Refakat İzni Nedir? Kimler Yararlanabilir?
Yakını Hasta Olan Memura ve İşçiye Sağlanan Yasal Haklar
Refakat izni, ciddi sağlık sorunları yaşayan yakınların bakımını üstlenen çalışanlara tanınan yasal bir izin hakkıdır. Özellikle kamu personelleri (memurlar) açısından bu izin 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 105. maddesi kapsamında detaylı olarak düzenlenmiştir.
2025 yılı itibarıyla hem kamu çalışanları hem de özel sektör çalışanları için güncel uygulamaları ve Bursa’da yaşanan örneklerle birlikte bu rehberde bulabilirsiniz.
✅ Refakat İzni Nedir?
Refakat izni, memurun veya işçinin, hayatı tehlike altında olan bir birinci derece yakınına (eş, anne, baba, çocuk, kardeş) bakmak amacıyla kullandığı, yasal ve belgeli bir mazeret iznidir.
Örnek:
Bursa Osmangazi ilçesinde görev yapan bir sağlık memuru, annesinin kalp krizi geçirmesi sonrası Uludağ Üniversitesi Hastanesi’nden aldığı sağlık kurulu raporuyla 3 ay süreli refakat izni kullanmıştır.
📌 Refakat İzni Hangi Durumlarda Verilir?
Refakat izni; aşağıdaki durumların resmi sağlık kurulu raporu ile belgelenmesi şartıyla verilir:
- Ağır bir kaza (örneğin trafik kazası sonrası yoğun bakım)
- Uzun süren tedavi gerektiren hastalıklar (kanser, ALS, Parkinson, tüberküloz, akıl hastalıkları)
- Ciddi enfeksiyon ve solunum yolu hastalıkları
- Ağır ameliyatlar sonrası iyileşme süreci
Bu hallerde memurun refakat etmemesi, hastanın hayati tehlikeye girmesi anlamına gelmelidir.
🗓️ Refakat İzni Süresi Ne Kadardır?
Kamu Çalışanları (657 sayılı DMK’ya Tabi Memurlar)
657 sayılı Kanun’un 105. maddesine göre:
- İlk etapta 3 ay süreyle izin verilir.
- Gerektiğinde bu süre bir katına kadar (3 ay daha) uzatılabilir.
- Toplam izin süresi 6 ayı geçemez.
- Aylık ve özlük haklar korunur, maaş kesintisi yapılmaz.
Bursa Örneği:
Bursa İl Tarım Müdürlüğü’nde görevli bir ziraat mühendisi, kardeşinin onkoloji tedavisi nedeniyle ilk 3 aylık iznini tamamladıktan sonra, Sağlık Kurulu’nun raporu ile süresini 3 ay daha uzatmış ve toplamda 6 ay refakat izni kullanmıştır.
📝 Refakat İzni Almak İçin Gerekli Belgeler
Refakat izni talep edilirken aşağıdaki belgeler ibraz edilmelidir:
- Sağlık Kurulu Raporu
- Devlet hastanesinden alınmalı, özel hastane raporu yeterli değildir.
- Rapor, refakatin tıbben gerekli olduğunu belirtmeli.
- Yakınlık Derecesini Gösteren Belge
- Vukuatlı nüfus kayıt örneği veya e-Devlet çıktısı ile kanıtlanabilir.
Sağlık Kurulu Raporunda Bulunması Gerekenler:
- Refakati gerektiren tıbbi gerekçe
- Hayati tehlike taşıyıp taşımadığı
- Yakın ve sürekli bakım gerekliliği
- Önerilen refakat süresi (en fazla 3 ay)
- Refakatçinin sahip olması gereken özel nitelikler (varsa)
🛑 Aynı Anda Birden Fazla Kişiye Refakat İzni Verilir mi?
- Aynı hasta için aynı dönemde birden fazla memura refakat izni verilmez.
- Aynı vakaya dayalı olarak verilen iznin toplam süresi 6 ayı geçemez.
💸 Refakat İzni Maaşı Kesilir mi?
Hayır. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun açık hükmüne göre:
Refakat izni süresince memurun aylık ve özlük hakları korunur.
Örnek:
Bursa Yıldırım Belediyesi zabıta memuru, babasının kalp rahatsızlığı nedeniyle 2 ay refakat izni kullanmış ve bu süreçte maaşında herhangi bir kesinti olmamıştır.
👷♂️ Özel Sektörde Refakat İzni Var mı?
4857 sayılı İş Kanunu’nda doğrudan düzenlenmemiştir. Ancak:
- Toplu iş sözleşmesi,
- İşyeri yönetmeliği veya
- İşveren takdiriyle işçilere refakat izni verilebilir.
📍 Bursa’da faaliyet gösteren bir otomotiv firmasındaki toplu iş sözleşmesinde, çalışanlara 1 hafta ücretli refakat izni hakkı tanınmıştır.
❌ Refakat İzni Reddedilirse Ne Yapılır?
Red Kararına Karşı Hukuki Yol Açıktır:
- İdarenin yazılı veya zımni red kararına karşı 30 gün içinde itiraz edilir.
- İtiraz reddedilirse veya cevap verilmezse, 60 gün içinde idare mahkemesine iptal davası açılabilir.
- Maddi zarar varsa ayrıca tam yargı davası açılarak tazminat istenebilir.
Refakat İzni ile İlgili Sıkça Sorulan 30 Soru ve Cevap (Yargıtay Destekli)
Aşağıda, Türkiye’de refakat izni ile ilgili sıkça sorulan 30 soruya, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, 4857 sayılı İş Kanunu ve ilgili Yargıtay kararları ışığında yanıtlar verilmiştir. Bu sorular, hem kamu hem de özel sektör çalışanlarının refakat izni konusunda merak ettiği konuları kapsamaktadır.
1. Refakat izni nedir?
Cevap: Refakat izni, bir çalışanın birinci derece yakınının (anne, baba, eş, çocuk veya kardeş) ağır bir kaza geçirmesi veya uzun süreli tedaviye ihtiyaç duyan bir hastalığı olması durumunda, bu yakının bakım ve ihtiyaçları için kullandığı izin türüdür.
2. Refakat izni kimler için alınabilir?
Cevap: Refakat izni, çalışanın bakmakla yükümlü olduğu veya refakat edilmediği takdirde hayatı tehlikeye girecek olan anne, baba, eş, çocuk ve kardeşler için alınabilir.
3. Refakat izni almak için hangi belge gereklidir?
Cevap: Refakat izni için, sağlık kurulu raporunda refakati gerektiren tıbbi sebepler, hayatı tehlike durumu, sürekli ve yakın bakım ihtiyacı, refakat süresi ve varsa refakatçinin özel niteliklerinin belirtilmesi gerekir.
4. Refakat izni süresi ne kadardır?
Cevap: Kamu sektöründe refakat izni, 3 ay süreyle verilir ve gerekli hallerde 3 ay daha uzatılabilir; toplamda 6 ayı geçemez.
5. Özel sektörde refakat izni var mı?
Cevap: 4857 sayılı İş Kanunu’nda refakat iznine dair açık bir düzenleme yoktur; bu nedenle izin, işverenin inisiyatifine veya iş sözleşmesine bağlıdır.
6. Refakat izni ücretli midir?
Cevap: Kamu sektöründe refakat izni süresince memurun aylık ve özlük hakları korunur. Özel sektörde ise ücretli veya ücretsiz olması işverenin politikalarına bağlıdır.
7. Refakat izni için sağlık raporu nasıl alınır?
Cevap: Sağlık kurulu raporu, tam teşekküllü bir hastaneden alınmalı ve raporda hastanın durumu, refakat ihtiyacı ve süresi açıkça belirtilmelidir.
8. Aynı kişi için tekrar refakat izni alınabilir mi?
Cevap: Aynı kişi ve aynı hastalık için toplam refakat izni süresi 6 ayı geçemez. Farklı bir hastalık veya kişi için yeniden izin alınabilir.
9. Refakat izni hangi durumlarda verilir?
Cevap: Ağır kaza, kanser, kalp krizi, ciddi nörolojik hastalıklar (ör. Parkinson, ALS), ağır travmalar veya ciddi enfeksiyonlar gibi durumlarda verilebilir.
10. Refakat izni için raporun içeriğinde neler olmalıdır?
Cevap: Raporda; tıbbi sebepler, hayatı tehlike durumu, sürekli bakım ihtiyacı, refakat süresi ve varsa refakatçinin özel nitelikleri yer almalıdır.
11. Özel sektörde refakat izni reddedilirse ne olur?
Cevap: Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2018/17699 sayılı kararına göre, işverenin haksız ret durumunda iş sözleşmesi feshi hukuka aykırı bulunabilir.
12. Refakat izni memuriyet süresi boyunca kaç kez kullanılabilir?
Cevap: Aynı kişi ve aynı vaka için toplam 6 ay; farklı kişiler veya vakalar için yeniden 6 aya kadar izin kullanılabilir.
13. Refakat izni sırasında sigorta primi ödenir mi?
Cevap: Kamu sektöründe sigorta primi ödenir. Özel sektörde ise işverenin politikalarına bağlıdır.
14. Refakat izni için rapor yurtdışından alınabilir mi?
Cevap: Evet, ancak raporun o ülke mevzuatına uygunluğu dış temsilciliğin onayıyla doğrulanmalıdır.
15. Refakat izni yıllık izinden düşer mi?
Cevap: Hayır, refakat izni yıllık izne mahsup edilmez.
16. Birden fazla kişi aynı hasta için refakat izni kullanabilir mi?
Cevap: Aynı dönemde ve aynı hasta için birden fazla kişi refakat izni kullanamaz.
17. Refakat izni uzatılabilir mi?
Cevap: Evet, sağlık kurulu raporuyla belgelendirilmesi şartıyla 3 ay daha uzatılabilir, toplam 6 ayı geçemez.
18. Refakat izni için hangi kanunlar geçerlidir?
Cevap: Kamu sektörü için 657 sayılı Kanun’un 105. maddesi ve ilgili yönetmelik; özel sektör için ise iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesi geçerlidir.
19. Refakat izni için rapor ne zaman teslim edilmelidir?
Cevap: Rapor, düzenlendiği günü takip eden iş gününün mesai bitimine kadar kuruma teslim edilmelidir.
20. Refakat izni sırasında hasta iyileşirse ne olur?
Cevap: Hasta iyileşirse, memur izin süresinin bitmesini beklemeden göreve dönmelidir.
21. Engelli çocuk için refakat izni alınabilir mi?
Cevap: Engelli sağlık kurulu raporu refakat izni için yeterli değildir; ancak hayatı tehlike veya sürekli bakım ihtiyacı varsa izin alınabilir.
22. Refakat izni işverence reddedilirse hukuki yol nedir?
Cevap: Yargıtay 22. Hukuk Dairesi’ne göre, usulüne uygun raporla yapılan talep reddedilirse, işlem hukuka aykırı bulunabilir ve dava açılabilir.
23. Refakat izni için sağlık kurulu raporu hangi hastanelerden alınır?
Cevap: SGK ile sözleşmeli sağlık hizmeti sunucularından veya bu hastanelerce onaylanmış raporlar geçerlidir.
24. Ayakta tedavilerde refakat izni kullanılabilir mi?
Cevap: Evet, ancak raporda refakat ihtiyacının belirtilmesi şarttır.
25. Refakat izni için rapor eksikse ne olur?
Cevap: Eksik raporla izin talebi reddedilebilir; raporun tüm zorunlu bilgileri içermesi gerekir.
26. Özel sektörde refakat izni iş sözleşmesine nasıl eklenir?
Cevap: İşveren ve çalışan, iş sözleşmesine refakat izni şartlarını ve süresini açıkça belirten bir madde ekleyebilir.
27. Refakat izni için dilekçe nasıl yazılır?
Cevap: Dilekçede, hastanın kimlik bilgileri, sağlık durumu, refakat süresi ve ekte sağlık kurulu raporu olduğu belirtilmelidir.
28. Refakat izni süresince maaş kesintisi olur mu?
Cevap: Kamu sektöründe maaş kesintisi olmaz; özel sektörde işverenin politikasına bağlıdır.
29. Refakat izni sonrası işe dönmezsem ne olur?
Cevap: İzin bitiminde veya hasta iyileşince göreve dönmeyen memur, izinsiz görev terk etmiş sayılır ve disiplin işlemi uygulanır.
30. Refakat izni için Yargıtay’ın yaklaşımı nedir?
Cevap: Yargıtay, usulüne uygun sağlık kurulu raporuyla yapılan refakat izni taleplerinin reddinin hukuka aykırı olabileceğini belirtmiştir (örn. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 2018/17699).
Bu yanıtlar, 657 sayılı Kanun, ilgili yönetmelikler ve Yargıtay kararları dikkate alınarak hazırlanmıştır. Özel sektör çalışanlarının iş sözleşmelerini ve toplu iş sözleşmelerini incelemeleri önerilir.