Malpraktis Davalarında Bilirkişilik ve Yargıtay Uygulaması
1. Giriş: Malpraktis Davalarında Bilirkişiliğin Önemi
Tıbbi uygulama hatalarına dayalı malpraktis davaları, hem hukuki hem de teknik yönü ağır basan, özel uzmanlık gerektiren dava türlerindendir. Bu davalarda mahkemelerin, hekimin mesleki standartlara uygun davranıp davranmadığını doğrudan değerlendirmesi mümkün değildir. Bu nedenle bilirkişilik kurumu, malpraktis yargılamalarının merkezinde yer almaktadır.
Bilirkişi raporları, hekimin kusurunun bulunup bulunmadığını, uygulanan tedavinin tıp biliminin gereklerine uygun olup olmadığını ve meydana gelen zararla tıbbi müdahale arasındaki illiyet bağını ortaya koyar. Yargıtay içtihatları da bilirkişiliğin, malpraktis davalarında vazgeçilmez bir ispat aracı olduğunu açıkça kabul etmektedir.
2. Bilirkişilik Kurumu ve Hukuki Dayanağı
Bilirkişilik, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 266 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir. Kanuna göre, hâkimin genel ve hukuki bilgisinin yeterli olmadığı hallerde özel veya teknik bilgi gerektiren konularda bilirkişinin görüşüne başvurulması zorunludur.
Malpraktis davalarında;
- Tıbbi müdahalenin standartlara uygunluğu,
- Tanı ve tedavi sürecindeki hatalar,
- Komplikasyon ile kusur ayrımı,
- Zararla eylem arasındaki nedensellik,
gibi hususlar ancak uzman hekimler ve adli tıp bilirkişileri tarafından değerlendirilebilir.
Bu yönüyle bilirkişi raporu, yalnızca yardımcı bir delil değil; çoğu zaman hükmün esasını belirleyen temel unsurdur.
3. Yargıtay’ın Malpraktis Davalarında Bilirkişiliğe Yaklaşımı
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, malpraktis davalarında verilen kararların sağlıklı ve denetlenebilir olması için bilirkişi raporlarının;
- Bilimsel verilere dayanması,
- Somut olaya özgü değerlendirme içermesi,
- Taraf itirazlarını karşılar nitelikte olması,
- Kusur, zarar ve illiyet bağını açıkça ortaya koyması
zorunludur.
Eksik, çelişkili veya soyut değerlendirmeler içeren bilirkişi raporlarına dayanılarak hüküm kurulması, bozma sebebi sayılmaktadır.
Yargıtay, özellikle kusur tespitinde “komplikasyon – ihmal” ayrımının net yapılmasını istemekte; hekim hatası ile tıbbın doğal risklerinin birbirinden ayrılmasını şart koşmaktadır.
4. Bilirkişi Raporlarının Taşıması Gereken Nitelikler
Malpraktis davalarında düzenlenen bilirkişi raporlarının hukuken geçerli ve denetime elverişli olabilmesi için aşağıdaki unsurları içermesi gerekir:
4.1. Tıbbi Standartlara Uygunluk İncelemesi
Raporda, uygulanan tanı ve tedavi yönteminin olay tarihindeki tıp biliminin kabul ettiği standartlara uygun olup olmadığı açıkça belirtilmelidir.
4.2. Kusurun Somutlaştırılması
Hekimin hangi eylem veya ihmaliyle kusurlu olduğu net biçimde ortaya konulmalı; soyut ifadelerle yetinilmemelidir.
4.3. Komplikasyon – Kusur Ayrımı
Meydana gelen sonucun tıbbi bir komplikasyon mu yoksa öngörülebilir ve önlenebilir bir hata mı olduğu bilimsel gerekçelerle açıklanmalıdır.
4.4. İlliyet Bağı Analizi
Zarar ile tıbbi müdahale arasında doğrudan nedensellik bulunup bulunmadığı açıkça değerlendirilmelidir.
Bu unsurları taşımayan raporlar, Yargıtay denetiminde yetersiz kabul edilmekte ve kararların bozulmasına yol açmaktadır.
5. Eksik Bilirkişi İncelemesi ve Bozma Sebepleri
Uygulamada Yargıtay tarafından en sık bozma gerekçeleri şunlardır:
- Alanında uzman olmayan bilirkişilerden rapor alınması,
- Birden fazla uzmanlık alanı gerektiren dosyalarda tek bilirkişiye başvurulması,
- Taraf itirazlarının karşılanmaması,
- Raporun bilimsel dayanak içermemesi,
- Çelişkili raporlar arasındaki farkların giderilmemesi.
Yargıtay, bu hallerde mahkemenin yeni ve kapsamlı bir bilirkişi heyetinden rapor almasını zorunlu görmektedir.
6. Bilirkişi Seçimi ve Heyet Oluşturulması
Malpraktis davalarında bilirkişi seçimi büyük önem taşır. Yargıtay uygulamasına göre;
- Müdahalenin niteliğine göre ilgili uzmanlık dalından hekimler,
- Gerektiğinde adli tıp uzmanları,
- Birden fazla disiplin gerektiren hallerde bilirkişi kurulu
oluşturulmalıdır.
Örneğin; ortopedi, anestezi ve yoğun bakım sürecini ilgilendiren bir olayda tek branştan rapor alınması yeterli kabul edilmemektedir.
7. Avukatlar Açısından Bilirkişi Raporuna İtiraz Stratejisi
Malpraktis davalarında vekiller için bilirkişi raporuna etkin itiraz hayati öneme sahiptir. Özellikle;
- Kusurun somutlaştırılmaması,
- Komplikasyon kavramının yanlış uygulanması,
- Bilimsel kaynaklara atıf yapılmaması,
- Heyetin uzmanlık alanının yetersizliği
gibi hususlar ayrıntılı biçimde dilekçeyle ortaya konulmalıdır.
Aksi halde eksik rapora dayanılarak hüküm kurulması riski doğmaktadır.
8. Sonuç: Bilirkişilik Malpraktis Davalarının Temel Taşıdır
Malpraktis davalarında bilirkişilik, yalnızca teknik bir aşama değil; adil yargılanma hakkının ve doğru hüküm kurulmasının temel güvencesidir. Yargıtay içtihatları, bilirkişi raporlarının nitelikli, bilimsel ve denetlenebilir olmasını zorunlu kılmaktadır.
Bu nedenle hem mahkemelerin hem de taraf vekillerinin bilirkişi incelemesine özel önem göstermesi, malpraktis yargılamalarının sağlıklı yürütülmesi bakımından kaçınılmazdır.