Akrabaya Verilen Borcun İspatı ve Tahsili

Kardeşime Elden Borç Verdim, Geri Ödemiyor: Ne Yapabilirim?

Aile içi borç ilişkileri, çoğu zaman güvene dayalı olduğu için yazılı bir belge düzenlenmeden gerçekleşir. Ancak zamanla bu güven zedelenebilir. En çok karşılaşılan örneklerden biri, kardeşe elden verilen borcun geri ödenmemesidir. Bu durumda, “Kardeşime para verdim ama geri alamıyorum, ne yapmalıyım?” sorusu gündeme gelir.

✅ Akrabalar Arasındaki Borçlar Yazılı Belge Olmadan İspatlanabilir mi?

Türk Hukuku’nda genel kural, borç ilişkilerinin senetle ispatlanmasıdır. Ancak Türk Medeni Kanunu madde 6 ve HMK m. 201 gereğince, üstsoy, altsoy, kardeşler, eşler ve dünürler arasındaki işlemler bir istisna oluşturur. Bu kişiler arasındaki hukuki işlemler tanıkla ispatlanabilir.

📌 Bursa’dan Örnek:
Bursa’da 2023 yılında görülen bir hukuk davasında, davacı kadın kardeşine verdiği 45.000 TL’lik elden borcun iadesini talep etti. Davalı borcu inkâr etti, tanıklar dinlendi. Ancak her iki taraf da kendi lehine tanık sunduğundan mahkeme “borcun varlığı kesin olarak ispatlanamadığı” gerekçesiyle davayı reddetti. Davacı, hem borcunu alamadı hem de yaklaşık 7.000 TL yargılama giderine mahkûm edildi.

⚠️ Tanık Her Zaman Yeterli Olmayabilir!

Tanıkla ispat hakkı tanınmış olsa da bu, davayı kesin kazanacağınız anlamına gelmez. Çünkü:

Karşı taraf da tanık dinletebilir.
Tanık anlatımları çelişkili olabilir.
Mahkeme, objektif delil eksikliği nedeniyle davayı reddedebilir.

👉 Yani kardeşinizin size borçlu olduğunu söyleyen bir-iki şahidin olması, tek başına alacağınızı tahsil etmenizi garanti etmez.

🔍 Delil Başlangıcı Nedir? – Yazılı Delil Olmasa da Ne İşe Yarar?

Delil başlangıcı, yazılı delil olmasa da hâkimin kanaat oluşturmasına yardımcı olan belge veya bilgilerdir. Özellikle aile içi davalarda şu unsurlar delil başlangıcı kabul edilebilir:

WhatsApp, SMS, Instagram gibi platformlardaki yazışmalar
Banka dekontları (paranın kardeşinize verildiği tarihle uyumlu olması gerekir)
E-mail veya ses kayıtları (hukuka uygun şekilde elde edilmişse)
Elden verdiğiniz borca ilişkin kardeşinizin imzaladığı herhangi bir not veya açıklama yazısı

📌 Bursa Örneği:
Bir başka örnekte, Osmangazi’de yaşayan bir müvekkil, kardeşine 70.000 TL verdiğini WhatsApp mesajlarıyla ispat etti. Mesajlarda kardeşinin “Ağabey biraz daha sabret, ödeyeceğim” şeklindeki ifadeleri bulunuyordu. Mahkeme, yazılı belge olmasa da bu yazışmaları “delil başlangıcı” sayarak tanık beyanlarıyla birlikte davayı kabul etti ve alacak tahsil edildi.

📄 Yazılı Belge Varsa: Tanıkla Aksini İspatlamak Mümkün mü?

Hayır. Eğer elden borç verdiğiniz kardeşinizle aranızda imzalanmış bir senet, borç sözleşmesi veya yazılı beyan varsa, bu durumda tanıkla aksini ispatlamak mümkün değildir. Yazılı belge, delilin en güçlü şeklidir.

💼 Dava Açmadan Önce Nelere Dikkat Etmelisiniz?

Elinizde delil başlangıcı niteliğinde bilgi/belge var mı?
Tanıklarınız olayın gerçekliğini doğrudan gözlemlemiş kişiler mi?
Borcun miktarı, dava ve avukatlık masraflarını göze alacak ölçüde mi?
Karşı taraf borcu geri ödemeye istekli mi, yoksa inat mı ediyor?

🔔 Sadece “Tanığım var” diyerek dava açmak risklidir. Çünkü kaybedilen davalarda hem alacağınızı tahsil edemez hem de karşı tarafın masraflarını ödemek zorunda kalırsınız.

📌 Sonuç: Kardeşe Verilen Elden Borç Geri Alınabilir mi?

Elden verilen borcun geri alınması mümkündür; ancak bu, doğru ispat araçları ve stratejik hazırlık gerektirir. Özellikle tanıklar dışında sosyal medya yazışmaları, bankacılık hareketleri, ses kayıtları gibi tamamlayıcı deliller çok değerlidir.

Bankadan Açıklamasız Havale Yapmak Borç Verildiği Anlamına Gelir mi?

(Yargıtay kararları ve Bursa’dan örneklerle açıklamalı)

Bankacılık işlemleri günlük hayatta en güvenli para aktarım yollarından biri olarak görülse de, havale ile gönderilen paraların hukuki niteliği her zaman açık değildir. Özellikle havale açıklama kısmı boş bırakıldığında, gönderilen paranın borç mu, ödeme mi, yoksa bağış mı olduğuna dair ciddi hukuki ihtilaflar ortaya çıkabilir.

🔍 En Güvenli Yol: Açıklamalı Havale ve Yazılı Sözleşme

Para gönderirken en güvenli yöntem, hem banka havalesi açıklamasında “borç” ibaresi yer alması hem de taraflar arasında imzalanmış bir borç sözleşmesinin bulunmasıdır.

📌 Örnek Açıklama:
“Borç verilmiştir. 3 ay içinde geri ödenecektir.”

Bu tür açıklamalar, ilerde çıkabilecek uyuşmazlıklarda delil olarak kullanılabilir.

❗ Açıklamasız Havale Ne Anlama Gelir?

Yargıtay içtihatları ve yerel mahkeme kararlarına göre, açıklamasız havalelerin hukuki anlamı genellikle şöyledir:

Gönderenin borcunu ödediği kabul edilir.
Borç verdiğini iddia eden kişi bu iddiasını yazılı delille ispat etmek zorundadır.
Eğer yazılı delil yoksa ve tanıkla ispat sınırının üzerinde bir miktarsa, tanık da dinlenemez.

📌 Bursa’dan Örnek Olay:
Nilüfer’de bir vatandaş, eski iş arkadaşına bankadan 120.000 TL gönderdi. Havale açıklamasında herhangi bir ifade yoktu. Parayı borç verdiğini iddia ederek icra takibi başlattı. Ancak davalı, parayı iş karşılığı ödeme olarak aldığını iddia etti. Yazılı belge sunulamaması ve açıklama kısmının boş olması nedeniyle, Bursa 6. Asliye Hukuk Mahkemesi davayı reddetti.

⚠️ Açıklamasız Havale: Borç Verme Değil, Ödeme Sayılır

Yargıtay 13. Hukuk Dairesi’nin kararları da bu yöndedir:

“Açıklama yapılmaksızın gönderilen meblağın, borç verilmiş olduğunun kabulü mümkün değildir. Aksine, bir borcun geri ödenmesi niteliğindedir.”

Bu durumda, parayı alan kişi, parayı geri ödemek zorunda olmayabilir.

🧾 Tanıkla İspat Mümkün mü? – Meblağ Sınırına Dikkat

HMK m. 200 uyarınca;

Eğer gönderilen para, senetle ispat zorunluluğu sınırının altında (güncel olarak 2025 yılında yaklaşık 28.880 TL) ise tanıkla ispat mümkündür.
Bu sınırın üstündeki işlemler için mutlaka yazılı delil gerekir. Tanık dinletilemez.

📌 Bursa Örneği:
Osmangazi’de bir davada, 19.500 TL havale edilen bir para için borç ilişkisi ileri sürüldü. Açıklama yazılmamıştı ama WhatsApp yazışmalarında “parayı borç veriyorum, en geç 1 ay içinde geri gönder” mesajı vardı. Bu delil başlangıcı olarak kabul edildi ve tanıklar da dinlenerek davacı lehine karar verildi.

✅ Ne Yapmalıyım? – Para Göndermeden Önce Dikkat Edin

Açıklama kısmını boş bırakmayın.
“Borç verilmiştir, … tarihinde geri ödenecektir” gibi net ifadeler kullanın.
İmkân varsa, yazılı borç sözleşmesi yapın.
WhatsApp yazışmalarını, dekontları, ses kayıtlarını mutlaka saklayın.
Paranın gönderildiği kişiyle akrabalık veya iş ilişkisi varsa bu detayı da belgeleyin.

🛡️ Sonuç: Açıklamasız Havale ile Borç Vermek Büyük Risk Taşır

Borç verirken sadece banka üzerinden para göndermek yetmez. Açıklama kısmının boş bırakılması, parayı siz alacaklı olmanıza rağmen karşı tarafın size borçlu olduğunu reddetmesine olanak tanır. Mahkeme sürecinde haklı olsanız bile yazılı delil eksikliği sebebiyle davanızı kaybedebilirsiniz.

Bu nedenle, borç verirken mutlaka:

Açıklamalı havale yapın,
Yazılı belge alın,
Alternatif delil kaynaklarını hazırlayın.

Yakın Akrabalar Arasında Dolandırıcılık Suçu Oluşur mu?

(TCK m.167 ve Bursa örnekleriyle açıklamalı)

Aile içi güvenin kötüye kullanılması, özellikle para alışverişi söz konusu olduğunda ciddi mağduriyetlere yol açabilir. Peki, sizi hileyle kandıran kişi kardeşinizse ya da annenizse ne olur? Hukuki açıdan bakıldığında, yakın akrabalar arasında dolandırıcılık suçu işlense bile cezai sorumluluk doğmayabilir.

⚖️ Yakın Akrabalar Arasında Dolandırıcılık Suçu Ceza Alınmadan Kapanabilir

Türk Ceza Kanunu’nun 167. maddesi, dolandırıcılık gibi malvarlığına karşı işlenen suçlar bakımından bazı yakın akrabalık ilişkilerini cezasızlık hali olarak kabul eder. Bu hükme göre;

“Haklarında ayrılık kararı verilmemiş eşler, altsoy, üstsoy, kardeşler, evlat edinen ve evlatlık ile bu dereceden kayın hısımları arasında işlenen dolandırıcılık suçları cezalandırılmaz.”

👪 Kimler Yakın Akraba Sayılır?

TCK m.167 kapsamında cezasızlık tanınan kişiler şunlardır:

Haklarında ayrılık kararı bulunmayan eşler,
Anne, baba, dede, nine (üstsoy),
Çocuk, torun (altsoy),
Kardeşler (eğer aynı konutta yaşıyorlarsa),
Evlat edinen – evlatlık,
Kayınbaba, kaynana, gelin, damat (aynı derecede kayın hısımları)

Bu kişilere karşı işlenen dolandırıcılık suçu cezalandırılmaz. Yani dolandırıcılık fiili gerçekleşse bile kamu davası açılmaz veya açılan dava düşer.

🛑 Kandırıldım Ama Kardeşim Dolandırıcı Olmuyor mu?

Maalesef, evet. Hukuken dolandırıcılık fiili gerçekleşmiş olabilir. Örneğin:

Size yatırım bahanesiyle para almış olabilir.
Size “geri ödeyeceğim” diyerek borç alıp ortadan kaybolmuş olabilir.
Size sahte belgelerle ev, arsa sattığını söylemiş olabilir.

Ama bu kişi yakın akrabanızsa, ceza davası açılamaz veya açılsa bile mahkemece cezasızlık nedeniyle düşme kararı verilir.

📌 Bursa Örneği – Kardeşi Tarafından Dolandırılan Müvekkil

Bursa’da 2024 yılında yaşanan bir olayda, Nilüfer ilçesinde yaşayan bir vatandaş, kardeşinin kendisine “apartman yatırımı” vaadiyle 250.000 TL borç aldığını ve ortadan kaybolduğunu iddia etti. Şikâyetçi oldu. Savcılık soruşturmasında dolandırıcılık fiilinin unsurlarının oluştuğu anlaşıldı, ancak TCK m.167 gereğince kardeşler arasında ceza verilemeyeceği gerekçesiyle kovuşturmaya yer olmadığına dair karar (KYOK) verildi.

❗ Hile Olması Durumu Ne Değiştirir?

Hiçbir şey. Eğer hile, tehdit, aldatma varsa bile; fail yakın akrabanızsa, yine ceza verilmez. Çünkü kanun koyucu aile içi ilişkilerde cezalandırmadan çok uzlaşma ve özel hukuk yollarının kullanılmasını teşvik etmektedir.

🧾 Peki Hiçbir Hak Yok mu? – Alacak Davası Açılabilir!

Ceza davası açılmasa bile, borcun tahsili için hukuk mahkemelerinde alacak davası açmanız mümkündür. Bu durumda:

Borç ilişkisinin ispatı gerekir.
Yazılı belgeler, tanık beyanları, mesajlar delil olarak sunulabilir.
Paranın iadesi için icra takibi veya alacak davası yoluna gidilebilir.

📌 Not: Ceza verilmemesi, borcun olmadığı anlamına gelmez. Sadece ceza hukuku devreye girmez.

📌 Sonuç: Akrabanız Sizi Kandırdıysa Ne Yapmalısınız?

Ceza davası açmak genellikle mümkün değildir (TCK m.167’ye göre).
Eldeki belgelerle alacak davası açmak en doğru yol olacaktır.
WhatsApp, banka dekontları, tanıklar vb. deliller toplanmalıdır.
Avukata danışılarak hem icra hem de mahkeme süreci başlatılabili

Yakın Akrabalar Arasındaki Hukuki İşlemler Tanıkla İspatlanabilir mi?

(Yargıtay Kararı – HMK m. 203 – Bursa’dan Örneklerle Açıklamalı)

Aile içi borç ilişkilerinde en sık karşılaşılan sorunlardan biri, taraflar arasında yazılı bir belge düzenlenmemesi nedeniyle alacağın ispatında yaşanan güçlüklerdir. Özellikle kayınvalide-gelin, anne-kız, kardeşler veya evlatlık ilişkisi gibi yakın akrabalar arasında gerçekleşen hukuki işlemler, normalde yazılı belgeye dayandırılamadığından mahkemelerde tanıkla ispat edilebilirlik konusu önem kazanır.

📌 HMK m. 203: Yakın Akraba İstisnası

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 203/1. maddesi, belirli akrabalık derecelerinde yer alan kişiler arasında yapılan hukuki işlemlerin miktar ve değeri ne olursa olsun tanıkla ispat edilebileceğini kabul etmiştir.

Kanun Maddesi Şöyle Der:

“Usul, füru ve kardeşler ile eşler, evlat edinen ve evlatlıklar arasında yapılan hukuki işlemler, miktar ve değere bakılmaksızın tanıkla ispat olunabilir.”

Bu hüküm sayesinde, örneğin bir kaynananın damadına borç vermesi halinde yazılı belge olmasa dahi, tanıkla ispat mümkün hale gelir.

⚠️ Yazılı Sözleşme Varsa Tanıkla Aksi İspatlanamaz

Önemli bir ayrım şudur:

Eğer yakın akrabalar arasındaki işlem senede bağlanmışsa veya yazılı delil sözleşmesi yapılmışsa, artık tanıkla ispat mümkün değildir.

Yani bir yazılı senet düzenlenmişse, onun aksinin tanıkla ispatı HMK m. 201 gereği yasaktır. Zira artık “manevi imkânsızlık” savunulamaz hale gelir.

📚 Yargıtay 13. Hukuk Dairesi – E. 2015/41137, K. 2017/4373, T. 12.04.2017

📄 Özet:

Davacı, damadı ve kızı olan davalılara 15.05.2005 tarihinde 12.850 TL borç verdiğini; buna rağmen paranın iade edilmediğini iddia ederek alacak davası açmıştır. Davacının iddiası yalnızca tanıklarla desteklenmiştir. Mahkeme, tanıkla ispat yeterli değil diyerek davayı reddetmiştir.

🧑‍⚖️ Yargıtay Ne Dedi?

Yargıtay, HMK m. 203 hükmüne dayanarak şu tespiti yapmıştır:

Yakın akrabalar arasında yazılı belge olmadan da tanıkla ispat yapılabilir.
Bu tür durumlarda miktar sınırı da aranmaz.
Ayrıca, manevi imkânsızlığın ayrı ayrı ispatı da gerekmez.

Dolayısıyla, kayınvalide ile damat ve kız arasındaki borç ilişkisi, tanıkla ispatlanabilir kabul edilerek ilk derece mahkemesi kararı bozulmuştur.

🔍 Yargıtay’ın Gerekçesi:

“Davacının, davalılara verdiği borcu tanıkla ispatlayabileceği, mahkemenin bu yönü dikkate almadan yazılı delil zorunluluğu aramasının usul ve yasaya aykırı olduğu…”

📌 Bursa’dan Örnek Olay

Osmangazi ilçesinde yaşayan bir vatandaş, kızına ve damadına 50.000 TL elden borç vermiştir. Ancak geri ödeme yapılmamıştır. Yazılı belge bulunmamakla birlikte, aile fertlerinden 3 kişi bu borç ilişkisine tanıklık etmiş, davacı da bu kişileri mahkemeye tanık olarak sunmuştur. İlk derece mahkemesi davayı yazılı belge olmadığı gerekçesiyle reddetmiş, Bölge Adliye Mahkemesi ise Yargıtay içtihadına dayanarak kararı bozmuş ve alacağın tahsiline hükmetmiştir.

🔎 Değerlendirme ve Sonuç

Yakın akrabalar arasında yapılan hukuki işlemler, HMK m. 203 gereğince tanıkla ispat edilebilir.
Bu kural, işlem senede bağlanmamış ve yazılı bir sözleşme yapılmamışsa geçerlidir.
Miktar sınırı olmaksızın tanık dinlenebilir.
Yargıtay ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu içtihatları bu yöndedir.

📌 Tavsiyemiz: Yakın akrabalık ilişkisi olsa bile mümkünse yazılı belge alınmalı, alınamıyorsa en azından banka havalesi açıklamalı yapılmalı veya tanıklar huzurunda işlem gerçekleştirilmelidir.

Yakın Akrabalar Arasındaki Hukuki İşlemlerde Tanıkla İspat: Yargıtay Kararlarıyla Açıklamalı

Yakın akrabalar arasında yapılan borç verme, emanet alma, para transferi gibi hukuki işlemlerde çoğu zaman yazılı belge düzenlenmemektedir. Bu da taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklarda “ispat sorunu”na neden olmaktadır. Ancak 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 203/1-a maddesi, bu konuda önemli bir istisna getirmiştir.

Bu yazıda, tanıkla ispat kuralı, istisnalar, Yargıtay’ın yerleşik içtihatları ve Bursa’da görülen örnek davalar çerçevesinde detaylı olarak ele alınacaktır.

📘 HMK m. 203/1-a Nedir?

Madde Metni:

“Aşağıda yazılı kişiler arasında, aralarındaki hukuki işlemlerin tanıkla ispatı her halde caizdir:
a) Usul ve füru, kardeşler, eşler, kayınbaba, kaynana, gelin ve damat…”

Yani:

Anne, baba, dede, çocuk, torun (üstsoy ve altsoy)
Kardeşler
Eşler
Kayınvalide, kayınpeder, gelin, damat

arasında yapılan hukuki işlemler (örneğin borç verme), miktarına bakılmaksızın tanıkla ispatlanabilir.

📌 Not: Bu maddeye göre, manevi imkansızlık ayrıca ispatlanmak zorunda değildir. Kanun zaten bu durumu varsaymaktadır.

🔍 Yargıtay Kararlarıyla Uygulama

✅ 1. Kardeşler Arasındaki Borç Tanıkla İspatlanabilir – Yargıtay 13. HD 2018/2397 E., 2020/325 K.

“Davacı ile davalının kardeş olduğu anlaşıldığından, HMK 203 gereğince tanıkla ispat mümkündür. Diğer taraflar yönünden yazılı delil zorunluluğu aranmalıdır.”

📌 Açıklama: Karar, birden fazla davalının yer aldığı davalarda yakın akrabalık ilişkisi olan taraflar için tanıkla ispatın geçerli olduğunu vurgular. Diğer davalılar için ise yazılı delil zorunluluğu aranır.

✅ 2. Yakın Akrabalarda Miktar Sınırı Yok – Yargıtay 2. HD 2019/1074 E., 2019/4491 K.

“Yakın akrabalar arasında senet alınmasındaki manevi imkansızlık kanunen varsayılmıştır. Tanıkla ispatta miktar ve değer sınırı yoktur.”

📌 Açıklama: Bu karar, yazılı delil olmadan büyük miktarlı borçların da tanıkla ispat edilebileceğini netleştirir.

✅ 3. Kaynana-Gelin Arasında Tanıkla İspat Olabilir – Yargıtay 13. HD 2016/10888 E., 2018/7045 K.

“Davacının gelin olması, davalının kaynana olması sebebiyle HMK 203 gereği tanık dinlenebilir. Mahkeme bu yönü değerlendirmeden karar vermiştir, bozma gerekir.”

📌 Açıklama: Özellikle aile içi para transferlerinde yazılı belge alınmadığı sık görülür. Bu karar, kayın hısımları için tanıkla ispatın geçerli olduğunu teyit eder.

✅ 4. Kardeşler Arasındaki Emanet Altın İddiasında Tanık Dinlenmeli – Yargıtay 13. HD 2015/43209 E., 2018/5426 K.

“Davacı kardeşine para verdiğini tanıkla ispat etmek istiyor. Mahkeme bu tanıkları dinlemeksizin karar vermiştir. Usul ve yasaya aykırıdır.”

📌 Açıklama: Karar, tanık deliline dayanmaya imkân tanınmamasının açık bir usul hatası olduğunu vurgular.

🚫 5. Hala-Yeğen Arasında Tanıkla İspat Olmaz – Yargıtay 13. HD 2015/41608 E., 2018/3521 K.

“Davacı hala, davalı yeğen. Bu ilişki HMK 203 kapsamına girmez. Tanık dinlenmesi ancak karşı tarafın açık rızasıyla mümkündür.”

📌 Açıklama: Bu karar, yakın akraba sayılmayan kişilere (hala-dayı-teyze-yeğen gibi) karşı açılan davalarda tanıkla ispatın yasak olduğunu, yalnızca yazılı delil ve yemin delili ile ispat yapılabileceğini vurgular.

📌 Bursa’dan Örnek Olay

Olay: Nilüfer ilçesinde yaşayan bir kayınvalide, damadına 60.000 TL borç verdiğini, buna rağmen ödenmediğini iddia ederek dava açtı. Yazılı belge bulunmasa da, kayınvalide iki tanık sundu. İlk derece mahkemesi tanıkları dinlemeden “yazılı delil yok” gerekçesiyle davayı reddetti.

Bölge Adliye Mahkemesi: HMK 203/1-a maddesi uyarınca davacının tanıkları dinlenmeden karar verilemeyeceğine hükmetti, karar bozuldu.

✅ Sonuç ve Öneriler

📌 Yakın akrabalık ilişkisi varsa:

Tanıkla ispat mümkündür.
Miktar sınırlaması yoktur.
Yazılı delil zorunluluğu aranmaz.
Manevi imkansızlık iddiasına gerek yoktur.

📌 Ancak şu durumlara dikkat:

Senet veya yazılı sözleşme varsa, artık tanıkla ispat mümkün değildir.
Hala-yeğen gibi 203 kapsamı dışındaki akrabalıklar için tanıkla ispat yasaktır.

📘 HMK 203 – Tanıkla İspatın Aile İçi İstisnası

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 203/1-a maddesi, senetle ispat zorunluluğunun istisnalarını düzenler. Buna göre:

“Usul ve füru, kardeşler, eşler, kayınbaba, kaynana, gelin ve damat” arasında yapılan işlemler, miktarına bakılmaksızın tanıkla ispatlanabilir.

⚠️ Ancak bu kuralın sınırları vardır:

Eğer işlem senede bağlanmışsa, artık tanıkla ispat mümkün değildir (HMK 201).
İspat, belgeye karşı belge ile yapılmalıdır.

🔍 Yargıtay İçtihatları Işığında Uygulama

✅ Yargıtay 13. HD 2016/15774 E., 2019/8374 K. – Kardeşler Arası Hayvan Satışı ve Borç

Özet:

Davacı ile davalının kardeş olduğu sabittir.
Kardeşler arasındaki borç ilişkisi tanıkla ispat edilebilir.
Ancak davalı tarafın “mazot, yem, gübre” gibi giderleri olduğunu ileri sürmesi üzerine bu iddiasını belgeyle ispatlayamadığı anlaşılmıştır.

Yargıtay’ın Vurgusu:

Mahkeme yalnızca tanık beyanlarına dayanarak karar veremez; tanıklar ve yazılı belgeler birlikte değerlendirilmeli, eksik inceleme ile hüküm kurulması bozma nedenidir.

📌 Bursa Örneği:
Mudanya’da iki kardeş arasında görülen bir davada, arsa satışından elde edilen gelirlerin ortak kullanıldığı savunulmuş, ancak delillendirme yetersiz olduğu için Mahkeme, tanıklara dayalı karar vermiştir. BAM kararı bozmuştur.

❌ Yargıtay 19. HD 2017/5462 E., 2019/3208 K. – Eşler Arasındaki Senetli İşlemde Tanık Yasak

Özet:

Eşler arasındaki işlem senede bağlanmıştır.
Mahkeme, HMK 203’e dayanarak tanık dinlemiş ve senede rağmen davayı reddetmiştir.

Yargıtay’ın Tespiti:

HMK 201 gereği, senede karşı tanıkla ispat yapılamaz. Eşler arasında bile olsa, işlem senetle yapılmışsa, tanıkla işlem aleyhine iddiada bulunulamaz.

📌 Pratik Kural:
Senet varsa – tanık geçersizdir.
Senet yoksa – tanık geçerlidir.

✅ Yargıtay 3. HD 2017/6083 E., 2019/2681 K. – Kardeşler Arasında Kira İlişkisi

Özet:

Kardeşler arasında sözlü kira sözleşmesi kurulmuştur.
Kira bedelinin ödendiği/ödenmediği konusunda anlaşmazlık doğmuştur.

Yargıtay’ın Değerlendirmesi:

HMK 203’e göre kardeşler arasındaki kira ilişkisi tanıkla ispatlanabilir.
Ödemeye ilişkin tanık beyanları dikkate alınmalı, eksik değerlendirme ile karar verilemez.

📌 Bursa Örneği:
Osmangazi’de bir vatandaş, kardeşine ait evde 5 yıl oturduğu, kira ödemediği gerekçesiyle icra takibine maruz kalmıştır. Yazılı kira sözleşmesi yoktur. Kardeşin sunduğu tanıklar dikkate alınarak kira ilişkisi ispatlanmış, tahliye kararı verilmiştir.

✅ SONUÇ: Tanıkla İspatta 5 Altın Kural

Durum	Tanıkla İspat Mümkün mü?	Açıklama
Kardeşler arası borç	✅	HMK 203/1-a gereği mümkündür
Kayınvalide-gelin arası borç	✅	Tanıkla ispat mümkündür
Eşler arası senetsiz borç	✅	Senet yoksa tanık geçerli
Eşler arası senetli işlem	❌	Senet varsa tanıkla ispat yasak (HMK 201)
Hala-yeğen ilişkisi	❌	HMK 203 kapsamı dışı, tanık için karşı tarafın rızası gerekir

IV. SONUÇ VE DEĞERLENDİRME

Yukarıda özetlenen Yargıtay 13., 19. ve 3. Hukuk Daireleri’nin kararlarında açıkça görüldüğü üzere, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 203/1-a maddesi kapsamında yer alan yakın akrabalar (eş, kardeş, altsoy, üstsoy, kayınbaba, kaynana, gelin ve damat) arasında gerçekleşen hukuki işlemler, tanıkla ispatlanabilir.

Yerel mahkemelerin zaman zaman, senet bulunmadığı gerekçesiyle davaları reddetmesi, Yargıtay tarafından usul ve yasaya aykırı bulunmuş ve bozma nedeni sayılmıştır. Çünkü HMK m.203 gereğince, bu tür aile içi işlemler için yazılı belge aranmayacağı açıkça düzenlenmiştir. Dolayısıyla mahkemenin sadece yazılı delil yokluğu nedeniyle hüküm kurması, eksik inceleme olarak değerlendirilir.

Yargıtay kararlarında özellikle vurgulanan husus; tanık delilinin dikkate alınmasının zorunlu olduğudur. Yani mahkeme, sadece dosya içeriğindeki belgelerle yetinmemeli; tanık beyanlarını da incelemeli ve kararını delillerin birlikte değerlendirilmesi sonucunda vermelidir.

Bununla birlikte tanık delilinin, her ne kadar HMK anlamında kesin delil niteliğinde olmasa da, takdiri delil olarak mahkemeye kanaat oluşturma imkânı sunduğu unutulmamalıdır. Bu nedenle, mahkeme tanıkları dinlemeksizin hüküm kuramaz. Bu tür bir eksiklik, Yargıtay içtihatlarına göre kararın bozulmasına yol açar.

Özetle:

HMK m.203/1-a kapsamına giren yakın akrabalık ilişkilerinde tanık deliline başvurulabilir.
Parasal sınır gözetilmeksizin, tanıkla ispat mümkündür.
Mahkeme, yalnızca belgeyle değil, tanık ve diğer delillerle birlikte değerlendirme yaparak karar vermelidir.
Tanık delilinin dikkate alınmaması, usul hatası ve bozma nedenidir.
Tanık, kesin delil değilse de, kanaat verici takdiri delil olarak güçlü etkiye sahiptir.

Bu bağlamda, Bursa ve diğer yerel mahkemelerde görülen davalarda da, aile içi alacak-verecek ilişkilerinde yalnızca senet aramak yerine, tanık ve delil başlangıcı niteliğindeki unsurların da dikkate alınması, hem hukukun hem de hakkaniyetin gereğidir.

SENCER HUKUK

İletişim

Yazılarımız