Beraat Eden ve Haklarında Takipsizlik Kararı Verilen KHK’lılar Göreve İade Edilebilir mi?
Giriş
15 Temmuz 2016 tarihinde gerçekleştirilen darbe girişiminin ardından ilan edilen Olağanüstü Hal (OHAL) sürecinde, binlerce kamu görevlisi yayımlanan Kanun Hükmünde Kararnameler (KHK) ile görevlerinden ihraç edilmiştir. Bu süreçte ihraç edilen kamu personelinin büyük kısmı hakkında terör örgütüne üyelik veya iltisak iddialarıyla adli süreçler başlatılmış, bazıları hakkında ise beraat veya takipsizlik kararları verilmiştir. Peki, bu kararlar göreve dönüş için yeterli midir? Bu sorunun yanıtı, hem ceza yargılamasının niteliği hem de idare hukukunun temel ilkeleriyle yakından ilişkilidir.
1. Ceza Yargılamasında Beraat ve Takipsizlik Kararlarının Niteliği
1.1. Beraat Kararlarının Gerekçeleri (CMK m.223/2)
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 223. maddesine göre mahkemeler beş ayrı gerekçeyle beraat kararı verebilir:
- 223/2-a: Yüklenen fiilin suç olarak tanımlanmamış olması
- 223/2-b: Suçun sanık tarafından işlenmediğinin sabit olması
- 223/2-c: Sanığın kast veya taksirinin bulunmaması
- 223/2-d: Hukuka uygunluk sebebi bulunması
- 223/2-e: Suçun sanık tarafından işlendiğinin sabit olmaması
Her biri farklı hukuki sonuçlar doğurur. Özellikle 223/2-b bendine göre verilen beraat kararları, kişinin isnat edilen fiili kesin olarak işlemediğini ortaya koyarken, 223/2-e kapsamında verilen kararlar, delil yetersizliğine dayanır.
1.2. Takipsizlik Kararlarının Niteliği
Takipsizlik (KYOK – kovuşturmaya yer olmadığına dair karar) kararları, Cumhuriyet savcısının suçun işlendiğine dair yeterli şüphe oluşturacak delil bulamaması hâlinde verilir. Ancak bu kararlar, kişinin masumiyetini kesin olarak ortaya koymaz; sadece ceza yargılamasına geçilmesine gerek olmadığını ifade eder.
2. Göreve İade Açısından Ceza Kararlarının Etkisi
2.1. Suçun Kesin Olarak İşlenmediğinin Sabit Olduğu Durumlar (CMK 223/2-b)
Bu durumda kamu görevlisinin isnat edilen suçu işlemediği tam olarak ortaya konulmuş olur. Eğer beraat gerekçesinde terör örgütleriyle herhangi bir bağ veya iltisak belirtilmemişse, hukuken görevine iade edilmesinde engel bulunmadığı kabul edilebilir.
2.2. Delil Yetersizliği (CMK 223/2-e) ve Kast Unsurunun Yokluğu (223/2-c)
Bu tür kararlar, kamu görevine dönüş için daha karmaşık bir değerlendirmeyi gerektirir. Çünkü:
- Ceza hukukunda delil yetersizliğiyle beraat eden bir kişi, idare hukuku açısından iltisaklı sayılabilir.
- Kastın bulunmaması, fiilin farkında olunmadan yapıldığını gösterse de, kamu görevinden çıkarma bakımından örgütle temas değerlendirmesi yapılabilir.
3. 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu ve İltisak Kavramı
3.1. İltisakın Tanımı ve Disiplin Hükümleri
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 125/E-l bendi gereğince, “terör örgütleriyle eylem birliği içerisinde olmak, yardım etmek, kamu imkânlarını bu örgütlerin hizmetine sunmak veya propagandasını yapmak” memuriyetten çıkarma sebebi olarak düzenlenmiştir.
Bu noktada ceza hukuku kapsamında suç unsuru oluşmamış olsa dahi, idare hukuku bakımından “iltisak” kavramı ön plana çıkmaktadır.
3.2. Yargı Kararlarında İltisakın Anlamı
Ankara Bölge İdare Mahkemesi kararlarında iltisak; bir yapı veya örgüt ile gönüllü şekilde aynı yönde hareket etme, aynı ideolojik bakış açısını benimseme ve bu doğrultuda davranma olarak tanımlanmıştır (Örn: 13. İDD, 2019/622 E., 2019/596 K.).
Bu tanım, somut suç isnadı olmasa da bir kişinin kamu görevinden çıkarılabileceğini ortaya koymaktadır.
4. Beraat/Takipsizlik Kararına Rağmen Göreve İade Edilmeyenler
4.1. Neden İade Edilmiyorlar?
Çoğu kamu görevlisi, mahkemece beraat etmesine veya savcılıkça takipsizlik kararı almasına rağmen görevine iade edilmemektedir. Bunun başlıca sebebi:
- İdari makamların, ceza yargılamasının sonucu ile bağlı olmamaları
- Görevden çıkarmanın gerekçesinin “cezai sorumluluk” değil, örgütle bağ ve temas (iltisak/irtibat) olması
4.2. İdarenin Somut Delil Yükümlülüğü
Ancak hukuk devleti ilkesine göre idare, keyfi kararlar alamaz. Bir kişiyi örgütle iltisaklı sayabilmesi için:
- Somut deliller sunmalı
- Hangi davranışın iltisak kapsamında olduğunu açıkça ortaya koymalıdır
Aksi halde Anayasa’nın 2. ve 36. maddelerinde güvence altına alınan hukuk devleti ve adil yargılanma ilkeleri ihlal edilmiş olur.
5. Göreve İade Süreci ve Hukuki Yollar
5.1. İdari Başvuru ve İptal Davası
Beraat veya takipsizlik kararına rağmen göreve iade edilmeyen kişiler, öncelikle idareye yazılı başvuru yaparak iade talebinde bulunmalıdır. Olumsuz cevap verilirse ya da 60 gün içinde cevap verilmezse, idare mahkemesinde iptal davası açabilirler.
5.2. OHAL Komisyonu ve Yargı Yolu
KHK ile ihraç edilenlerin göreve iade talepleri önce OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonu’na sunulur. Red kararı verilirse, kararın iptali için Ankara İdare Mahkemesi‘nde dava açma hakkı vardır.
Sonuç ve Değerlendirme
- Ceza yargılamasında alınan beraat veya takipsizlik kararı, kamu görevine dönüş için tek başına yeterli değildir.
- Ancak bu kararlar, kişinin suçsuzluğuna güçlü bir dayanak sunar.
- Göreve iade taleplerinde esas belirleyici unsur, örgütle iltisakın varlığına dair somut delillerin bulunup bulunmadığıdır.
- İdare, keyfi değerlendirmelerden uzak durmalı; somut, ölçülebilir kriterlere göre karar vermelidir.