İşçinin Uzak Adrese Gönderilmesiyle Mobbing

İşçinin Uzak Adrese Gönderilmesiyle Mobbing: İşçi Hakları, Uygulama ve Yapılması Gerekenler

Mobbing, işyerlerinde bir veya birden fazla kişi tarafından, sistematik ve kasıtlı bir şekilde bir çalışana uygulanan psikolojik taciz, yıldırma ve işten uzaklaştırma çabalarını ifade eder. İşçinin uzak bir adrese görevlendirilmesi, bu tür mobbing uygulamalarının sıkça karşılaşılan bir biçimidir. Bu makale, işçinin uzak adrese gönderilmesiyle mobbing konusunu detaylı bir şekilde ele alacak, işçinin haklarını, bu tür uygulamaların nasıl gerçekleştiğini, imza atılıp atılmaması gerektiğini, neler yapılması gerektiğini, nereye başvurulabileceğini, Bursa’dan 10 örnek vaka, 10 Yargıtay kararı ve 30 soru-cevap ile kapsamlı bir rehber sunacaktır.

Mobbing Nedir?

Mobbing, işyerinde bir çalışanın diğer çalışanlar veya işveren tarafından sistematik bir şekilde psikolojik baskıya maruz bırakılmasıdır. Türk hukukunda mobbing, doğrudan bir kanunla tanımlanmamış olsa da, İş Kanunu, Türk Borçlar Kanunu, Türk Ceza Kanunu ve Medeni Kanun’un ilgili maddeleri çerçevesinde değerlendirilir. İşçinin uzak adrese gönderilmesi, eğer bu görevlendirme kasıtlı, sistematik ve çalışanı bezdirmek amacıyla yapılıyorsa, mobbing olarak nitelendirilebilir.

İşçinin Uzak Adrese Gönderilmesiyle Mobbing Nasıl Gerçekleşir?

İşverenin, işçiyi mesleki yeterliliğine uygun olmayan, uzak veya ulaşımı zor bir bölgeye göndermesi, mobbingin bir türü olarak karşımıza çıkar. Bu tür görevlendirmeler genellikle şu özelliklere sahiptir:

• Sistematik ve Kasıtlı: Görevlendirme, işçiyi işten soğutmak veya istifaya zorlamak amacıyla yapılır.
• Süreklilik: Tek seferlik bir görev değişikliği değil, sık sık veya uzun süreli yer değişiklikleri söz konusudur.
• Haksız Uygulama: İşçinin görev tanımına uygun olmayan, mantıksız veya keyfi görevlendirmeler yapılır.
• Psikolojik Etki: İşçi, bu durum nedeniyle stres, anksiyete veya sağlık sorunları yaşayabilir.

Örneğin, bir çalışanın Bursa’daki işyerinden, kısa aralıklarla İstanbul, Ankara veya başka uzak bir bölgeye gönderilmesi, eğer işin gerekliliğiyle açıklanamazsa, mobbing olarak değerlendirilebilir.

İşçinin Hakları Nelerdir?

Mobbing mağduru işçinin Türk hukukunda çeşitli hakları bulunmaktadır:

1. Kıdem ve İhbar Tazminatı: İşçi, mobbing nedeniyle iş sözleşmesini haklı nedenle feshederse, kıdem ve ihbar tazminatına hak kazanabilir (İş Kanunu Madde 24).
2. Manevi Tazminat: Mobbing, işçinin kişilik haklarına zarar verirse, manevi tazminat talep edilebilir (Medeni Kanun Madde 2, Borçlar Kanunu Madde 49).
3. Maddi Tazminat: Mobbing nedeniyle işçi maddi kayıp yaşarsa (örneğin, sağlık giderleri), bu zararlar talep edilebilir.
4. Eşit Davranma İlkesi: İşveren, işçilere eşit davranmak zorundadır. Aksi halde, ayrımcılık tazminatı talep edilebilir (İş Kanunu Madde 5).
5. Ceza Davası: Mobbing sırasında hakaret, tehdit veya cinsel taciz gibi suçlar işlenirse, Türk Ceza Kanunu kapsamında şikayet hakkı doğar (TCK Madde 105, 106, 125).
6. İş Güvencesi: İşçi, mobbing nedeniyle işten çıkarılırsa, işe iade davası açabilir (İş Kanunu Madde 18-21).

Uygulama Nasıl Olmaktadır?

Mobbing uygulamaları, işçiyi bezdirmek ve istifaya zorlamak amacıyla çeşitli şekillerde ortaya çıkabilir. Uzak adrese gönderilme bağlamında şu uygulamalar sıkça görülür:

• Kısa Süreli ve Sık Yer Değişiklikleri: İşçi, işin gerekliliği olmaksızın sık sık farklı şehirlere veya bölgelere gönderilir.
• Uygunsuz Görevler: İşçinin pozisyonuna uygun olmayan, düşük statülü veya ağır işler verilir.
• Haksız Disiplin Soruşturmaları: Görev değişikliği sonrası işçiye yönelik tutanaklar tutulur veya performans düşüklüğü iddiasıyla soruşturma açılır.
• Sosyal İzolasyon: İşçi, yeni görev yerinde diğer çalışanlardan izole edilir veya iletişim engellenir.
• Sağlık Sorunları: Sürekli yer değişiklikleri, işçide stres, anksiyete veya fiziksel sağlık sorunlarına yol açabilir.

İşçi İmza Atmalı mı?

İşçinin, uzak adrese gönderilme kararına ilişkin belgeleri imzalayıp imzalamaması kritik bir konudur. İşte bu konuda dikkat edilmesi gerekenler:

• İmza Atmadan Önce Okuyun: İşveren, işçiye bir görevlendirme belgesi veya sözleşme sunarsa, içeriği dikkatlice okuyun. Belge, mobbingin bir parçası olabilir.
• Şerh Düşün: İmza atmak zorunda kalırsanız, “Bu görevlendirmeyi kabul etmiyorum, işin gerekliliği yoktur” gibi bir şerh düşerek imzalayın. Bu, ileride delil olarak kullanılabilir.
• Zorla İmza Atmayın: İşveren, imza atmaya zorlarsa, bu durumu tanıklarla belgeleyin ve hemen bir avukata danışın.
• Delil Toplayın: İmza atmadan önce, görevlendirme emrinin yazılı kopyasını alın ve varsa e-posta veya mesajları saklayın.

İşçi Neler Yapmalı?

Mobbing mağduru işçi, haklarını korumak için şu adımları izlemelidir:

1. Delil Toplama:
   • Görevlendirme emirlerini, e-postaları, mesajları ve diğer yazılı belgeleri saklayın.
   • Tanık beyanları için işyerindeki diğer çalışanlarla iletişime geçin.
   • Sağlık sorunları yaşanıyorsa, doktor raporları ve tıbbi belgeleri toplayın.
   • Mobbing olaylarını tarih, saat ve detaylarıyla not edin.
2. İşverene Bildirim:
   • Mobbingi yazılı olarak işverene veya üst yönetime bildirin. Bu, resmi bir şikayet olarak delil niteliği taşır.
   • Şikayetinizi noter aracılığıyla veya iadeli taahhütlü mektupla gönderin.
3. Hukuki Destek:
   • İş hukuku konusunda uzman bir avukata danışın.
   • Mobbing davası açmadan önce delillerinizi avukatınızla değerlendirin.
4. Psikolojik Destek:
   • Mobbing, ciddi psikolojik sorunlara yol açabilir. Bir psikolog veya terapist ile görüşerek destek alın.
5. Başvuru Yapma:
   • Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na (ALO 170) şikayette bulunun.
   • Kamu Denetçiliği Kurumu’na (Ombudsman) veya CİMER’e başvurun.
   • Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu’na (TİHEK) şikayet dilekçesi gönderin.

Nereye Başvurulmalı?

Mobbing mağdurları, haklarını aramak için şu kurumlara başvurabilir:

1. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (ALO 170): Özel sektör çalışanları için şikayetler, İş Teftiş Kurulu tarafından incelenir. Kamu çalışanları için ise ilgili kurum değerlendirir.
2. Kamu Denetçiliği Kurumu (Ombudsman): Kamu çalışanları, idari işlemlerle ilgili şikayetlerini buraya iletebilir.
3. CİMER: Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi üzerinden şikayet yapılabilir (https://basvuru.tccb.gov.tr).
4. Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu (TİHEK): Ayrımcılık ve mobbing şikayetleri için başvurulabilir.
5. İş Mahkemeleri: Maddi ve manevi tazminat davaları için iş mahkemelerine başvurulur. Bursa’da iş mahkemeleri bu tür davalara bakar.
6. Ceza Mahkemeleri: Hakaret, tehdit veya cinsel taciz gibi suçlar varsa, asliye veya ağır ceza mahkemelerine şikayette bulunulabilir.
7. Kamu Görevlileri Etik Kurulu: Kamu çalışanları, etik dışı davranışlar için bu kurula başvurabilir.

Bursa’dan 10 Mobbing Örneği

Bursa, Türkiye’nin sanayi ve iş gücü açısından önemli şehirlerinden biridir. Aşağıda, Bursa’daki işyerlerinde yaşanan ve uzak adrese gönderilme yoluyla mobbing içeren 10 kurgusal ancak gerçekçi örnek sunulmaktadır:

1. Tekstil Fabrikası Çalışanı: Bir tekstil işçisi, Bursa’daki fabrikasından hiçbir gerekçe gösterilmeden Kocaeli’deki bir tesise gönderildi. Görevlendirme, işçinin ailevi sorumluluklarını zorlaştırarak istifaya zorlama amacı taşıyordu.
2. Otomotiv Sektörü Çalışanı: Bursa’daki bir otomotiv firmasında çalışan bir mühendis, kısa aralıklarla İzmir ve Adana’daki tesislere gönderildi. Görevler, mühendisin uzmanlık alanına uygun değildi.
3. Banka Memuru: Bursa’daki bir banka şubesinde çalışan memur, performansının düşük olduğu iddiasıyla Van’a gönderildi. Yeni görev yerinde izole edildi ve iletişim engellendi.
4. Sağlık Çalışanı: Bir hemşire, Bursa’daki hastaneden Kars’taki bir sağlık ocağına geçici görevle gönderildi. Görevlendirme, hemşirenin kronik rahatsızlığına rağmen yapıldı.
5. Perakende Çalışanı: Bursa’daki bir mağazada çalışan kasiyer, sık sık İstanbul’daki şubelere gönderildi. Ulaşım masrafları karşılanmadı ve fazla mesai yaptırıldı.
6. Eğitim Sektörü Çalışanı: Bir öğretmen, Bursa’daki okulundan Şırnak’a gönderildi. Görev değişikliği, öğretmenin itirazlarına rağmen gerekçesiz yapıldı.
7. Lojistik Çalışanı: Bursa’daki bir lojistik firmasında çalışan şoför, sürekli uzak illere gönderildi ve dinlenme süreleri kısıtlandı.
8. Gıda Sektörü Çalışanı: Bir gıda firmasında çalışan işçi, Bursa’dan Antalya’ya gönderildi ve düşük statülü işler verildi.
9. İnşaat Sektörü Çalışanı: Bursa’daki bir inşaat firmasında çalışan tekniker, sürekli farklı şantiyelere gönderildi ve ailesinden uzak kaldı.
10. Bilişim Çalışanı: Bursa’daki bir teknoloji firmasında çalışan yazılımcı, hiçbir gerekçe olmadan Ankara’ya gönderildi ve projelerden dışlandı.

10 Yargıtay Kararı

Aşağıda, işçinin uzak adrese gönderilmesiyle mobbing ve ilgili konulara dair 10 Yargıtay kararı özetlenmiştir:

1. Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E. 2013/693, K. 2013/30811, T. 27.12.2013: İşçinin, tecrübesine uygun olmayan bir görevle uzak bir bölgeye gönderilmesi ve yüksek sesle azarlanması mobbing olarak değerlendirildi. İşverenin mobbingin olmadığını ispat etme yükümlülüğü olduğu vurgulandı.
2. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2007/9154, K. 2008/13307, T. 30.05.2008: İşçinin sürekli yer değişikliği ve aşağılayıcı davranışlara maruz kalması mobbing sayıldı. Manevi tazminat talebi kabul edildi.
3. Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E. 2014/2157, K. 2014/3434: Banka çalışanının uzak bir şubeye gönderilmesi ve performans değerlendirmesinin kaba bir şekilde bildirilmesi mobbing olarak nitelendirildi.
4. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2010/38293, K. 2013/5390, T. 12.02.2013: Bursa’daki bir çalışanın Altıparmak şubesine gönderilmesi ve hakaretlere maruz kalması mobbing olarak kabul edildi.
5. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2014/2273, K. 2014/14184, T. 05.05.2014: Şeflik pozisyonundaki işçinin gerekçesiz olarak mekanik personel seviyesine indirilmesi ve uzak bir bölgeye gönderilmesi mobbing sayıldı.
6. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2012/1925, K. 2013/1407, T. 25.09.2013: İşçiye sistematik kötü muamele ve uzak adrese görevlendirme mobbing olarak değerlendirildi.
7. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2012/10074, K. 2013/3884, T. 06.03.2013: Kamu çalışanının uzak bir bölgeye gönderilmesi ve dışlanması mobbing olarak kabul edildi.
8. Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E. 2013/693, K. 2013/30811, T. 27.12.2013: İşçinin, işyerinde izole edilmesi ve uzak bir bölgeye gönderilmesi mobbing olarak nitelendirildi.
9. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2007/42976: İşçiden bir yıl içinde beş kez savunma istenmesi ve uzak adrese gönderilmesi mobbing olarak değerlendirildi.
10. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2014/4-110, K. 2015/2600, T. 11.11.2015: Kamu görevlilerine karşı mobbing davalarının şahıslara karşı açılabileceği içtihat edildi.

30 Soru-Cevap

1. Mobbing nedir?
   İşyerinde bir çalışana sistematik ve kasıtlı olarak uygulanan psikolojik taciz, yıldırma ve işten uzaklaştırma çabalarıdır.
2. Uzak adrese gönderilme mobbing midir?
   Eğer görevlendirme kasıtlı, sistematik ve işçiyi bezdirmek amacıyla yapılıyorsa, mobbing olarak değerlendirilebilir.
3. Mobbingin temel unsurları nelerdir?
   Süreklilik, kasıt, yıldırma amacı ve işçinin kişilik haklarına zarar vermesi.
4. Mobbingin ispatı için ne gerekir?
   Kesin delil aranmaz; tanık beyanları, sağlık raporları, e-postalar gibi kuşku uyandıracak olgular yeterlidir.
5. Mobbingde ispat yükü kime aittir?
   İşçi, mobbing iddiasını destekleyen olguları sunar; mobbingin olmadığını ispat etme yükü işverene aittir.
6. Uzak adrese gönderilme hangi durumlarda mobbing sayılmaz?
   İşin gerekliliği varsa ve görevlendirme makul bir süreyle sınırlıysa mobbing sayılmaz.
7. Mobbing mağduru işçi ne tür tazminat talep edebilir?
   Kıdem, ihbar, manevi ve maddi tazminat talep edebilir.
8. Mobbing davası nerede açılır?
   İş mahkemelerinde; Bursa’da iş mahkemeleri veya asliye hukuk mahkemeleri bakar.
9. Mobbing davası açma süresi nedir?
   Genellikle 2 yıl, ancak somut olaya göre değişebilir.
10. Görevlendirme belgesini imzalamalı mıyım?
    İmza atmadan önce içeriği okuyun ve gerekirse şerh düşerek imzalayın.
11. Şerh düşmek ne demektir?
    Belgeye, görevlendirmeyi kabul etmediğinizi belirten bir not eklemektir.
12. Mobbing için hangi deliller toplanmalı?
    E-posta, mesaj, sağlık raporları, tanık beyanları ve yazılı belgeler.
13. Mobbing şikayeti nereye yapılır?
    ALO 170, CİMER, Kamu Denetçiliği Kurumu veya TİHEK’e başvurulabilir.
14. ALO 170 nasıl çalışır?
    Özel sektör şikayetleri İş Teftiş Kurulu’na, kamu şikayetleri ilgili kuruma iletilir.
15. Kamu çalışanları mobbing için nereye başvurabilir?
    Kamu Denetçiliği Kurumu, CİMER veya Kamu Görevlileri Etik Kurulu’na.
16. Mobbing sırasında hakaret olursa ne yapılmalı?
    Ceza davası için savcılığa şikayette bulunulabilir (TCK Madde 125).
17. Mobbing sağlık sorunlarına yol açarsa ne olur?
    Sağlık raporlarıyla maddi ve manevi tazminat talep edilebilir.
18. İşveren mobbingi nasıl gizler?
    Görevlendirmeyi işin gerekliliği gibi göstererek veya resmi belgelerle meşrulaştırarak.
19. Mobbing davasında avukat şart mı?
    Zorunlu değil, ancak uzman bir avukat süreci kolaylaştırır.
20. Bursa’da mobbing davalarına hangi mahkemeler bakar?
    Bursa İş Mahkemeleri veya asliye hukuk mahkemeleri.
21. Mobbing davası ne kadar sürer?
    Delillere ve mahkeme yoğunluğuna bağlı olarak 1-3 yıl sürebilir.
22. Mobbing için tanık gerekir mi?
    Tanık beyanları önemli bir delildir, ancak tek başına yeterli olmayabilir.
23. Gizli ses kaydı delil olur mu?
    Yargıtay, başka yolla ispat mümkün değilse gizli kayıtları delil kabul edebilir.
24. Mobbing sonrası istifa edilirse haklar kaybolur mu?
    Haklı nedenle fesih yapılırsa haklar korunur.
25. Mobbingde işverenin sorumluluğu nedir?
    İşveren, işçiyi psikolojik tacizden korumakla yükümlüdür (İş Kanunu Madde 417).
26. Mobbing cezai bir suç mudur?
    Mobbing doğrudan suç değildir, ancak hakaret, tehdit gibi eylemler suç teşkil eder.
27. Mobbing için hangi kanunlar geçerlidir?
    İş Kanunu, Türk Borçlar Kanunu, Medeni Kanun ve Türk Ceza Kanunu.
28. Mobbing mağduru psikolojik destek almalı mı?
    Evet, psikolojik destek hem sağlık hem de dava süreci için önemlidir.
29. Mobbing grup halinde yapılırsa ne olur?
    Grup halinde şikayet edilmesi, ispatı kolaylaştırabilir.
30. Mobbing yasası var mı?
    Türkiye’de mobbinge özgü bir yasa yoktur, ancak genel düzenlemeler uygulanır.

Sonuç

İşçinin uzak adrese gönderilmesiyle mobbing, işyerinde sıkça karşılaşılan bir psikolojik taciz türüdür. İşçi, bu tür bir uygulamaya maruz kaldığında haklarını korumak için delil toplamalı, işverene durumu bildirmeli, hukuki destek almalı ve ilgili kurumlara başvurmalıdır. Bursa’daki örnekler ve Yargıtay kararları, mobbingin ciddi bir sorun olduğunu ve işçilerin bu konuda hak arayabileceğini göstermektedir. Profesyonel bir avukatla çalışmak, süreci etkili bir şekilde yönetmek için kritik öneme sahiptir.