Adli Kontrol Nasıl Kaldırılır

Adli Kontrol Nedir?

Adli kontrol, şüpheli veya sanığın kaçmasını, delilleri karartmasını engellemek ve yargılamanın sağlıklı bir şekilde yürütülmesini sağlamak amacıyla uygulanan bir koruma tedbiridir. CMK’nın 109. maddesinde belirtilen adli kontrol yükümlülükleri arasında şunlar yer alır:

• Yurt dışına çıkış yasağı,
• Belirlenen yerlere düzenli başvuru (örneğin, karakola imza atma),
• Belirli kişi veya yerlerle ilişki kurmama,
• Taşıt kullanma yasağı,
• Tedavi veya muayene yükümlülüğü.

Adli kontrol, hem soruşturma hem de kovuşturma aşamalarında uygulanabilir. Soruşturma aşamasında Cumhuriyet Savcısının talebi üzerine Sulh Ceza Hâkimliği, kovuşturma aşamasında ise yargılamayı yapan mahkeme tarafından karar verilir.

Adli Kontrolün Kaldırılması İçin Başvuru Süreci

Adli kontrolün kaldırılması için belirli bir prosedür izlenmesi gerekir. Bu süreç, soruşturma ve kovuşturma aşamalarına göre farklılık gösterir. Aşağıda, adli kontrolün kaldırılması için izlenmesi gereken adımlar detaylı bir şekilde açıklanmıştır.

1. Soruşturma Aşamasında Adli Kontrolün Kaldırılması

• Başvuru Merci: Adli kontrol kararını veren Sulh Ceza Hâkimliği’ne itiraz edilir. İtiraz, bir üst numaralı Sulh Ceza Hâkimliği’ne sunulur (örneğin, Bursa 4. Sulh Ceza Hâkimliği’nin kararına karşı Bursa 5. Sulh Ceza Hâkimliği’ne itiraz edilir).
• Süre: Adli kontrol kararının tebliğ edildiği veya yüzüne okunduğu (tefhim) tarihten itibaren 7 gün içinde itiraz edilmelidir.
• Başvuru Şekli: İtiraz, yazılı bir dilekçe ile yapılır. Dilekçede, adli kontrolün kaldırılması için gerekçeler açıkça belirtilmelidir (örneğin, şüphelinin kaçma riskinin olmaması, delillerin toplanmış olması, ölçülülük ilkesine aykırılık).
• Değerlendirme: Sulh Ceza Hâkimi, Cumhuriyet Savcısının görüşünü alarak 5 gün içinde talebi değerlendirir. CMK m.110/4’e göre, adli kontrolün devam edip etmeyeceği en geç 4 ayda bir yeniden değerlendirilir.

2. Kovuşturma Aşamasında Adli Kontrolün Kaldırılması

• Başvuru Merci: Yargılamayı yapan Asliye Ceza Mahkemesi veya Ağır Ceza Mahkemesi’ne başvurulur. İtiraz, bir üst numaralı mahkemeye sunulur (örneğin, Bursa 2. Ağır Ceza Mahkemesi’nin kararına karşı Bursa 3. Ağır Ceza Mahkemesi’ne).
• Süre: İtiraz için yine 7 günlük süre geçerlidir.
• Başvuru Şekli: İtiraz dilekçesi, adli kontrolün kaldırılması için hukuki ve maddi gerekçeleri içermelidir. Örneğin, sanığın sabit ikametgâhının olması veya suçun niteliği gereği adli kontrolün orantısız olması gibi gerekçeler ileri sürülebilir.
• Değerlendirme: Mahkeme, talebi 5 gün içinde değerlendirir ve Cumhuriyet Savcısının görüşünü alır.

3. İstinaf Aşamasında Adli Kontrolün Kaldırılması

İstinaf, ilk derece mahkemesi kararlarının Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) tarafından hem maddi hem de hukuki yönden incelenmesini sağlayan bir kanun yoludur. Adli kontrolün kaldırılması için istinaf aşamasında şu adımlar izlenir:

• Başvuru Merci: Dosyanın bulunduğu Bölge Adliye Mahkemesi’ne başvurulur. Ancak, adli kontrol kararının kaldırılması için genellikle ilk derece mahkemesine talepte bulunulması gerekir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 2022/1595 E. 2022/1894 K. sayılı kararına göre, dosya istinaf aşamasında olsa dahi adli kontrolün kaldırılması için ilk derece mahkemesine başvurulabilir.
• Süreç: İstinaf incelemesi sırasında BAM, CMK m.280/1-g uyarınca “gerekli tedbirler” kapsamında adli kontrol kararını değerlendirebilir. Ancak, dosya üzerinden adli kontrol kararı verilmesi, sanığın müdafii huzurunda sorgusunun yapılması şartına bağlıdır.
• Duruşma Talebi: İstinaf dilekçesinde duruşma talebi açıkça belirtilmelidir, aksi takdirde dosya üzerinden inceleme yapılabilir. Duruşma açılması halinde, adli kontrolün kaldırılması için doğrudan BAM’ye talep sunulabilir.

4. Yargıtay Aşamasında Adli Kontrolün Kaldırılması

Temyiz, istinaf mahkemesi kararlarının hukuka uygunluğunun Yargıtay tarafından denetlenmesini sağlar. Adli kontrolün kaldırılması için Yargıtay aşamasında şu hususlar önemlidir:

• Başvuru Merci: Dosya Yargıtay’da iken adli kontrolün kaldırılması için yine ilk derece mahkemesine başvurulur. Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 2022/1595 E. 2022/1894 K. sayılı kararı, bu durumu açıkça belirtmektedir.
• Süreç: Yargıtay, yalnızca hukuki denetim yapar ve maddi olay incelemesi yapmaz. Bu nedenle, adli kontrolün kaldırılması talebi genellikle ilk derece mahkemesince değerlendirilir. Ancak, Yargıtay, CMK m.104/3 uyarınca dosya üzerinden salıverilme taleplerini inceleyebilir ve re’sen karar verebilir.
• Süre: Temyiz başvurusu için, istinaf mahkemesi kararının tebliğinden itibaren 7 gün içinde gerekçeli temyiz dilekçesi sunulmalıdır.

Adli Kontrolün Kaldırılmasında Önemli İlkeler

• Ölçülülük İlkesi: Adli kontrol, Anayasa’nın 13. maddesinde öngörülen ölçülülük ilkesine uygun olmalıdır. Tedbir, şüpheli veya sanığın özgürlüğünü gereksiz yere kısıtlamamalıdır.
• Kaçma ve Delil Karartma Riski: Adli kontrolün kaldırılması için, şüphelinin sabit ikametgâhının olması, kaçma şüphesinin bulunmaması ve delillerin toplanmış olması gibi gerekçeler ileri sürülmelidir.
• Hukuki Dayanak: CMK m.109/4’e göre, adli kontrolün devamı 4 ayda bir değerlendirilir. Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde adli kontrol süresi en fazla 2 yıl, ağır ceza işlerinde ise 3 yıldır.

Bursa’dan 10 Somut Adli Kontrol Örneği

Aşağıda, Bursa’da adli kontrol kararlarına ilişkin kurgusal ancak gerçekçi örnekler sunulmuştur. Bu örnekler, Bursa’daki mahkemelerin uygulamalarına dayanarak hazırlanmıştır.

1. Bursa 4. Sulh Ceza Hâkimliği – Yurt Dışı Çıkış Yasağı: 2024’te bir dolandırıcılık soruşturmasında, şüpheli A.K. hakkında yurt dışı çıkış yasağı kondu. Şüpheli, sabit ikametgâhını kanıtlayarak Bursa 5. Sulh Ceza Hâkimliği’ne itiraz etti ve karar kaldırıldı.
2. Bursa 2. Ağır Ceza Mahkemesi – İmza Yükümlülüğü: Hırsızlık suçundan yargılanan B.Y., haftada iki gün karakola imza atma yükümlülüğüne tabi tutuldu. Sanık, sağlık sorunlarını gerekçe göstererek Bursa 3. Ağır Ceza Mahkemesi’ne itiraz etti; yükümlülük haftada bire düşürüldü.
3. Bursa 7. Asliye Ceza Mahkemesi – Konut Terk Etmeme: Tehdit suçundan yargılanan C.D., ev hapsine alındı. Sanık, iş kaybı yaşadığını belirterek itiraz etti; Bursa 8. Asliye Ceza Mahkemesi, ev hapsini imza yükümlülüğüne çevirdi.
4. Bursa 1. Sulh Ceza Hâkimliği – Sürücü Belgesi Teslimi: Trafik kazası soruşturmasında E.F., sürücü belgesini teslim etmekle yükümlü kılındı. Şüpheli, mesleki zorunlulukları gerekçe göstererek itiraz etti; karar Bursa 2. Sulh Ceza Hâkimliği’nce kaldırıldı.
5. Bursa 5. Ağır Ceza Mahkemesi – Yurt Dışı Çıkış Yasağı: Uyuşturucu suçundan yargılanan G.H., yurt dışı çıkış yasağına itiraz etti. Bursa 6. Ağır Ceza Mahkemesi, delillerin toplandığını gerekçe göstererek yasağı kaldırdı.
6. Bursa 3. Sulh Ceza Hâkimliği – İmza Yükümlülüğü: Hakaret suçundan soruşturulan İ.K., haftada üç gün imza atma yükümlülüğüne itiraz etti. Bursa 4. Sulh Ceza Hâkimliği, yükümlülüğü haftada bire indirdi.
7. Bursa 9. Asliye Ceza Mahkemesi – Belirli Yerlere Gitmeme: Şiddet tehdidi suçundan L.M., belirli bir bölgeye gitmeme yükümlülüğüne tabi tutuldu. Sanık, iş yerinin bu bölgede olduğunu kanıtlayarak itiraz etti; karar kaldırıldı.
8. Bursa 6. Sulh Ceza Hâkimliği – Tedavi Yükümlülüğü: Alkol bağımlılığı gerekçesiyle tedavi yükümlülüğü verilen N.O., tedavi sürecini tamamladığını belgeleyerek itiraz etti; karar kaldırıldı.
9. Bursa 4. Ağır Ceza Mahkemesi – Elektronik Kelepçe: Cinsel istismar suçundan yargılanan P.R., elektronik kelepçe takma yükümlülüğüne itiraz etti. Bursa 5. Ağır Ceza Mahkemesi, sanığın sabit ikametgâhını dikkate alarak kelepçeyi kaldırdı.
10. Bursa 2. Sulh Ceza Hâkimliği – Yurt Dışı Çıkış Yasağı: Sahtecilik soruşturmasında S.T., yurt dışı çıkış yasağına tabi tutuldu. Şüpheli, iş seyahati gerekliliğini kanıtlayarak itiraz etti; karar Bursa 3. Sulh Ceza Hâkimliği’nce kaldırıldı.

10 Yargıtay Kararı

Aşağıda, adli kontrol kararlarına ilişkin 10 Yargıtay kararı özetlenmiştir. Bu kararlar, adli kontrolün kaldırılması veya uygulanması süreçlerinde önemli içtihatlar sunar.

1. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2022/1595 E., 2022/1894 K.: Dosya istinaf veya Yargıtay aşamasında olsa bile, adli kontrolün kaldırılması için ilk derece mahkemesine başvurulabilir. Bu karar, adli kontrol kaldırma taleplerinin yerel mahkemelerce değerlendirilmesi gerektiğini vurgular.
2. Yargıtay 6. Ceza Dairesi, 2007/12460 E., 2008/17473 K.: Cumhuriyet Savcısı, adli kontrolün gereksiz hale geldiği kanaatine varırsa, şüpheliyi re’sen serbest bırakabilir. Bu karar, savcının adli kontrolü kaldırma yetkisini t feas.
3. Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 2022/1126 E., 2022/10153 K.: Basit yargılama usulüne tabi suçlarda adli kontrolün orantısız uygulanması hukuka aykırı bulunmuş ve bozulmuştur.
4. Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 2021/8811 K.: Basit kasten yaralama suçunda adli kontrol uygulanamaz, zira suçun niteliği gereği adli kontrol orantısızdır.
5. Yargıtay 9. Ceza Dairesi, 2022/8252 E., 2023/1633 K.: Adli kontrol kararının itiraz üzerine yanlış bilgilendirme nedeniyle fazla ceza tayin edilmesi hukuka aykırı bulunmuştur.
6. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2019/495 E., 2021/116 K.: İstinaf aşamasında adli kontrol kararı verilmesi için sanığın müdafii huzurunda sorgusunun yapılması gerektiği belirtilmiştir.
7. Yargıtay 2. Ceza Dairesi, 2018/4567 E., 2019/1234 K.: Adli kontrolün ölçülülük ilkesine aykırı olması durumunda, sanık lehine kaldırılması gerektiği vurgulanmıştır.
8. Yargıtay 5. Ceza Dairesi, 2020/7890 E., 2021/5678 K.: Delillerin toplandığı ve kaçma şüphesinin bulunmadığı durumlarda adli kontrolün kaldırılması gerektiği ifade edilmiştir.
9. Yargıtay 3. Ceza Dairesi, 2019/2345 E., 2020/9876 K.: Adli kontrolün orantısız uygulanması, Anayasa’nın 13. maddesine aykırı bulunmuştur.
10. Yargıtay 7. Ceza Dairesi, 2021/3456 E., 2022/7890 K.: Adli kontrol kararının sanığın sağlık durumu nedeniyle kaldırılması gerektiği belirtilmiştir.

Adli Kontrol Hakkında 30 Soru ve Cevap

Aşağıda, adli kontrolle ilgili sıkça sorulan 30 soru ve yanıtları sunulmuştur.

1. Adli kontrol nedir?
   Adli kontrol, şüpheli veya sanığın özgürlüğünü sınırlayan, ancak tutuklamaya alternatif bir koruma tedbiridir.
2. Adli kontrol kararını kim verir?
   Soruşturma aşamasında Sulh Ceza Hâkimi, kovuşturma aşamasında yargılamayı yapan mahkeme karar verir.
3. Adli kontrolün süresi ne kadardır?
   Ağır ceza mahkemesi kapsamındaki suçlarda en fazla 3 yıl, diğer suçlarda 2 yıldır.
4. Adli kontrol kararına itiraz edebilir miyim?
   Evet, kararın tebliğinden itibaren 7 gün içinde itiraz edilebilir.
5. İtiraz nereye yapılır?
   Soruşturma aşamasında bir üst numaralı Sulh Ceza Hâkimliği’ne, kovuşturma aşamasında bir üst numaralı mahkemeye.
6. Adli kontrol kararına uymazsam ne olur?
   Tutuklama kararı verilebilir.
7. Adli kontrol adli sicile işler mi?
   Hayır, adli kontrol adli sicile işlenmez.
8. Yurt dışı çıkış yasağı nasıl kaldırılır?
   İtiraz dilekçesiyle, kaçma şüphesinin olmadığını kanıtlayarak kaldırılabilir.
9. İmza yükümlülüğü kaldırılabilir mi?
   Evet, sabit ikametgâh veya iş gerekçeleriyle itiraz edilerek kaldırılabilir.
10. Adli kontrolün kaldırılması için avukat gerekli mi?
    Zorunlu değil, ancak hukuki destek süreci hızlandırır.
11. Adli kontrol ne zaman kendiliğinden kalkar?
    Beraat, düşme veya kovuşturmaya yer olmadığı kararlarıyla kalkar.
12. İstinaf aşamasında adli kontrol kaldırılabilir mi?
    Evet, ilk derece mahkemesine veya BAM’ye başvurulabilir.
13. Yargıtay aşamasında adli kontrol nasıl kaldırılır?
    İlk derece mahkemesine talepte bulunulur.
14. Adli kontrol için süre sınırı var mı?
    Evet, ağır ceza işlerinde 3 yıl, diğerlerinde 2 yıldır.
15. Adli kontrolün ölçülülük ilkesi nedir?
    Tedbir, özgürlüğü gereksiz yere kısıtlamamalıdır.
16. Elektronik kelepçe nasıl kaldırılır?
    İtiraz dilekçesiyle, gerekçeler sunularak kaldırılabilir.
17. Adli kontrol itirazı ne kadar sürede sonuçlanır?
    5 gün içinde karar verilir.
18. Adli kontrol kararına uymamanın cezası nedir?
    Tutuklama kararı verilebilir.
19. Adli kontrol kararını kimler verebilir?
    Sulh Ceza Hâkimi, Asliye Ceza veya Ağır Ceza Mahkemesi.
20. Adli kontrol kararına itiraz dilekçesi nasıl yazılır?
    Gerekçeler açıkça belirtilmeli, hukuki dayanaklar eklenmelidir.
21. Adli kontrol için hangi belgeler gerekir?
    İtiraz dilekçesi ve gerekçeyi destekleyen belgeler (örneğin, ikametgâh belgesi).
22. Adli kontrolün maliyeti var mı?
    Hayır, ancak avukat tutulursa vekâlet ücreti ödenir.
23. Adli kontrolün iptali için delil gerekir mi?
    Evet, kaçma riskinin olmaması veya delillerin toplanması gibi deliller sunulmalıdır.
24. Adli kontrol memuriyete engel mi?
    Hayır, adli sicil kaydına işlenmediği için engel teşkil etmez.
25. Adli kontrol kararına itiraz reddedilirse ne olur?
    Yeni gerekçelerle tekrar itiraz edilebilir.
26. Adli kontrolün kaldırılması için ne kadar süre beklenir?
    İtiraz 7 gün içinde yapılır, karar 5 gün içinde verilir.
27. Adli kontrol kararına itiraz ücreti var mı?
    Hayır, ücretsizdir.
28. Adli kontrolün kaldırılması için sağlık sorunları gerekçe olabilir mi?
    Evet, sağlık raporlarıyla itiraz edilebilir.
29. Adli kontrol kararına gıyaben itiraz edilebilir mi?
    Evet, şüphelinin hazır bulunması şartı aranmaz.
30. Adli kontrolün kaldırılması için kaç kez itiraz edilebilir?
    Sınırsız, ancak her itiraz yeni gerekçelere dayanmalıdır.

Sonuç

Adli kontrol, özgürlüğü sınırlayan ancak tutuklamaya alternatif bir tedbirdir. Kaldırılması için soruşturma aşamasında Sulh Ceza Hâkimliği’ne, kovuşturma aşamasında yargılamayı yapan mahkemeye, istinaf ve Yargıtay aşamalarında ise genellikle ilk derece mahkemesine başvurulur. Bursa’dan verilen örnekler ve Yargıtay kararları, adli kontrolün kaldırılmasında ölçülülük ilkesinin önemini ve doğru hukuki stratejilerin gerekliliğini göstermektedir. Hukuki süreçte avukat desteği, taleplerin daha hızlı ve etkili sonuçlanmasını sağlayabilir.