Sahte Fatura Kullanımıyla Kendini Alacaklı Gibi Gösterip İcra Takibi Yapılması

İtirazın İptali ve Menfi Tespit Davalarında İspat Yükü, Sahte Faturanın Çürütülmesi ve Borçsuz Çıkma Yolları

1. Giriş

Uygulamada sık görülen yöntemlerden biri, gerçekte mevcut olmayan bir ticari ilişkiye veya hiç teslim edilmemiş mal/hizmete dayanılarak fatura düzenlenmesi; ardından bu faturaya dayanıp ilamsız icra takibi başlatılmasıdır. Daha da ağır tabloda, karşı taraf kendisini alacaklı gibi gösterip “fatura alacağı”, “cari hesap bakiyesi”, “hizmet bedeli” ya da “mal teslim bedeli” başlığı altında takip yapmaktadır. Böyle durumlarda borçlu tarafın en sık sorduğu soru şudur: “Gerçekte borcum yoksa nasıl borçsuz çıkarım?”

Bu sorunun cevabı nettir:
Borçsuz çıkmanın merkezi noktası, faturanın tek başına alacağın varlığını ispat etmeye yetmediğini ve ispat yükünün esasen alacaklıda olduğunu doğru zeminde mahkemeye göstermektir. Çünkü fatura, tek başına bir sözleşme değildir; Yargıtay’ın yerleşik yaklaşımında fatura, “akdin ifasını gösteren belge/vesika” niteliğindedir. Temel ilişki yoksa, mal teslimi yoksa, hizmet ifası yoksa, tek başına kesilmiş fatura ile borç yaratılması mümkün değildir.

2. Fatura Nedir, Ne Değildir?

VUK m. 229’a göre fatura, satılan emtia veya yapılan iş karşılığında müşterinin borçlandığı meblağı göstermek üzere düzenlenen ticari vesikadır. Bu tanımın kendisi dahi faturanın önceden var olan bir satım veya hizmet ilişkisine dayanması gerektiğini gösterir. Yani hukuken sıra şöyledir:

1. Önce sözleşme veya fiilî ticari ilişki kurulur.
2. Sonra mal teslim edilir ya da hizmet ifa edilir.
3. En son fatura düzenlenir.

Bu nedenle fatura, sözleşmenin kurucu belgesi değil; kural olarak, mevcut bir ilişkinin ifa safhasına ait belgedir. Nitekim Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 2023/11-793 E., 2024/149 K. sayılı kararında açıkça, faturanın sözleşmenin yapılması ile ilgili değil; satım, hizmet, istisna ve benzeri sözleşmelerin ifa safhasıyla ilgili bir belge olduğu vurgulanmıştır. Kararda ayrıca, taraflar arasında böyle bir sözleşme ilişkisi yoksa düzenlenen belgenin gerçek anlamda fatura sayılamayacağı, olsa olsa öneri mahiyetinde değerlendirilebileceği belirtilmiştir.

3. Temel İlke: İspat Yükü Tamamen Alacaklıdadır

Özellikle sizin vurguladığınız eksen bakımından en kritik nokta şudur:

Borçlu, “Ben borçlu değilim” dediğinde kural olarak yokluğu ispatla yükümlü değildir.
Çünkü hukukta genel ilke gereği, bir hakkı ileri süren kişi onu ispat eder. İcra takibinde alacaklı olduğunu söyleyen taraf, önce alacağının varlığını kanıtlamak zorundadır. İİK m. 67 de bunu doğrular: itirazın iptali davasında alacaklı, alacağının varlığını ispat suretiyle itirazın iptalini isteyebilir. Menfi tespitte de aynı mantık ters görünüşte işler; davalı-alacaklı, dayandığı borç ilişkisinin gerçek olduğunu göstermek zorundadır.

Bu sebeple şu savunma hattı son derece güçlüdür:

“Davacı/alacaklı taraf, öncelikle taraflar arasında geçerli bir sözleşme veya ticari ilişkinin bulunduğunu, ardından faturaya konu malın gerçekten teslim edildiğini yahut hizmetin gerçekten ifa edildiğini, daha sonra da bedelin ödenmediğini usulüne uygun delillerle ispat etmek zorundadır. Tek başına fatura ibrazı yeterli değildir.”

Bu ifade, sadece doktrinsel bir görüş değil; doğrudan içtihatla desteklenmektedir. Yargıtay 11. HD’nin 2023/1028 E., 2024/4126 K. sayılı kararında, faturanın davacı defterlerinde kayıtlı olması ve süresinde itiraz edilmemesinin tek başına akdi ilişkinin kanıtı olmayacağı, akdi ilişkinin inkârı hâlinde davacının teslim olgusunu usulüne uygun delillerle kanıtlaması gerektiği açıkça belirtilmiştir.

4. Fatura Tek Başına Delil Değildir

Uygulamada en sık yapılan hata, “fatura var, o hâlde borç da vardır” şeklindeki yüzeysel yaklaşımdır. Oysa Yargıtay çizgisi bunun tersidir.

Yargıtay 3. HD’nin 2021/7253 E. sayılı karar özetinde, “fatura tek başına alacağın varlığına delil olmaz” tespiti yer almakta; teslimin de ayrıca ispat edilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Aynı çizgide çeşitli kararlarda, faturanın altında teslim alan imzası bulunmaması ve teslimi gösteren yazılı delil olmaması hâlinde, yalnızca faturaya bakılarak davanın kabul edilemeyeceği belirtilmektedir.

Yine Yargıtay 11. HD, 2023/1028 E., 2024/4126 K. kararında şu husus öne çıkmaktadır:
Davacı kendi ticari defterlerine faturayı kaydetmiş olsa bile, “belge yoksa kayıtta yoktur” ilkesi gereği, bu kaydın dayanağının da usulüne uygun olması gerekir. Teslimi veya hizmet ifasını gösteren yazılı belge yoksa, kendi defterindeki kayıt tek başına yeterli kabul edilmez.

Dolayısıyla sahte veya gerçeğe aykırı faturaya dayalı takipte borçlu vekilinin ilk cümlesi çoğu zaman şu olmalıdır:

“Davacı tarafın dayandığı faturalar, alacağın varlığına tek başına delil teşkil etmez; önce temel borç ilişkisini ve sonra ifayı/teslimi ispat etmesi gerekir.”

5. 8 Gün İçinde Faturaya İtiraz Edilmemesi Her Şeyi Değiştirir mi?

Hayır.
TTK m. 21/2’de yer alan 8 günlük itiraz süresi önemlidir; ancak bu kural çoğu zaman yanlış yorumlanır. Bu düzenleme, yalnızca fatura içeriğine ilişkin çürütülebilir bir karine doğurur. Bu karine, otomatik olarak sözleşmenin kurulduğu, malın mutlaka teslim edildiği, hizmetin mutlaka verildiği veya borcun kesinleştiği anlamına gelmez. HGK 2023/11-793 E., 2024/149 K. kararı tam da bunu söylüyor: faturanın 8 gün içinde itiraz edilmemesi, ancak faturanın olağan içeriği ve mevcut akdî ilişki çerçevesinde anlam taşır; temel ilişki yoksa belge gerçek anlamda fatura sayılmaz.

Bu nedenle şu ayrım çok önemlidir:

• Taraflar arasında zaten kanıtlanmış bir ticari ilişki varsa, 8 gün içinde itiraz edilmemesi alacaklı lehine ispat kolaylığı sağlayabilir.
• Ancak taraflar arasında hiç ilişki yoksa veya alacaklı bu ilişkiyi kanıtlayamıyorsa, sırf itiraz edilmedi diye borç doğmaz.

Bu, özellikle sahte fatura senaryolarında hayatî önemdedir.

6. İtirazın İptali Davasında Hangi Deliller Aranır?

İtirazın iptali davasında mahkeme, yalnızca faturaya değil; faturanın dayandığı bütün ilişkiye bakar. Alacaklının elinde ideal olarak şu delillerin bulunması gerekir:

• Yazılı sözleşme, sipariş formu, teklif-kabul zinciri
• Sevk irsaliyesi, teslim tutanağı, kargo teslim kaydı
• Hizmet sözleşmesi, iş emri, puantaj, teslim/tesellüm formu
• Cari hesap ekstresi
• Taraf ticari defterleri ve dayanak belgeleri
• E-fatura/e-arşiv kayıtları
• BA-BS bildirimleri
• Ödeme hareketleri, banka kayıtları
• Teslim alan imzası veya elektronik teslim doğrulaması

Yargıtay 11. HD’nin 2023/1028 E., 2024/4126 K. kararında, davacının faturaya konu malları teslim ettiğini usulüne uygun delillerle ispatlaması gerektiği; tanık delilinin kural olarak yeterli olmadığı; dosyada davalıyı bağlayacak yazılı teslim belgesi bulunmadığından davanın reddinin isabetli olduğu belirtilmiştir.

Bu karar, sahte fatura dosyalarında savunma açısından çok değerlidir. Çünkü çoğu haksız takip dosyasında alacaklı tarafın elinde gerçek teslim belgesi bulunmaz; çoğu zaman yalnızca fatura ve kendi hazırladığı muhasebe kayıtları vardır.

7. Ticari Defterler Ne Kadar Belirleyicidir?

HMK m. 222 uyarınca mahkeme ticari defterlerin ibrazına karar verebilir; usulüne uygun tutulan defterler belirli şartlarla delil niteliği taşır. Ancak burada da tek başına “defterde kayıt var” demek yetmez. Özellikle kendi lehine dayanılan kayıtların, dayanak belgelerle desteklenmesi gerekir. Bu husus hem öğretide hem de karar pratiğinde güçlü biçimde kabul edilmektedir.

Uygulama bakımından şu ayrım çok önemlidir:

A. Fatura yalnızca alacaklının defterlerinde kayıtlıysa

Bu durum tek başına alacağı ispatlamaz. Çünkü herkes kendi defterine kayıt düşebilir; asıl mesele, o kaydın gerçek bir teslime veya hizmete dayanıp dayanmadığıdır. Yargıtay 11. HD 2023/1028 E., 2024/4126 K. kararı tam bu noktadadır.

B. Fatura borçlunun ticari defterlerinde de kayıtlıysa

Bu kez alacaklı lehine daha güçlü bir teslim karinesi doğabilir. Yargıtay 11. HD 2022/7362 E., 2024/3531 K. kararında, dava konusu faturaların her iki tarafın ticari defterlerinde kayıtlı olması nedeniyle, davalının faturaya konu malları teslim aldığının kabulü gerektiği belirtilmiştir. Böyle hâllerde borçlu taraf artık genellikle ödeme yaptığını veya kaydın sehven/yanlış işlendiğini güçlü delillerle göstermelidir.

Bu yüzden sahte fatura savunmasında ilk inceleme şudur:
Fatura bizim defterlerimizde var mı, BA formunda bildirilmiş mi, e-fatura sistemi üzerinden kabul edilmiş mi, muhasebece sehven işlenmiş olabilir mi?

8. BA-BS Formları ve Vergi Bildirimleri Borcu Kesinleştirir mi?

Hayır, ama önemlidir.
BA formunda bildirilen bir fatura, Yargıtay’a göre teslim olgusuna dair alacaklı lehine karine oluşturabilir. Yargıtay 11. HD’nin 2023/1028 E., 2024/4126 K. sayılı kararında, davalının faturayı BA formuyla vergi dairesine bildirmesinin teslim karinesi doğuracağı; sonradan düzeltme beyannamesi verilmesinin bu karineyi kendiliğinden ortadan kaldırmayacağı ifade edilmiştir. Karar, bu karinenin aksinin davalı tarafından ispat edilmesi gerektiğini belirtmektedir.

Bu nedenle sahte fatura dosyasında, eğer müvekkilin muhasebecisi yanlışlıkla BA formu vermişse, savunma şu zeminde kurulmalıdır:

• BA bildirimi tek başına borcun kesin delili değildir.
• Ancak teslim karinesi oluşturabilir.
• Bu karineyi çürütmek için, malın fiilen gelmediği, depo/stok girişinin olmadığı, sevk irsaliyesi bulunmadığı, taşıma belgesi olmadığı, teslim alan imzası bulunmadığı, üretimde kullanılmadığı, cari ilişkinin hiç kurulmadığı, muhasebe kaydının sehven yapıldığı somut belgelerle gösterilmelidir.

Yani BA formu işi zorlaştırır; fakat imkânsız hâle getirmez.

9. Menfi Tespit Davasında Borçsuz Nasıl Çıkılır?

İİK m. 72’ye göre borçlu, icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu bulunmadığını ispat için menfi tespit davası açabilir. Takip sürerken açılırsa, uygun teminat karşılığında takibin durdurulması da istenebilir.

Sahte faturaya dayalı takipte menfi tespit davasında başarı için şu yol izlenmelidir:

1. Temel ilişkiyi inkâr edin

Taraflar arasında hiç sözleşme kurulmadıysa bu açıkça söylenmelidir.
“Davacı ile müvekkil arasında dava konusu faturaların dayanağını oluşturan herhangi bir satım, hizmet, eser, cari hesap veya sürekli ticari ilişki bulunmamaktadır.”

2. Teslim/ifa olgusunu inkâr edin

“Faturaya konu mal müvekkile teslim edilmemiştir; hizmet verilmemiştir; teslim alan imzası, irsaliye, kargo, sevk, stok girişi, depo kabul kaydı yoktur.”

3. Ticari defter ve stok kayıtlarını isteyin

Mahkemeden her iki tarafın defterleriyle birlikte şu belgelerin celbi istenmelidir:

• yevmiye, kebir, envanter kayıtları
• e-fatura/e-arşiv logları
• BA-BS formları
• sevk irsaliyeleri
• taşıma/kargo evrakı
• stok giriş-çıkış kayıtları
• banka tahsilat hareketleri
• varsa sipariş e-postaları ve WhatsApp yazışmaları

4. Dayanak belge yokluğunu merkeze alın

Davacı taraf “fatura kestim” diyorsa mahkeme şu soruları sormalıdır:
Mal nereden çıktı?
Kime teslim edildi?
Kim teslim aldı?
Hangi araçla taşındı?
Hangi depoya girdi?
Hangi personel imza attı?
Hangi banka tahsilatı yapıldı?
Bu soruların cevabı yoksa, dosyada ciddi ispat zaafı vardır.

5. Gerekirse vergi inceleme ve bilirkişi hattı kurun

Özellikle sahte fatura şüphesi varsa, mali müşavir/bilirkişi incelemesiyle faturanın ticari gerçeklikle uyumlu olup olmadığı sorgulanmalıdır.

10. İtirazın İptali Davasında Savunma Nasıl Kurulur?

Alacaklı itiraz üzerine itirazın iptali davası açtığında, savunma şu ana omurga üzerinde kurulmalıdır:

“Davacı tarafın takibe dayanak yaptığı faturalar, tek başına alacağı ispatlamaz. Davacı, öncelikle taraflar arasında geçerli bir temel borç ilişkisinin varlığını, ardından malın teslim edildiğini veya hizmetin ifa edildiğini, son olarak bedelin ödenmediğini yazılı delillerle ispat etmek zorundadır. Oysa dosyada teslim tutanağı, irsaliye, sipariş teyidi, sözleşme, kabul formu ve davalıyı bağlayacak sair yazılı delil bulunmamaktadır.”

Bu savunma doğrudan Yargıtay 11. HD’nin 2023/1028 E., 2024/4126 K. çizgisiyle uyumludur.

Eğer dosyada yalnızca fatura ve alacaklının kendi defterleri varsa, bu savunma genellikle çok güçlüdür.
Eğer fatura müvekkilin defterlerinde de yer alıyorsa, bu kez savunma “sehven kayıt”, “muhasebe hatası”, “teslimin hiç gerçekleşmemesi”, “iade/iptal”, “gerçek dışı belge” ve “ödeme/mahsup” başlıklarına kaydırılmalıdır. Çünkü bu durumda teslim karinesi doğabilir.

11. Sahte Faturanın İspatı Nasıl Yapılır?

“Sahte fatura” kavramı ceza ve vergi hukuku boyutları olan ağır bir iddiadır. Hukuk davasında her zaman teknik olarak “VUK anlamında sahte belge” sonucuna varmak gerekmeyebilir. Çoğu dosyada amaç, ceza mahkûmiyeti değil; borcun gerçekte mevcut olmadığını göstermektir.

Bu nedenle pratikte şu ayrım yapılmalıdır:

A. Hukuk davasında gerekli olan

Faturanın gerçekte mevcut bir borç ilişkisine dayanmadığını göstermek.

B. Ceza/vergi boyutunda gerekli olan

Belgenin tamamen sahte, muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı veya vergi suçuna konu olduğunu ortaya koymak.

Borçsuz çıkmak için her zaman ceza davası sonucunu beklemek gerekmez. Hukuk mahkemesinde şu hususlar çoğu zaman yeterlidir:

• Taraflar arasında sözleşme yokluğu
• Sipariş yokluğu
• Teslim belgesi yokluğu
• Depo/stok girişi yokluğu
• Taşıma/kargo izi yokluğu
• Banka tahsilatı yokluğu
• Malın üretimde ya da satışta görünmemesi
• E-fatura/e-irsaliye sürecindeki çelişkiler
• Muhasebe kaydının tek taraflı oluşturulmuş olması
• Ticari defter kayıtlarının dayanak belgeden yoksun olması

12. Bursa’dan Somut Örnekler

Bursa Örneği 1: Nilüfer’de hammadde faturasıyla takip

Nilüfer Organize Sanayi Bölgesi’nde faaliyet gösteren bir işletmeye, hiç teslim edilmeyen metal profil malzemeleri için yüksek bedelli e-fatura kesildiğini ve ardından ilamsız takip başlatıldığını düşünelim. Müvekkil şirket, faturayı hiç kabul etmediğini, stok girişinin olmadığını, depo kabul formu bulunmadığını, üretim kayıtlarında bu malların kullanılmadığını, sevk irsaliyesi ve nakliye belgesinin de mevcut olmadığını ortaya koyarsa; alacaklı yalnızca fatura ve kendi defterlerine dayanarak davayı kazanamaz. Burada ispat yükü alacaklıdadır.

Bursa Örneği 2: Yıldırım’da hizmet faturasıyla icra takibi

Yıldırım’da küçük bir tekstil atölyesine, sözde “danışmanlık ve üretim optimizasyon hizmeti” verilmiş gibi fatura düzenlenip icra takibi yapılması hâlinde, alacaklı tarafın hizmetin ne zaman, kim tarafından, hangi raporlarla, hangi çıktılarla verildiğini ispat etmesi gerekir. Sırf “fatura kestim” denmesi yetmez. Özellikle hizmet faturalarında teslim yerine geçen rapor, mail, sözleşme eki, toplantı tutanağı, performans çıktısı gibi belgeler yoksa alacak iddiası zayıftır.

Bursa Örneği 3: Osmangazi’de muhasebe sehvi nedeniyle BA formu sorunu

Osmangazi’de bir şirketin muhasebecisi, karşı taraftan gelen elektronik faturayı sehven BA formuna dahil etmiş olabilir. Bu durumda karşı taraf “BA bildirdin, demek ki malı aldın” diye takip başlatabilir. Bu senaryoda savunma daha teknik yürür: sehven kayıt, stok girişi yokluğu, taşıma yokluğu, teslim alan imzası yokluğu, depo kayıtları, üretim ve satış zinciri, düzeltme beyannamesi ve muhasebe hata zinciri birlikte ortaya konulmalıdır. Çünkü BA bildirimi teslim karinesi doğurabilir; ama bu karine mutlak değildir.

13. Uygulamada En Sık Yapılan Hatalar

Birçok kişi şu yanlışları yapar:

İlk hata, ödeme emrine süresinde itiraz etmemektir.
İkinci hata, “nasıl olsa fatura sahte” diyerek delil toplamamaktır.
Üçüncü hata, menfi tespit açarken tedbir talep etmemektir.
Dördüncü hata, sadece “borcum yok” deyip sözleşme ve teslim zincirini hedef almamaktır.
Beşinci hata, kendi muhasebe kayıtlarını kontrol etmeden dava açmaktır.

Oysa güçlü savunma, soyut inkârla değil; alacaklının ispat edemediği her halkayı tek tek koparmakla kurulur.

14. Tam Künye ile Yararlanılabilecek Kararlar

Aşağıdaki kararlar, bu tür dosyalarda özellikle işe yarar:

1. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 2023/11-793 E., 2024/149 K.
Faturanın sözleşmenin kurulmasıyla değil, ifa safhasıyla ilgili bir belge olduğunu; temel borç ilişkisi yoksa gerçek anlamda fatura sonucunun doğmayacağını; 8 günlük itiraz karinesinin de bu çerçevede değerlendirilmesi gerektiğini vurgular.

2. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 2023/1028 E., 2024/4126 K., 21.05.2024
Davacının kendi defterlerindeki kayıt ve faturaya itiraz edilmemiş olmasının tek başına akdi ilişkiyi ispatlamayacağını; teslimin usulüne uygun delillerle ispatı gerektiğini; teslimi gösteren yazılı belge yoksa davanın reddedilebileceğini belirtir. Ayrıca BA formu bildiriminin teslim karinesi doğurabileceğini de ifade eder.

3. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 2022/7362 E., 2024/3531 K.
Faturaların her iki tarafın ticari defterlerinde kayıtlı olması hâlinde teslim karinesi doğduğunu; bu aşamada davalının ödeme yaptığını ispat etmesi gerektiğini kabul eder. Bu karar, borçlu defterlerinde kayıt varsa savunmanın neden daha dikkatli kurulması gerektiğini gösterir.

4. Yargıtay (Kapatılan) 19. Hukuk Dairesi, 2016/12244 E., 2017/2368 K., 23.03.2017
Faturanın BA formuyla vergi dairesine bildirilmesinin teslim karinesi oluşturacağı; sonradan verilen düzeltme beyannamesinin bu karineyi kendiliğinden ortadan kaldırmayacağı yönündeki yaklaşım, 11. HD’nin 2024 tarihli kararında da aynen anılmaktadır.

5. Yargıtay (Kapatılan) 19. Hukuk Dairesi, 2011/3549 E., 2011/3335 K.
Faturaya süresinde itiraz etmeyen ve faturayı ticari defterine kaydeden davalının, kural olarak faturaya konu malı teslim aldığının kabulü gerektiği yönündeki çizgiye dayanak gösterilen kararlardandır.

6. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 2021/7253 E.
Karar özetlerinde, faturanın tek başına alacağın varlığına delil olmayacağı ve teslimin ayrıca yazılı delillerle desteklenmesi gerektiği ifade edilmektedir.

15. Sonuç

Sahte veya gerçeğe aykırı faturaya dayanarak icra takibi yapan kişiye karşı en etkili hukukî duruş şudur:

Fatura, tek başına borç yaratmaz.
Fatura, tek başına alacağı ispatlamaz.
Fatura, sözleşmenin kurucu delili değildir.
Önce temel ilişki ispatlanmalıdır.
Sonra teslim veya hizmet ifası ispatlanmalıdır.
En son, ödenmemiş alacak bulunduğu gösterilmelidir.

İtirazın iptali davasında da, menfi tespit davasında da ana eksen değişmez:
İspat yükü kural olarak alacaklıdadır.
Borçlu tarafın görevi, yokluğu baştan sona ispatlamak değil; alacaklının iddiasındaki eksik halkaları görünür kılmaktır.

Sahte faturaya dayalı takiplerde borçsuz çıkmanın anahtarı, soyut inkâr değil; sözleşme yokluğu, teslim yokluğu, ticari kayıt çelişkileri, stok/depo uyumsuzluğu, banka hareketlerinin boşluğu ve dayanak belgesiz muhasebe kayıtlarını birlikte ortaya koymaktır. Bu doğru yapıldığında, “fatura var” cümlesi tek başına davayı kazandırmaz.

Sahte Fatura ile Başlatılan İcra Takibine Karşı Borçlunun Açacağı Menfi Tespit Davası

Sahte fatura düzenleyerek kendisini alacaklı konumuna sokan ve bu faturaya dayalı icra takibi başlatan kişilere karşı borçlunun en etkili hukuki yollarından biri menfi tespit davasıdır. Bu dava, İcra ve İflas Kanunu’nun (İİK) 72. maddesine dayanır ve borçlunun gerçekte herhangi bir borcu olmadığını tespit ettirerek hem icra takibini etkisiz hale getirir hem de kötü niyetli alacaklıdan tazminat talep etme imkânı sağlar.

Menfi Tespit Davasının Hukuki Dayanağı ve Amacı

İİK m. 72/1 hükmüne göre: “Borçlu, icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu bulunmadığını ispat için menfi tespit davası açabilir.”

Bu dava bir tespit davası niteliğindedir. Borçlu, dava sonunda mahkemeden “davalıya herhangi bir borcu olmadığı” yönünde tespit kararı ister. Özellikle sahte fatura gibi belgelerle haksız icra başlatılan durumlarda borçluya önemli avantajlar sağlar:

• İcra takibi kesinleşmeden veya itiraz aşamasında açılabilir.
• Dava lehine sonuçlanırsa aynı borç için yeniden icra takibi yapılamaz veya yeni dava açılamaz (kesin hüküm etkisi).
• Kötü niyet tespit edilirse alacaklının %20 oranında icra inkar/kötü niyet tazminatı ödemesine karar verilebilir.

Sahte fatura söz konusu olduğunda dava genellikle Asliye Ticaret Mahkemesinde görülür, çünkü ticari ilişki iddiası vardır.

Menfi Tespit Davasının İtirazın İptali Davasından Farkı

• İtirazın iptali davası: Alacaklı tarafından açılır. Borçlu icraya itiraz etmişse alacaklı takibi devam ettirmek için bu davayı açmak zorundadır. İspat yükü alacaklıdadır.
• Menfi tespit davası: Borçlu tarafından açılır. İcra tehdidi altında kalan borçlu, borcun olmadığını kendisi ispat eder (ancak uygulamada ispat yükü büyük ölçüde alacaklıya kayar).

Yargıtay kararları, itirazın iptali davası açılmadan önce menfi tespit davası açılmasında hukuki yarar bulunduğunu kabul eder. Ancak alacaklı itirazın iptali davasını açtıktan sonra borçlunun menfi tespit davası açmasında genellikle hukuki yarar bulunmadığı yönünde içtihatlar vardır. Bu nedenle süreleri dikkatli takip etmek önemlidir.

Sahte Fatura Durumunda Menfi Tespit Davasında İspat Yükü ve Deliller

Menfi tespit davasında temel kural: İddia eden ispat eder (HMK m. 190). Alacaklı faturaya dayalı alacak iddiasında bulunduğundan, asıl ispat yükü davalı (alacaklı) tarafındadır.

Yargıtay’a göre tek taraflı düzenlenen fatura, taraflar arasında akdi ilişkinin (mal/hizmet teslimi) varlığını ispata yeterli değildir. Fatura, ancak temel borç ilişkisi ispatlandıktan sonra delil değeri taşır. Özellikle:

• Taraflar arasında ticari ilişki yoksa,
• Mal/hizmet teslim edilmediyse,
• Fatura sahte ise veya içerik itibarıyla gerçek dışıysa,

borçlu borcun olmadığını rahatlıkla savunabilir.

En güçlü deliller şunlardır:

• Ticari defter incelemesi (HMK m. 222): Borçlunun defterlerinde fatura kaydının olmaması veya alacak görünmemesi güçlü karine oluşturur.
• BA/BS formları ve vergi kayıtları: Gelir İdaresi Başkanlığı’ndan alınacak resmi yazılarla faturanın alacaklının BS bildiriminde yer alıp almadığı, tutarların uyuşup uyuşmadığı kontrol edilir.
• İrsaliye, teslim tutanağı, stok kayıtları, nakliye belgelerinin yokluğu.
• Fatura sahteliği incelemesi (bilirkişi raporu): İmza, kaşe, seri numarası, e-fatura dijital imza kontrolü.
• Banka hareketleri: Hiçbir ödeme veya cari hesap ilişkisi olmaması.
• Ceza soruşturması: Sahte fatura nedeniyle (VUK m. 359) yapılan suç duyurusu ve ceza dosyası medeni davada delil değeri taşır.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararlarında (örneğin fatura ile çek ilişkisi bulunan dosyalarda) mal tesliminin ispat yükünün alacaklıda olduğu vurgulanmıştır. Defterlerde kayıt yoksa ve teslim belgeleri yoksa borç yok sayılır.

Dava Süreci ve Dikkat Edilecek Hususlar

1. Hukuki Yarar: İcra takibi tehdidi veya mevcut icra dosyası hukuki yarar yaratır. İtiraz edilmiş ve takip durmuş olsa bile dava açılabilir.
2. İhtiyati Tedbir Talebi: Dava dilekçesinde icra işlemlerinin durdurulması talep edilebilir. Mahkeme uygun görürse teminat karşılığı veya teminatsız durdurma kararı verebilir (ancak İİK m. 72/3 bazı sınırlamalar getirir).
3. Dava Dilekçesi:
   • İcra dosya numarası,
   • Faturanın sahte olduğu veya borç ilişkisi olmadığı,
   • Deliller (defter, vergi belgeleri, bilirkişi talebi),
   • Kötü niyet tazminatı talebi belirtilmelidir.

Dava açıldıktan sonra mahkeme genellikle bilirkişi incelemesi yaptırır ve ticari defterleri inceler.

Sonuç ve Tavsiyeler

Sahte fatura ile icra takibi başlatan alacaklıya karşı menfi tespit davası, borçlunun borçsuzluğunu resmen tespit ettirerek hem maddi zararı önler hem de alacaklıyı caydırır. Yargıtay içtihatları fatura tek başına yeterli delil olmadığını net şekilde ortaya koymuştur. Bu nedenle defter inceleme, vergi kayıtları ve bilirkişi raporu gibi delillerle dava büyük ölçüde lehe sonuçlanır.

Önemli Uyarı: Bu yazı genel hukuki bilgi amaçlıdır. Her somut olay farklı delillere ve dosya durumuna göre değişir. Süreler (özellikle icra itirazı 7 günü) çok kritiktir. Mutlaka bir avukatla görüşerek delillerinizi toplayın ve dava stratejisini belirleyin. Ceza soruşturması ile paralel yürütmek de süreci güçlendirir.

Delil Türü	Açıklama ve Nasıl Elde Edilir	Gücü
Ticari defter incelemesi	Sizin defterinizde fatura kaydı yoksa veya alacak görünmüyorsa → borç yok karinesi. HMK m. 222 çok güçlü delildir.	Çok yüksek
BA/BS formları (Vergi dairesinden)	Gelir İdaresi’nden resmi yazı ile alın. Alacaklının BS bildiriminde bu fatura yoksa veya tutarlar uyuşmuyorsa sahtelik kesinleşir.	Çok yüksek
Mal/hizmet teslim edilmediğinin ispatı	İrsaliye, teslim tutanağı, nakliye belgesi, depo stok kaydı, şantiye/işyeri kamera kaydı yok → bilirkişi raporu ile tespit edilir.	Yüksek
Fatura sahteliği incelemesi	Bilirkişi (grafoloji + belge inceleme): İmza, kaşe, kağıt, seri numarası, e-fatura ise GİB dijital imzası kontrolü.	Yüksek
Banka ve muhasebe kayıtları	Hiçbir ödeme/transfer yok, cari hesap uyuşmazlığı.	Orta-yüksek
Tanık + diğer belgeler	Çalışanlar, eski ortaklar, muhasebeci tanıklığı; önceki yıllarda ticari ilişki olup olmadığı.	Destekleyici