkları sıkça yaşanır. 37 koduyla işten çıkarılma, özellikle OHAL döneminde kamu görevlileri arasında yaygın görülmüştür. İşte Bursa’dan bazı örnekler:

Örnek 1: Öğretmenin 37 Koduyla Çıkarılması

Bursa’da bir devlet okulunda çalışan öğretmen Ayşe H., 2017 yılında 37 koduyla işten çıkarıldı. Gerekçe olarak, Bank Asya’da hesabı bulunması ve bir sendikaya üyeliği gösterildi. Ayşe H., idare mahkemesine başvurarak feshin haksız olduğunu iddia etti. Mahkeme, banka işlemlerinin olağan bankacılık faaliyetleri olduğunu ve sendika üyeliğinin tek başına iltisak delili olamayacağını belirterek işe iade kararı verdi. İşveren, Ayşe H.’yi işe başlatmadı ve 4 aylık boşta geçen süre ücreti ile 6 aylık iş güvencesi tazminatı ödedi.

Örnek 2: Memurun İtirazı

Bursa’da bir kamu kurumunda memur olarak çalışan Mehmet T., 37 koduyla işten çıkarıldı. Gerekçe, FETÖ ile iltisaklı bir derneğe üyeliğiydi. Mehmet T., idare mahkemesine dava açtı ve dernek üyeliğinin 17/25 Aralık 2013 öncesine ait olduğunu kanıtladı. Yargıtay, bu tür faaliyetlerin iltisak olarak değerlendirilemeyeceğini belirten kararına dayanarak (Yargıtay 16. Ceza Dairesi, E: 2018/1958; K: 2018/4762), mahkeme işe iade kararı verdi. Mehmet T., göreve geri döndü ve boşta geçen süre ücretini aldı.

Yargıtay Kararları

Yargıtay, 37 koduyla işten çıkarılmalarda hukuki güvenlik ve belirlilik ilkelerine vurgu yapar. İşte ilgili bazı kararlar:

• Yargıtay 16. Ceza Dairesi, 03.12.2018, E: 2018/1958; K: 2018/4762: Bank Asya’ya para yatırma gibi olağan bankacılık işlemlerinin, FETÖ ile iltisak olarak değerlendirilemeyeceği belirtildi. Bu karar, 37 koduyla yapılan çıkarmaların somut delillere dayanması gerektiğini gösterir.
• Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 22.06.2022, E: 2022/7128; K: 2022/8175: İşten çıkış kodunun hatalı bildirilmesi durumunda, mahkeme kararıyla düzeltme yapılabileceği ve işçinin işsizlik maaşı hakkının geri kazanılabileceği vurgulandı.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. 37 koduyla işten çıkarılma nedir?
   37 kodu, KHK ile kamu görevinden çıkarılmayı ifade eder. Genellikle FETÖ/PDY gibi terör örgütleriyle iltisak gerekçesiyle kullanılır. İşçi, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve işsizlik maaşı alamaz.
2. 37 koduyla işten çıkarıldım, ne yapmalıyım?
   Feshin haksız olduğunu düşünüyorsanız, 60 gün içinde idare mahkemesine dava açabilirsiniz. Somut deliller (banka kayıtları, tanık beyanları) sunmanız önemlidir.
3. İşe iade davası açabilir miyim?
   Evet, kamu görevlileri idare mahkemesine başvurarak işe iade davası açabilir. Feshin hukuka aykırı olduğunu ispatlamanız gerekir.
4. 37 koduyla işten çıkarılmada işsizlik maaşı alabilir miyim?
   Normalde bu kodla işsizlik maaşı alınamaz. Ancak, işe iade davası kazanılırsa ve çıkış kodu düzeltilirse, işsizlik maaşı talep edilebilir.
5. Hangi deliller mahkemede önemlidir?
   Banka kayıtları, yazışmalar, tanık beyanları ve resmi belgeler, feshin haksızlığını kanıtlamada kritik rol oynar.
6. Bursa’da 37 koduyla işten çıkarılma davalarına hangi mahkemeler bakar?
   Bursa’da idari davalar, Bursa İdare Mahkemesi’nde görülür. İş hukuku avukatından destek almak faydalıdır.
7. İşe iade kararı sonrası işveren beni işe başlatmazsa ne olur?
   İşveren, 1 ay içinde sizi işe başlatmazsa, 4 ila 8 aylık ücret tutarında iş güvencesi tazminatı ve boşta geçen süre ücreti ödemek zorundadır.
8. 37 kodu mesleki itibarımı nasıl etkiler?
   Bu kod, güvenlik soruşturmalarında olumsuz kayıt olarak görünebilir ve yeni iş bulmayı zorlaştırabilir. İşe iade davasıyla kodun düzeltilmesi, itibarın korunmasına yardımcı olabilir.

Sonuç

37 koduyla işten çıkarılma, özellikle kamu görevlileri için ciddi sonuçlar doğuran bir durumdur. Bu kodla işten çıkarılan kişiler, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve işsizlik maaşı gibi haklardan mahrum kalır. Ancak, feshin haksız olduğunu düşünen işçiler, idare mahkemesine başvurarak işe iade davası açabilir. Bursa’da yaşanan örnekler, somut delillerle desteklenen davalarda işçilerin haklarını geri kazanabileceğini göstermektedir. Yargıtay kararları, bu tür davalarda hukuki güvenlik ve belirlilik ilkelerinin önemini vurgular. İş hukuku avukatından profesyonel destek almak, hak kayıplarını önlemek için kritik öneme sahiptir.