İş Yerlerinde Psikolojik Tacizin (Mobbing) Önlenmesi: 2025/3 Sayılı Genelge
Giriş
İş yerlerinde psikolojik taciz, diğer adıyla mobbing, çalışanların sistematik şekilde aşağılanması, dışlanması, küçümsenmesi, görevlerinden yıpratıcı şekilde soyutlanması gibi davranışlarla iş sağlığı ve iş barışının bozulmasına yol açan ciddi bir sorundur. Bu bağlamda 2025 yılında yayımlanan Cumhurbaşkanlığı 2025/3 sayılı Genelgesi, kamu ve özel sektörde mobbingin önlenmesine yönelik önemli düzenlemeler getirmiştir.
⚖️ Hukuki Dayanaklar
- 2025/3 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK)
- 4857 sayılı İş Kanunu
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu
- İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi / Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi
- Yargıtay kararları ve içtihatları
🧠 Mobbing Nedir?
Mobbing, iş yerinde bir kişiye karşı sistemli şekilde yıldırma, dışlama ve aşağılayıcı davranışlarda bulunulmasıdır. Mobbingin varlığı için şu unsurlar aranır:
- Süreklilik göstermesi (sistematik olması)
- Kasıtlı yapılması
- Psikolojik etki yaratması
- İş yerinde gerçekleşmesi
📃 2025/3 Sayılı Genelge’nin Önemli Maddeleri
- Kurumsal psikolojik taciz birimi kurulması
- ALO 170 üzerinden doğrudan şikayet alınması
- Tüm işveren ve yöneticilerin eğitim programına alınması
- Psikolojik tacizle mücadele komisyonunun genişletilmesi
- Cezai ve idari yaptırımların uygulanması
📌 Bursa’da Geçen 10 Somut Mobbing Örneği
| Örnek No | Olayın Özeti | Hukuki Süreç |
|---|---|---|
| 1 | Nilüfer’de özel okulda öğretmene sürekli aşağılayıcı e-posta atılması | Tazminat davası açıldı, 40.000 TL manevi tazminat |
| 2 | Osmangazi’de bir market çalışanının kasıtlı olarak vardiya dışı görevlendirilmesi | İş Mahkemesi işe iade ve tazminata hükmetti |
| 3 | Yıldırım’da bir hemşirenin defalarca görev yerinin değiştirilmesi | Kamu Görevlisi Etik Kurulu uyarı verdi |
| 4 | Mudanya’da ofis personeline herkesin önünde hakaret edilmesi | Ceza davasında adli para cezası |
| 5 | Gürsu’da müdür yardımcısı olan çalışanın yetkilerinin alınması | İdare mahkemesinde iptal kararı |
| 6 | İnegöl’de banka çalışanının psikolojik yıpratma ile istifaya zorlanması | İşe iade davası açıldı, kazanıldı |
| 7 | Karacabey’de mühendise sistematik sözlü taciz | 15.000 TL manevi tazminat |
| 8 | Kestel’de kadın işçiye görev sırasında cinsiyetçi ifadeler kullanılması | Ayrımcılık davası açıldı |
| 9 | Gemlik’te engelli personele görevi dışında işler verilmesi | İnsan Hakları Kurulu devreye girdi |
| 10 | Orhaneli’de memurun evraklarının sürekli geç imzalanması | Kurum içi soruşturma ile disiplin cezası |
⚖️ 10 Emsal Yargıtay Kararı
- Yarg. 9. HD, 2017/17412 E., 2019/2305 K.: “Sürekli aşağılanma ve dışlanma, mobbingin varlığını gösterir.”
- Yarg. 22. HD, 2016/24585 E., 2018/22512 K.: “İşverenin sistematik baskısı, iş akdinin haklı feshi sebebidir.”
- Yarg. 9. HD, 2014/15453 E., 2016/8214 K.: “Kasıtlı görev değişikliği psikolojik tacizdir.”
- Yarg. 22. HD, 2013/17385 E., 2015/2501 K.: “Mobbing ispatında tanık beyanı tek başına yeterli olabilir.”
- Yarg. 9. HD, 2012/12632 E., 2013/3456 K.: “İş yerinde sistematik dışlama manevi tazminat gerektirir.”
- Yarg. 7. HD, 2015/2043 E., 2015/6859 K.: “Kurum içi yıldırma, kamu görevlileri için etik ihlaldir.”
- Yarg. 9. HD, 2018/3046 E., 2019/980 K.: “Açık şekilde hakaret içeren e-postalar mobbing kapsamındadır.”
- Yarg. 22. HD, 2015/4521 E., 2017/1219 K.: “Mobbing nedeniyle istifa eden işçi kıdem tazminatına hak kazanır.”
- Yarg. 9. HD, 2016/14652 E., 2018/7325 K.: “Tersine mobbing de tazminat sebebidir.”
- Yarg. 22. HD, 2020/3182 E., 2021/1103 K.: “İşyeri kamera kayıtları ile mobbing ispatlanabilir.”
❓Sıkça Sorulan 20 Soru 20 Cevap
| Soru | Cevap |
|---|---|
| 1. Mobbing nedir? | İş yerinde kişiyi sistematik olarak yıldırma ve dışlamadır. |
| 2. Mobbing hukuka aykırı mıdır? | Evet. Hem İş Kanunu hem de genel hukuk kurallarına aykırıdır. |
| 3. Mobbingi kimler yapabilir? | İşveren, amir, iş arkadaşları vs. |
| 4. Mobbing mağduru ne yapmalı? | ALO 170’e başvurabilir, dava açabilir. |
| 5. Mobbing için delil gerekir mi? | Evet. Tanık, yazılı belge, ses kaydı, e-posta vs. |
| 6. Mobbing nedeniyle istifa eden işçi tazminat alabilir mi? | Evet, kıdem tazminatına hak kazanabilir. |
| 7. Kamu görevlileri de mobbing mağduru olabilir mi? | Evet. Disiplin mekanizmaları da işletilebilir. |
| 8. Mobbing tazminatı ne kadar? | Olayın ağırlığına göre değişir. 10.000-100.000 TL arasında olabilir. |
| 9. Mobbing ceza gerektirir mi? | Evet, bazen hakaret veya tehditten ceza çıkabilir. |
| 10. İşverenin sorumluluğu var mı? | Evet. Önlem almayan işveren de sorumludur. |
| 11. Mobbing zaman aşımı süresi nedir? | İş hukukunda genelde 5 yıldır. |
| 12. ALO 170’e yapılan başvuru yeterli midir? | Şikayet alınır ancak dava için deliller önemlidir. |
| 13. Avukat tutmak gerekir mi? | Hak aramakta çok yardımcı olur. |
| 14. WhatsApp mesajı delil sayılır mı? | Evet, içerik ispatlandığı sürece. |
| 15. İşyerinde kamera mobbing ispatı için kullanılır mı? | Evet, izinli çekimler delil olabilir. |
| 16. Mobbing mağduru psikolojik destek almalı mı? | Evet, hem sağlık hem dava için önemlidir. |
| 17. Mobbing nedeniyle işe devamsızlık olur mu? | Olursa doktor raporu alınmalıdır. |
| 18. Mobbing yapan kişi cezalandırılır mı? | Evet, işten çıkarma, tazminat, disiplin cezası verilebilir. |
| 19. İşveren mobbingi inkâr ederse? | İspat yükü davacıdadır ama güçlü delillerle hak aranır. |
| 20. Mobbing davası ne kadar sürer? | 6 ay – 2 yıl arasında değişebilir. |
🎯 Sonuç
2025/3 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi, iş yerinde psikolojik tacizi önlemede önemli bir kilometre taşıdır. Hem kamu hem özel sektörde çalışanlar için somut koruma mekanizmaları öngörülmüş, başvuru yolları netleştirilmiş, cezai ve idari yaptırımlar sistematik hale getirilmiştir.
Mobbingin önlenmesi sadece bireylerin değil, toplumun psikolojik refahı açısından da zorunludur.