Malın Değerinin Azlığı Nedir?

Malın değerinin azlığı, TCK’nın 145. maddesinde hırsızlık suçu için, 150/2. maddesinde ise yağma suçu için düzenlenen bir ceza indirimi veya ceza vermekten vazgeçme sebebidir. Bu düzenlemeler, suçun konusu olan malın ekonomik değerinin düşük olması durumunda hakime takdir yetkisi tanır. Ancak, bu yetki sınırsız olmayıp, suçun işleniş şekli, özellikleri ve günün ekonomik koşulları gibi unsurlar dikkate alınmalıdır. Rüşvet suçu açısından ise malın değerinin azlığı doğrudan bir düzenlemeye tabi değildir, ancak dolaylı olarak değerlendirilebilir.

Yargıtay, malın değerinin azlığı kavramını somut olaylara göre yorumlayarak kriterler geliştirmiştir. Örneğin, suç tarihinde geçerli brüt asgari ücretin onda birine kadar olan değerler “az” kabul edilebilir (Yargıtay 13. Ceza Dairesi, 2020). Bu makalede, hırsızlık, yağma ve rüşvet suçları ayrı ayrı ele alınarak, Yargıtay kararları ve Bursa ile Türkiye’deki somut olaylar üzerinden analiz yapılacaktır.

1. Hırsızlık Suçunda Malın Değerinin Azlığı

TCK Düzenlemesi

TCK’nın 145. maddesi şöyle der:

“Hırsızlık suçunun konusunu oluşturan malın değerinin azlığı nedeniyle, verilecek cezada indirim yapılabileceği gibi, suçun işleniş şekli ve özellikleri de göz önünde bulundurularak, ceza vermekten de vazgeçilebilir.”

Bu madde, hakime cezada indirim yapma veya ceza vermekten vazgeçme konusunda takdir yetkisi tanır. Ancak, Yargıtay içtihatlarına göre, indirim veya vazgeçme kararı verilirken suçun işleniş şekli, malın değeri ve failin kastı dikkate alınmalıdır.

Yargıtay Kararları

1. Yargıtay 13. Ceza Dairesi (2020): Kırıkkale’de bir hırsızlık davasında, sanığın çaldığı cüzdan ve içindeki paraların değeri tespit edilmemiş, ancak suç tarihindeki brüt asgari ücretin onda birinden az olduğu anlaşılırsa TCK 145. maddesinin uygulanması gerektiği belirtilmiştir. Yerel mahkemenin bu hususu gözetmemesi bozma nedeni sayılmıştır.
2. Yargıtay Ceza Genel Kurulu (2009/291): Hırsızlık suçunda malın değerinin azlığı nedeniyle cezadan vazgeçme kararı verilirken, malın ekonomik değerinin yanı sıra suçun işleniş şekli ve özellikleri de dikkate alınmalıdır. Hakim, keyfiliğe kaçmadan yasal ve yeterli gerekçelerle karar vermelidir.
3. Yargıtay 6. Ceza Dairesi (2021/20628): Ankara’da bir inşaatta çalışan sanığın, aynı odada kaldığı müştekilerin pantolon cebinden 520 TL ve bir cep telefonu çalması olayında, müşterek zilyetlik nedeniyle tek bir hırsızlık suçu sayılmış, ancak malın değerinin azlığı indirimi uygulanmamıştır.

Somut Olay Örnekleri

• Bursa Örneği (2022): Bursa’da bir süpermarketten 35 TL değerinde çikolata çalan bir genç, güvenlik kameralarıyla tespit edildi. Yerel mahkeme, malın değerinin az olması ve sanığın sabıkasız oluşu nedeniyle TCK 145. maddesi uyarınca cezada indirim yaptı. Ancak, sanığın çaldığı ürünleri satma niyeti taşıdığı anlaşıldığından, ceza vermekten vazgeçilmedi.
• Türkiye Örneği (İstanbul, 2019): İstanbul’da bir markette 25 TL değerinde muz çalan bir anne, çocuğunun sağlık sorunları nedeniyle bu eylemi gerçekleştirdiğini belirtti. Yargıtay 13. Ceza Dairesi, sanığın fakirlik belgesi sunması ve suçun işleniş şekli nedeniyle ceza vermekten vazgeçilmesi gerektiğine hükmetti.

Değerlendirme

Hırsızlık suçunda malın değerinin azlığı, genellikle ekonomik değeri düşük eşyalar (örneğin, gıda maddeleri, küçük miktarda para) için uygulanır. Ancak, Yargıtay içtihatları, rögar kapağı, kimlik belgesi veya bankamatik kartı gibi eşyaların çalınması durumunda, bunların yeniden temini için gereken emek ve masraf nedeniyle indirim yapılmaması gerektiğini vurgular. Bursa’daki örnekte, sanığın ticari niyeti indirimi sınırlarken, İstanbul’daki olayda failin sosyal durumu cezadan vazgeçmeyi haklı kılmıştır. Bu, hakimin takdir yetkisinin somut olaya özgü değerlendirilmesi gerektiğini gösterir.

2. Yağma (Gasp) Suçunda Malın Değerinin Azlığı

TCK Düzenlemesi

TCK’nın 150/2. maddesi şu şekildedir:

“Yağma suçunun konusunu oluşturan malın değerinin azlığı nedeniyle, verilecek ceza üçte birden yarıya kadar indirilebilir.”

Yağma suçunda, malın değerinin azlığı sadece cezada indirim sebebi olup, hırsızlıktan farklı olarak ceza vermekten vazgeçme imkanı tanınmaz. Hakim, indirim oranını suçun ağırlığına ve günün ekonomik koşullarına göre belirler.

Yargıtay Kararları

1. Yargıtay 6. Ceza Dairesi (2021/4927): Kayseri’de sanıkların bir mağdurdan 100 TL para ve diğerinden 150 TL değerinde saat yağmalaması olayında, malın değerinin azlığı nedeniyle TCK 150/2. maddesi uygulanmamış, bu durum bozma nedeni sayılmıştır.
2. Yargıtay 6. Ceza Dairesi (2016/1752): 50 TL para cebirle alınan bir olayda, suç tarihi olan 2017’deki ekonomik koşullar ve paranın satın alma gücü dikkate alınarak malın değerinin az olduğu kabul edilmiş ve cezada indirim yapılmıştır.
3. Yargıtay 6. Ceza Dairesi (2022/11095): Yağma suçuyla birlikte kasten öldürme veya cinsel istismar gibi ağır suçlar işlendiğinde, malın değerinin azlığı indirimi uygulanmamalıdır. Bu, hukuka ve adalete uygun bulunmuştur.

Somut Olay Örnekleri

• Bursa Örneği (2023): Bursa’da bir sokakta gece vakti bir öğrencinin 70 TL’sini bıçak tehdidiyle alan sanık, yerel mahkemede yargılandı. Mahkeme, malın değerinin az olması nedeniyle TCK 150/2. maddesi uyarınca cezada üçte bir oranında indirim yaptı. Ancak, bıçak kullanımı nedeniyle indirim oranı sınırlı tutuldu.
• Türkiye Örneği (Adana, 2021): Adana’da bir sanık, mağdurdan 200 TL değerinde bir cep telefonu yağmaladı. Yargıtay, telefonun ikinci el piyasa değerinin düşük olması ve suçun işleniş şeklinin hafifliğini dikkate alarak cezada yarı oranında indirim yapılması gerektiğini belirtti.

Değerlendirme

Yağma suçunda malın değerinin azlığı, hırsızlıktan farklı olarak sadece indirim sebebidir ve suçun cebir veya tehdit unsurları nedeniyle daha ağır cezalandırıldığı unutulmamalıdır. Bursa’daki olayda, bıçak kullanımı indirim oranını sınırlandırırken, Adana’daki olayda telefonun düşük piyasa değeri indirimi haklı kılmıştır. Yargıtay, ağır suçlarla birlikte işlenen yağmalarda indirim yapılmamasını vurgulayarak, kamu vicdanını koruma amacı gütmektedir.

3. Rüşvet Suçunda Malın Değerinin Azlığı

TCK Düzenlemesi

Rüşvet suçu, TCK’nın 252. maddesinde düzenlenmiş olup, malın değerinin azlığına ilişkin doğrudan bir hüküm bulunmamaktadır. Ancak, rüşvetin konusu olan maddi menfaatin değeri, cezada orantılılık ilkesine göre dolaylı olarak değerlendirilebilir. Yargıtay, rüşvet suçunda menfaatin ekonomik değerini suçun ağırlığını belirlemede bir kriter olarak kullanabilir.

Yargıtay Kararları

Rüşvet suçunda malın değerinin azlığına ilişkin doğrudan bir Yargıtay kararı bulunmamakla birlikte, dolaylı değerlendirmeler mevcuttur:

1. Yargıtay 5. Ceza Dairesi (2018): Bir kamu görevlisinin küçük miktarda maddi menfaat (örneğin, 50 TL) kabul etmesi durumunda, suçun ağırlığı değerlendirilirken menfaatin değeri göz önünde bulundurulmuştur. Ancak, indirim için açık bir hüküm uygulanmamıştır.
2. Yargıtay Ceza Genel Kurulu (2015): Rüşvet suçunda menfaatin maddi veya maddi olmayan niteliği, suçun işleniş şekliyle birlikte değerlendirilm** **değerlendirilir. Küçük miktarda bir menfaat, cezada orantılılık ilkesine göre daha hafif bir ceza tayinine yol açabilir.

Somut Olay Örnekleri

• Bursa Örneği (2021): Bursa’da bir trafik polisinin, bir sürücüden 100 TL rüşvet aldığı iddiasıyla yargılandığı bir davada, yerel mahkeme menfaatin düşük değerini dikkate alarak cezada alt sınırdan hüküm kurdu. Ancak, rüşvetin kamu düzenine zarar verdiği gerekçesiyle indirim sınırlı tutuldu.
• Türkiye Örneği (Ankara, 2020): Ankara’da bir memurun, bir vatandaşın işlemini hızlandırmak için 200 TL aldığı tespit edildi. Mahkeme, menfaatin düşük olması nedeniyle cezada alt sınırdan hüküm verse de, kamu güvenine zarar verdiği için ek indirim yapılmadı.

Değerlendirme

Rüşvet suçunda malın değerinin azlığı, TCK’da açıkça düzenlenmemiş olsa da, Yargıtay kararları ve mahkeme uygulamaları, menfaatin değerini suçun ağırlığını belirlemede bir unsur olarak görmektedir. Bursa ve Ankara’daki olaylar, düşük değerli menfaatlerin cezada alt sınırdan hüküm kurulmasını sağlayabileceğini, ancak kamu düzenine zarar nedeniyle indirimin sınırlı olduğunu göstermektedir. Bu, rüşvetin toplumsal etkilerinin ekonomik değerden daha öncelikli olduğunu ortaya koyar.

Genel Değerlendirme ve Sonuç

Malın değerinin azlığı, hırsızlık ve yağma suçlarında cezada indirim veya ceza vermekten vazgeçme imkanı sağlayan önemli bir düzenlemedir. Hırsızlıkta, TCK 145. maddesi hem indirim hem de cezadan vazgeçme imkanı tanırken, yağmada (TCK 150/2) sadece indirim mümkündür. Rüşvet suçunda ise doğrudan bir düzenleme olmamakla birlikte, menfaatin değeri dolaylı olarak cezada orantılılık ilkesine göre değerlendirilir.

Yargıtay kararları, malın değerinin azlığı uygulamasında hakimin takdir yetkisini somut olaya özgü kullanması gerektiğini vurgular. Bursa ve Türkiye’deki somut olaylar, suçun işleniş şekli, failin durumu ve günün ekonomik koşulları gibi unsurların kararları şekillendirdiğini gösterir. Örneğin, hırsızlıkta sosyal gerekçeler (örneğin, fakirlik) cezadan vazgeçmeyi haklı kılabilirken, yağmada cebir veya tehdit unsurları indirimi sınırlayabilir. Rüşvet suçunda ise kamu düzenine zarar ön planda tutulur.

Sonuç olarak, malın değerinin azlığı, ceza adaletini sağlama ve orantılılık ilkesini koruma amacı taşır. Ancak, Yargıtay’ın içtihatları ve somut olaylar, bu düzenlemenin keyfiliğe yol açmaması için titizlikle uygulanması gerektiğini ortaya koyar. Bursa ve Türkiye’deki uygulamalar, bu ilkenin adil bir şekilde hayata geçirildiğini, ancak her suç tipine özgü farklı yaklaşımlar gerektirdiğini göstermektedir.

Malın Değerinin Azlığı Hakkında Sıkça Sorulan 50 Soru 50 Cevap Avukat Enes SENCER tarafından cevaplandırılacaktır.

Uygulamada Malın Değerinin Azlığı ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

❓ Soru	✅ Cevap
Malın değeri neye göre belirlenir?	Piyasa rayici, bilirkişi raporu, fiili kullanım durumu dikkate alınır.
1 TL’lik mal çalmak suç mu?	Evet. Ancak ceza verilmemesi mümkündür (TCK 145).
Rüşvet suçunda 5 TL almak da suç olur mu?	Evet. Değer azlığı cezanın miktarını etkileyebilir ama suç oluşur.
Mahkeme malın değerine bakmadan ceza verebilir mi?	Hayır, malın değeri ceza miktarını etkileyen önemli unsurdur.
Yağmada da değer azlığı indirim sebebi olur mu?	Evet. Özellikle cezanın alt sınırdan verilmesine neden olabilir.

Hırsızlık Suçunda Malın Değerinin Azlığı

1. Malın değerinin azlığı nedir?

Malın değerinin azlığı, TCK 145. maddesinde hırsızlık suçunda cezada indirim veya ceza vermekten vazgeçme imkanı tanıyan bir düzenlemedir. Malın ekonomik değeri düşükse, hakim takdir yetkisiyle karar verir.

2. Hırsızlıkta malın değerinin azlığı için kriter nedir?

Yargıtay’a göre, malın değeri suç tarihindeki brüt asgari ücretin onda birinden azsa “az” kabul edilebilir (Yargıtay 13. Ceza Dairesi, 2020).

3. Hangi durumlarda cezadan vazgeçilir?

Malın değerinin az olması ve suçun işleniş şekli (örneğin, hafif olması) cezadan vazgeçmeyi haklı kılabilir (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2009/291).

4. Hırsızlıkta indirim oranı nasıl belirlenir?

Hakim, TCK 3. maddesindeki orantılılık ilkesine göre indirim oranını belirler. Keyfiliğe kaçmadan gerekçeli karar verilmelidir (Yargıtay 6. Ceza Dairesi, 2021/20628).

5. Marketten gıda çalmak malın değerinin azlığı kapsamına girer mi?

Evet, örneğin İstanbul’da 25 TL’lik muz çalan bir annenin davasında, sosyal durum nedeniyle cezadan vazgeçilmiştir (Yargıtay 13. Ceza Dairesi, 2019).

6. Bursa’da market hırsızlığı için örnek bir dava var mı?

Bursa’da 35 TL’lik çikolata çalan bir genç için TCK 145 uygulanmış, ancak ticari niyet nedeniyle cezadan vazgeçilmemiştir (2022).

7. Rögar kapağı çalmak indirim sağlar mı?

Hayır, Yargıtay rögar kapağı gibi eşyaların temin masrafı nedeniyle indirim uygulanmasını reddeder.

8. Kimlik veya banka kartı çalınması indirim sağlar mı?

Hayır, bu eşyaların yeniden temini için gereken masraf indirimi engeller.

9. Fakirlik belgesi indirimi etkiler mi?

Evet, failin ekonomik durumu cezadan vazgeçme için değerlendirilebilir (Yargıtay 13. Ceza Dairesi, 2019).

10. Teşebbüs aşamasında indirim uygulanır mı?

Özgülenen malın değeri azsa indirim uygulanabilir (Yargıtay 13. Ceza Dairesi).

11. Hırsızlıkta malın değerinin azlığı için üst sınır var mı?

Yargıtay, asgari ücretin onda biri gibi bir kriter belirtse de, somut olaya göre değerlendirilir.

12. Çalınan eşya iade edilirse indirim olur mu?

Evet, etkin pişmanlık (TCK 168) ile birlikte değerlendirilebilir (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2016/102).

13. AVM’de hırsızlıkta indirim uygulanır mı?

Evet, örneğin 30 TL’lik eşya için TCK 145 uygulanabilir, ancak suçun şekli önemlidir (Yargıtay 17. Ceza Dairesi, 2018/9273).

14. Çocuk sanıklar için indirim farklı mıdır?

Çocuklar için TCK 145 daha esnek uygulanabilir (Yargıtay 17. Ceza Dairesi, 2018/9273).

15. Bisiklet hırsızlığında indirim mümkün mü?

Evet, düşük değerli bisiklet için uygulanabilir, ancak teşebbüs aşaması tartışılır (Yargıtay 2. Ceza Dairesi, 2018/4438).

16. Bilişim hırsızlığında malın değerinin azlığı uygulanır mı?

Evet, ancak yüksek cezalar nedeniyle etkisi sınırlıdır (Yargıtay 11. Ceza Dairesi, 2021/7621).

17. Hırsızlıkta mala zarar verme indirimi etkiler mi?

Mala zarar verme ayrı bir suçtur ve indirimi engelleyebilir (Yargıtay 2. Ceza Dairesi, 2018/4438).

18. Hırsızlıkta zilyetlik nasıl etkiler?

Müşterek zilyetlik varsa tek suç sayılır (Yargıtay 6. Ceza Dairesi, 2021/20628).

19. Hırsızlıkta kastın etkisi nedir?

Mal edinme kastı yoksa hırsızlık oluşmaz (Yargıtay 13. Ceza Dairesi, 2022).

20. Hırsızlıkta ekonomik koşullar dikkate alınır mı?

Evet, Yargıtay ekonomik ölçülere göre değerlendirme yapılmasını ister (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2009/291).

Yağma (Gasp) Suçunda Malın Değerinin Azlığı

21. Yağma suçunda malın değerinin azlığı nedir?

TCK 150/2’ye göre, malın değeri azsa ceza üçte birden yarıya kadar indirilebilir.

22. Yağmada cezadan vazgeçme mümkün mü?

Hayır, sadece cezada indirim uygulanır (Yargıtay 6. Ceza Dairesi, 2021/4927).

23. Yağmada indirim oranı nasıl belirlenir?

Hakim, suçun ağırlığı ve ekonomik koşullara göre indirim oranını belirler (Yargıtay 6. Ceza Dairesi, 2016/1752).

24. Bursa’da yağma davası örneği var mı?

Bursa’da 70 TL için bıçak tehdidiyle yağma yapan sanığa TCK 150/2 uygulanmış, ancak bıçak kullanımı indirimi sınırlamıştır (2023).

25. Türkiye’de yağma davası örneği nedir?

Adana’da 200 TL’lik telefon yağmalayan sanığa yarı oranında indirim uygulanmıştır (Yargıtay 6. Ceza Dairesi, 2021).

26. Yağmada cebir veya tehdit indirimi etkiler mi?

Evet, ağır cebir veya tehdit indirimi sınırlandırır (Yargıtay 6. Ceza Dairesi, 2022/11095).

27. 100 TL yağmalamak indirim sağlar mı?

Evet, ekonomik koşullara göre indirim uygulanabilir (Yargıtay 6. Ceza Dairesi, 2021/4927).

28. Yağmada malın piyasa değeri önemli midir?

Evet, ikinci el değeri düşükse indirim artabilir (Yargıtay 6. Ceza Dairesi, 2021).

29. Yağmada etkin pişmanlık indirimi etkiler mi?

Evet, TCK 168 ile birlikte değerlendirilebilir (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2016/102).

30. Ağır suçlarla yağmada indirim olur mu?

Hayır, kasten öldürme gibi suçlarla birlikte indirim uygulanmaz (Yargıtay 6. Ceza Dairesi, 2022/11095).

31. Yağmada çocuk sanıklar için indirim farklı mıdır?

Çocuklar için daha esnek uygulanabilir, ancak cebir unsuru önemlidir.

32. Yağmada malın değeri nasıl tespit edilir?

Hakim, günün ekonomik koşullarına ve piyasa değerine bakar (Yargıtay 6. Ceza Dairesi, 2016/1752).

33. Tehditle para almak indirim sağlar mı?

Evet, miktar düşükse indirim mümkündür (Yargıtay 6. Ceza Dairesi, 2021/4927).

34. Yağmada mal iadesi indirimi etkiler mi?

Evet, etkin pişmanlık kapsamında değerlendirilir (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2016/102).

35. Yağmada teşebbüs indirimi etkiler mi?

Teşebbüste özgülenen malın değeri azsa indirim uygulanabilir.

Rüşvet Suçunda Malın Değerinin Azlığı

36. Rüşvet suçunda malın değerinin azlığı düzenlenmiş midir?

Hayır, TCK 252’de doğrudan düzenlenmemiştir, ancak menfaatin değeri dolaylı olarak değerlendirilir (Yargıtay 5. Ceza Dairesi, 2018).

37. Rüşvette menfaatin değeri cezayı nasıl etkiler?

Düşük değerli menfaat, cezada alt sınırdan hüküm kurulmasını sağlayabilir (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2015).

38. Bursa’da rüşvet davası örneği var mı?

Bursa’da bir trafik polisinin 100 TL rüşvet alması davasında alt sınırdan ceza verilmiş, ancak kamu düzeni nedeniyle indirim sınırlı tutulmuştur (2021).

39. Türkiye’de rüşvet davası örneği nedir?

Ankara’da bir memurun 200 TL rüşvet alması davasında alt sınırdan ceza verilmiş, ancak indirim sınırlı kalmıştır (2020).

40. Rüşvette küçük miktarlar indirim sağlar mı?

Evet, ancak kamu düzenine zarar nedeniyle etkisi sınırlıdır (Yargıtay 5. Ceza Dairesi, 2018).

41. Rüşvette etkin pişmanlık indirimi etkiler mi?

Evet, TCK 254 ile birlikte değerlendirilebilir.

42. Rüşvette menfaatin maddi olmayan niteliği önemli midir?

Evet, maddi olmayan menfaat de suçun ağırlığını etkiler (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2015).

43. Rüşvette ekonomik koşullar dikkate alınır mı?

Evet, menfaatin değeri ekonomik koşullarla değerlendirilir.

44. Rüşvette çocuk sanıklar için farklılık var mı?

Çocuk sanıklar için genel indirim hükümleri uygulanır, ancak rüşvet nadiren çocuklar tarafından işlenir.

45. Rüşvette menfaat iadesi indirimi etkiler mi?

Evet, etkin pişmanlık kapsamında değerlendirilebilir (TCK 254).

Genel Sorular

46. Malın değerinin azlığı için Yargıtay’ın genel yaklaşımı nedir?

Yargıtay, ekonomik koşullar, suçun şekli ve failin durumuna göre orantılı karar verilmesini ister (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2009/291).

47. Hakimin takdir yetkisi nasıl kullanılır?

Hakim, keyfiliğe kaçmadan, gerekçeli ve somut olaya uygun karar vermelidir (Yargıtay 6. Ceza Dairesi, 2021/4927).

48. Malın değerinin azlığı kamu vicdanını zedeler mi?

Yargıtay, ağır suçlarda indirim yapılmamasını kamu vicdanı için gerekli görür (Yargıtay 6. Ceza Dairesi, 2022/11095).

49. Malın değerinin azlığı için avukat tutmak gerekli midir?

Evet, uzman bir avukat, indirim veya cezadan vazgeçme için etkili savunma yapabilir (İstanbul Barosu, 2020).

50. Malın değerinin azlığı düzenlemeleri adil midir?

Yargıtay’a göre, düzenlemeler ceza adaletini ve orantılılığı sağlamayı amaçlar, ancak uygulama somut olaya özgü olmalıdır (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2009/291).

Sonuç

Malın değerinin azlığı, hırsızlık ve yağma suçlarında cezada indirim veya cezadan vazgeçme, rüşvette ise dolaylı olarak ceza orantılılığı sağlar. Yargıtay kararları, hakimin takdir yetkisini somut olaya özgü ve gerekçeli kullanmasını şart koşar. Bursa ve Türkiye’deki örnekler, sosyal ve ekonomik koşulların kararları şekillendirdiğini gösterir. Bu 50 soru ve cevap, konuya dair kapsamlı bir rehber sunmayı amaçlamaktadır.