Mirasın Hükmen Reddi: En Çok Sorulan 50 Soru ve Cevabı

Miras bırakanın vefatından sonra mirasçılara yalnızca taşınmazlar, araçlar, banka hesapları ve diğer malvarlığı değerleri geçmez. Miras bırakanın hukuken mirasçılara geçebilen borçları da mirasçılık ilişkisi kapsamında gündeme gelebilir. Özellikle banka kredileri, kredi kartı borçları, vergi borçları, icra dosyaları ve ticari borçlar nedeniyle mirasçılar ciddi hukuki sorunlarla karşılaşabilir.

Ancak Türk Medeni Kanunu, miras bırakanın ölümü tarihinde açıkça borca batık olması veya ödemeden aczinin resmen tespit edilmesi hâlinde mirasçıları koruyan önemli bir düzenleme içermektedir: Mirasın hükmen reddi.

Türk Medeni Kanunu’nun 605/2. maddesi gereğince, ölüm tarihinde miras bırakanın ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmişse miras reddedilmiş sayılır.

Bu rehberde mirasın hükmen reddinin şartları, üç aylık süre, terekenin borca batıklığının tespiti, dava açılabilecek kişiler, icra takiplerinin durumu, mirasçıların sorumluluğu, mahkemenin yapacağı araştırmalar ve Yargıtay kararları 50 ayrı soru üzerinden ayrıntılı biçimde açıklanmaktadır.

I. Mirasın Hükmen Reddi Nedir? Temel Hukuki Sorular

1. Mirasın hükmen reddi nedir?

Mirasın hükmen reddi, miras bırakanın ölüm tarihi itibarıyla ödemeden aczinin açıkça belli veya resmen tespit edilmiş olması nedeniyle mirasın kanun gereği reddedilmiş sayılmasıdır.

Bu kurumun yasal dayanağı 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 605. maddesinin ikinci fıkrasıdır.

Hükmen ret, mirasçının sonradan yaptığı bir ret beyanından değil, ölüm anında mevcut bulunan hukuki ve ekonomik durumdan kaynaklanır.

Örneğin, vefat eden kişinin 2.500.000 TL borcu ve yalnızca 100.000 TL değerinde malvarlığı bulunuyorsa terekenin borca batıklığı gündeme gelir. Ancak mahkemenin bütün aktif ve pasif değerleri, ölüm tarihi esas alınarak araştırması gerekir.

Kanunda öngörülen şartların gerçekleştiği hâllerde, mirasçıların miras bırakanın borçları nedeniyle kendi malvarlıklarıyla sorumlu tutulmalarına karşı hükmen ret hukuki koruma sağlayabilir.

2. Mirasın hükmen reddi ile gerçek reddi arasındaki fark nedir?

Gerçek ret ve hükmen ret, aynı sonucu hedefleseler de hukuki şartları ve usulleri farklıdır.

Mirasın gerçek reddi	Mirasın hükmen reddi
TMK 605/1 kapsamında değerlendirilir.	TMK 605/2 kapsamında değerlendirilir.
Kural olarak üç aylık süre vardır.	Genel bir üç aylık dava süresi yoktur.
Sulh hukuk mahkemesine ret beyanı yapılır.	Çekişmeli uyuşmazlıkta asliye hukuk mahkemesinde tespit istenir.
Terekenin borca batık olması şart değildir.	Ölüm tarihindeki ödemeden aciz durumu aranır.
Ret beyanının tespiti ve tescili söz konusudur.	Kanuni ret karinesinin varlığı tespit edilir.
Kural olarak hasımsızdır.	Tespit davası ilgili alacaklılara karşı açılır.

En önemli fark, gerçek rette mirasçının irade açıklaması ön plandayken hükmen rette terekenin ölüm tarihindeki ekonomik durumunun belirleyici olmasıdır.

3. Mirasın hükmen reddi hangi kanun maddesinde düzenlenmiştir?

Mirasın hükmen reddi, Türk Medeni Kanunu’nun 605/2. maddesinde düzenlenmiştir.

Maddenin ilgili hükmü şöyledir:

Ölümü tarihinde mirasbırakanın ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmiş ise, miras reddedilmiş sayılır.

Konuyla bağlantılı diğer önemli hükümler şunlardır:

• TMK 606: Mirasın gerçek reddi için öngörülen süre.
• TMK 609: Gerçek ret beyanının şekli.
• TMK 610: Ret hakkını ortadan kaldırabilen davranışlar.
• TMK 611: Ret hâlinde miras payının geçişi.
• TMK 612: En yakın yasal mirasçıların tamamının reddi.
• TMK 618: Mirasçıların miras bırakanın alacaklılarına karşı belirli şartlardaki sorumluluğu.
• TMK 599: Mirasın mirasçılara geçmesi ve borçlardan sorumluluk.

4. Mirasın hükmen reddi için hangi şartların gerçekleşmesi gerekir?

Hükmen ret bakımından özellikle şu hususlar araştırılır:

1. Miras bırakanın vefat etmiş olması.
2. Ölüm tarihinde terekenin açıkça borca batık olması veya ödemeden aczin resmen tespit edilmiş bulunması.
3. Aktif ve pasif malvarlığı değerlerinin ölüm tarihi itibarıyla belirlenmesi.
4. Mirasçının terekeyi benimsediğini gösteren davranışlarının bulunup bulunmadığı.
5. İleri sürülen borçların hukuken geçerli ve miras bırakanla ilişkili olması.

Burada yalnızca borcun miktarı değil, borcun karşılanmasını sağlayabilecek malvarlığı değerleri de önemlidir.

Miras bırakanın borçlu olması tek başına mirasın hükmen reddi için yeterli değildir.

5. Miras bırakanın borçlu olması mirasın otomatik olarak reddedilmesi anlamına gelir mi?

Hayır. Her borçlu kişinin terekesi borca batık değildir.

Örneğin miras bırakanın 400.000 TL banka borcu bulunmasına rağmen 3.000.000 TL değerinde bir taşınmazı varsa, yalnızca banka borcunun bulunması hükmen ret için yeterli olmayacaktır.

Mahkeme miras bırakanın bütün malvarlığı değerlerini ve borçlarını birlikte değerlendirir.

Bununla birlikte, terekenin ölüm tarihinde gerçekten borca batık olduğu ortaya konulursa ret karinesi kanun gereği gündeme gelir.

6. Mirasın hükmen reddi kendiliğinden gerçekleşir mi?

TMK 605/2 anlamında koşullar gerçekleşmişse miras, kanun gereği reddedilmiş sayılır. Dolayısıyla hükmen ret için mutlaka önceden mahkeme kararı alınması kurucu bir şart değildir.

Ancak miras bırakanın alacaklıları mirasçılara karşı işlem başlatmışsa veya terekenin borca batıklığı konusunda uyuşmazlık çıkmışsa, mirasçıların hukuki durumlarını mahkeme önünde ortaya koymaları gerekebilir.

Bu amaçla mirasın hükmen reddinin tespiti davası açılabilir.

Mahkeme kararı, kanundan doğan hukuki durumun tespitini sağlar.

7. Mirasın hükmen reddi için üç aylık süre var mı?

Hayır. Mirasın hükmen reddinin tespiti, gerçek ret için öngörülen üç aylık süreye tabi değildir.

Yargıtay uygulamasında da TMK 605/2’ye dayalı taleplerin süreye bağlı olmadığı kabul edilmektedir.

Ancak bu durum, bütün dava ve takip sürelerinin ortadan kalktığı anlamına gelmez.

Mirasçıya bir ödeme emri tebliğ edilmişse ilgili icra takibinin itiraz süresi ayrıca değerlendirilmelidir.

8. Mirasın reddi için üç aylık süreyi kaçırdım, ne yapabilirim?

Üç aylık gerçek ret süresinin geçirilmiş olması, hükmen ret imkânını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Öncelikle miras bırakanın ölüm tarihinde borca batık olup olmadığı araştırılmalıdır.

Bu kapsamda tapu kayıtları, banka hesapları, araç kayıtları, icra dosyaları, vergi borçları ve diğer alacak-borç ilişkileri incelenir.

Terekenin borca batık olduğu ispatlanabiliyorsa, somut uyuşmazlığa göre hükmen ret tespit davası açılması veya mevcut davada hükmen ret savunmasının ileri sürülmesi mümkündür.

Bununla birlikte, mirasçı tarafından terekenin kabul edildiğini gösteren işlemler yapılıp yapılmadığı da değerlendirilmelidir.

9. Mirasın hükmen reddi için mirasçının borçlardan haberdar olması gerekir mi?

Hayır. Hükmen ret bakımından belirleyici olan miras bırakanın ölüm tarihindeki ödemeden aciz durumudur.

Mirasçının borçların tamamını bilmesi şart değildir.

Örneğin, babasının vefatından iki yıl sonra bir banka tarafından icra takibine maruz kalan mirasçı, daha önce bu borçtan haberdar olmasa da hükmen ret hükümlerine dayanabilir.

Bunun için ölüm tarihindeki tereke durumunun ve mirasçının terekeyi kabul anlamına gelen davranışlarının araştırılması gerekir.

10. Mirasın hükmen reddi için bütün mirasçıların birlikte hareket etmesi gerekir mi?

Hayır. Mirasçılardan biri kendi hukuki durumunu ilgilendiren hükmen ret iddiasını ileri sürebilir.

Bütün mirasçıların aynı davada davacı olarak yer alması her durumda zorunlu değildir.

Ancak mirasın hükmen reddine ilişkin kararın hangi mirasçılar bakımından sonuç doğuracağı, davanın tarafları ve talep sonucu dikkate alınarak belirlenir.

Örneğin üç kardeşten yalnızca birine icra takibi başlatılmışsa, bu kardeş kendi hukuki menfaatini korumak amacıyla dava açabilir. Diğer kardeşlerin de kendi hukuki durumlarını ayrıca takip etmeleri gerekebilir.

II. Borca Batık Tereke ve İspat Sorunları

11. Terekenin borca batık olması ne demektir?

Terekenin borca batık olması, miras bırakanın ölüm tarihi itibarıyla borçlarının malvarlığı değerlerinden fazla olmasıdır.

Terekenin aktifinde taşınmazlar, araçlar, banka mevduatları, şirket payları ve alacak hakları bulunabilir.

Pasifinde ise hukuken miras bırakanın borcu olarak kabul edilebilen kredi borçları, ticari borçlar, vergi borçları ve diğer yükümlülükler yer alabilir.

Yargıtay’ın yerleşik değerlendirmesine göre ödemeden aciz incelemesinde ölüm tarihindeki aktif ve pasif birlikte değerlendirilir.

12. Terekenin borca batıklığı nasıl ispatlanır?

Terekenin borca batıklığını ispatlamak için miras bırakanın ölüm tarihindeki ekonomik durumunu gösteren belgeler kullanılabilir.

Başlıca deliller şunlardır:

• Tapu ve kadastro kayıtları.
• Banka hesap ve mevduat bilgileri.
• Trafik tescil kayıtları.
• Vergi dairesi kayıtları.
• İcra ve haciz dosyaları.
• Aciz vesikası.
• Ticaret sicili ve şirket ortaklığı kayıtları.
• SGK ve diğer kamu kurumu kayıtları.
• Bilirkişi raporları.
• Gerektiğinde kolluk araştırmaları ve tanık beyanları.

Mahkeme yalnızca mirasçıların sunduğu belgelere değil, gerektiğinde ilgili kurumlardan getirilen kayıtlara da dayanarak değerlendirme yapar.

13. Miras bırakanın üzerine hiçbir mal olmaması hükmen ret için yeterli midir?

Tek başına yeterli değildir. Miras bırakanın malvarlığı bulunmadığının yanı sıra ödemeden aciz durumunun da ortaya konulması gerekir.

Örneğin murisin taşınmazının ve aracının bulunmaması, fakat hiçbir borcunun da bulunmaması hâlinde borca batık terekeden söz edilemez.

Buna karşılık taşınmaz, araç ve banka hesabı bulunmayan; hakkında ciddi miktarda kesinleşmiş icra borçları bulunan bir kişinin terekesinde hükmen ret koşulları oluşabilir.

Burada önemli olan, ölüm anındaki ekonomik tablonun delillerle ortaya konulmasıdır.

14. Miras bırakanın adına ev veya arsa varsa hükmen ret davası reddedilir mi?

Hayır. Miras bırakan adına taşınmaz bulunması tek başına davanın reddini gerektirmez.

Taşınmazın ölüm tarihindeki değeri, borçların toplamı ve terekenin diğer aktifleri araştırılmalıdır.

Örneğin murisin 800.000 TL değerinde bir arsası ve 4.000.000 TL borcu bulunması hâlinde tereke borca batık olabilir.

Buna karşılık yüksek değerli bir taşınmazın varlığı, aktif malvarlığının borçları karşılayabileceğini gösterebilir.

Taşınmazın hacizli veya ipotekli olması da tek başına yeterli değildir. Teminatlı borçlarla taşınmaz değeri arasında mükerrer hesap yapılmamalıdır.

15. Miras bırakanın adına araç bulunması hükmen reddi engeller mi?

Araç bulunması hükmen reddi otomatik olarak engellemez.

Aracın ölüm tarihindeki piyasa değeri, üzerindeki takyidatlar ve terekenin toplam borçları birlikte incelenir.

Örneğin 200.000 TL değerinde bir araç karşısında 1.500.000 TL tutarında borç bulunuyorsa tereke yine borca batık olabilir.

Ancak aracın mirasçılar tarafından satılması, devredilmesi veya sahiplenilmesi ayrıca mirası kabul anlamına gelen davranışlar kapsamında tartışılabilir.

16. Miras bırakanın banka hesabında para bulunması hükmen reddi engeller mi?

Banka hesabındaki para terekenin aktifinin hesaplanmasında dikkate alınabilecek bir değerdir.

Ancak hesapta para bulunması tek başına mirasın hükmen reddini engellemez.

Örneğin 15.000 TL banka mevduatı bulunan murisin 900.000 TL borcu varsa, bu mevduat terekenin borca batık olduğu iddiasını tek başına ortadan kaldırmaz.

Önemli olan bütün aktif ve pasiflerin ölüm tarihi itibarıyla karşılaştırılmasıdır.

Banka hesabındaki paranın ölümden sonra mirasçı tarafından çekilmesi ise farklı bir hukuki sorun oluşturur.

17. Miras bırakanın banka hesabından para çekilirse hükmen ret hakkı kaybedilir mi?

Bu işlem, terekeyi sahiplenme bakımından önemli bir risk oluşturur.

TMK 610 uyarınca tereke mallarını kendisine maleden veya olağan yönetim sınırlarını aşan işlemler yapan mirasçının ret hakkı ortadan kalkabilir.

Ancak her para çekme işleminin hukuki niteliği aynı değildir.

Paranın kime ait olduğu, hangi amaçla çekildiği, nasıl kullanıldığı, tereke için zorunlu bir giderin karşılanıp karşılanmadığı ve mirasçının malı kendisine maledip maletmediği araştırılmalıdır.

Uygulamada, murisin banka hesabındaki paranın mirasçı tarafından kişisel ihtiyaçlar için kullanılması hükmen ret iddiasını ciddi biçimde zayıflatabilir.

18. Miras bırakanın kredi kartı borçları için hükmen ret uygulanabilir mi?

Evet. Kredi kartı borçları, hukuken miras bırakanın borcu niteliğinde oldukları ölçüde terekenin pasifine dahil olabilir.

Ancak yalnızca kredi kartı borcunun bulunması hükmen ret için yeterli değildir.

Murisin bütün malvarlığı araştırılmalıdır.

Örneğin kredi kartı, ihtiyaç kredisi ve ticari krediler nedeniyle toplam 1.800.000 TL borcu bulunan kişinin hiçbir aktif malvarlığının bulunmaması, hükmen ret bakımından önemli bir olgudur.

Kredi borcuna bağlı hayat sigortası veya başka bir teminat bulunup bulunmadığı da ayrıca incelenmelidir.

19. Miras bırakanın vergi borçları için mirasın hükmen reddi mümkün müdür?

Evet. Vergi borçları nedeniyle mirasçılara yöneltilen taleplerde de terekenin borca batık olduğu ileri sürülebilir.

Bununla birlikte, kamu alacaklarının niteliği, borcun kime ait olduğu, şirket borçlarıyla kişisel borçların ayrımı ve vergi mevzuatındaki özel sorumluluk kuralları ayrıca değerlendirilmelidir.

Örneğin miras bırakanın şahsi vergi borcuyla bir limited şirketin borcu aynı hukuki nitelikte değildir.

Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 2025/4978 E., 2025/4694 K. sayılı kararında vergi borçları bağlamında hükmen ret uyuşmazlığı incelenmiş; ölüm tarihi itibarıyla aktif ve pasif değerlerin belirlenmesi ve mirasçıların terekeyi kabul edip etmediğinin araştırılması önem taşımıştır.

20. Miras bırakanın SGK veya Bağ-Kur borçları hükmen ret kapsamında değerlendirilebilir mi?

Miras bırakana ait olup hukuken mirasçılara geçebilen SGK veya Bağ-Kur borçları bakımından da hükmen ret hükümlerinin uygulanması gündeme gelebilir.

Ancak burada borcun türü önemlidir.

Örneğin murisin kendi prim borçları ile şirketin işveren prim borçları arasında ayrım yapılmalıdır.

Ayrıca kamu alacaklarına ilişkin özel tahsil ve sorumluluk hükümlerinin incelenmesi gerekir.

Mahkeme öncelikle murisin gerçek borç miktarını ve borcun ölüm tarihindeki durumunu belirlemelidir.

III. Mirasçıların Davranışları ve Hükmen Ret Hakkının Kaybedilmesi

21. Miras bırakanın cenaze masraflarını ödemek mirası kabul etmek anlamına gelir mi?

Kural olarak yalnızca cenaze ve defin işlemlerinin gerçekleştirilmesi, tek başına mirasın kabul edildiği sonucunu doğurmaz.

Miras bırakanın defnedilmesi ve zorunlu işlemlerin yerine getirilmesi, terekenin ekonomik anlamda sahiplenilmesinden farklıdır.

Ancak cenaze giderlerinin hangi kaynakla karşılandığı ve bu sırada tereke mallarının nasıl kullanıldığı önem taşıyabilir.

Mirasçının kendi parasıyla cenaze giderlerini ödemesi ile murisin banka hesabını boşaltıp kişisel kullanımda bulunması aynı şekilde değerlendirilmez.

22. Mirasçılık belgesi almak mirası kabul etmek anlamına gelir mi?

Hayır. Veraset ilamı olarak bilinen mirasçılık belgesinin alınması, tek başına terekenin kabulü anlamına gelmez.

Mirasçılık belgesi, kişinin mirasçı sıfatını ve miras payını gösteren bir belgedir.

Bu belgenin alınmasıyla tereke mallarının sahiplenilmesi farklı işlemlerdir.

Bununla birlikte, mirasçılık belgesinin alınmasından sonra yapılan malvarlığı tasarrufları ayrıca değerlendirilmelidir.

23. Veraset ve intikal vergisi beyannamesi vermek mirası kabul etmek sayılır mı?

Yalnızca vergi yükümlülükleri kapsamında beyanname verilmesi, her durumda mirasın kabulü anlamına gelmez.

Ancak beyannamenin içeriği, mirasçı tarafından hangi malların beyan edildiği, sonrasında mallar üzerinde tasarrufta bulunulup bulunulmadığı önemlidir.

Örneğin mirasçının yalnızca bildirim yükümlülüğünü yerine getirmesi ile taşınmazı adına geçirerek satması arasında hukuki fark bulunmaktadır.

Bu nedenle veraset ve intikal işlemleri tek başına değil, bütün davranışlarla birlikte incelenmelidir.

24. Miras kalan taşınmazın tapuda intikalini yaptırmak hükmen reddi engeller mi?

Tapu intikali işlemi değerlendirilirken işlemin amacı ve sonuçları araştırılmalıdır.

Sadece mirasçılık durumunun tapu siciline yansıtılması ile taşınmazın satılması, bağışlanması veya kişisel malvarlığı gibi kullanılması aynı değildir.

Özellikle taşınmazın üçüncü kişiye devredilmesi veya bedelinin mirasçı tarafından alınması, terekenin sahiplenildiği yönünde güçlü delil oluşturabilir.

Buna karşılık yalnızca intikal kaydından hareketle her somut olayda otomatik olarak ret hakkının kaybedildiği söylenemez.

25. Miras kalan evde oturmaya devam etmek hükmen reddi engeller mi?

Her zaman engellemez.

Örneğin eşinin vefatından önce birlikte yaşadıkları konutta oturmaya devam eden sağ kalan eşin durumu, tereke mallarını ekonomik amaçla sahiplenen mirasçının durumundan farklıdır.

Konutun kullanımı, mirasçının kullanım hakkının hukuki dayanağı, başka mirasçıların bulunup bulunmadığı ve tereke üzerinde hangi işlemlerin gerçekleştirildiği araştırılmalıdır.

Evin satılması, kiraya verilmesi ve kira gelirinin kişisel olarak alınması gibi davranışlar ise daha farklı değerlendirilebilir.

26. Miras kalan evin kirasını almak hükmen reddi engeller mi?

Miras bırakanın taşınmazından elde edilen kira gelirinin mirasçı tarafından kendi adına tahsil edilmesi ve kullanılması, terekeyi sahiplenme olarak değerlendirilebilir.

Ancak kira gelirinin yalnızca korunması, zorunlu giderlere ayrılması veya tereke hesabında tutulması gibi durumlar farklı hukuki değerlendirmelere konu olabilir.

Özellikle uzun süre boyunca kira gelirlerinin kişisel olarak kullanılması, mirası kabul yönünde güçlü bir davranış oluşturabilir.

Bu nedenle hükmen ret iddiasında bulunacak mirasçıların tereke gelirleri üzerinde tasarrufta bulunmadan önce hukuki durumlarını değerlendirmeleri önemlidir.

27. Miras bırakanın borcuna bir miktar ödeme yapmak hükmen reddi engeller mi?

Her ödeme mirasın kabul edildiği anlamına gelmez.

Ödemenin hangi malvarlığından yapıldığı, neden gerçekleştirildiği ve mirasçının terekeyi kabul etme iradesini yansıtıp yansıtmadığı önemlidir.

Örneğin murisin borcunu kendi şahsi parasından ödeyen mirasçı ile tereke mallarını satarak alacaklılara ödeme yapan mirasçı farklı konumda olabilir.

Ancak ödeme sırasında borcun kişisel olarak üstlenilmesi, yapılandırma sözleşmesi imzalanması veya açık borç kabulünde bulunulması ayrıca değerlendirilmelidir.

28. Miras bırakanın borcunu yapılandırmak mirası kabul etmek sayılır mı?

Borç yapılandırması ciddi hukuki sonuçlar doğurabilir.

Mirasçı kendi adına yeni bir ödeme taahhüdü vermiş veya borcu şahsen üstlenmişse, mirasın hükmen reddi dışında bağımsız bir borç ilişkisi doğup doğmadığı incelenmelidir.

Özellikle bankalarla imzalanan yapılandırma, borç üstlenme, kefalet ve ödeme protokollerinin hukuki niteliği önemlidir.

Miras bırakanın borcunu yapılandırmak isteyen mirasçı, imzalayacağı belgenin kendisini şahsen borç altına sokup sokmadığını mutlaka değerlendirmelidir.

29. Miras bırakanın şirket hisseleri bulunuyorsa hükmen ret mümkün müdür?

Evet. Şirket hisselerinin bulunması hükmen reddi kendiliğinden engellemez.

Ancak şirket paylarının ekonomik değerinin araştırılması gerekir.

Şirketin borçlu olması, miras bırakanın şahsen aynı miktarda borçlu olduğu anlamına gelmez.

Özellikle limited şirket ortaklığı, anonim şirket pay sahipliği, şahıs işletmesi, kefalet ve kanuni temsilcilikten kaynaklanan sorumluluklar birbirinden ayrılmalıdır.

Şirket payının değeri terekenin aktifinde değerlendirilirken murisin şahsi borçları ve şirkete ilişkin hukuken kendisine yöneltilebilecek yükümlülükleri ayrıca belirlenmelidir.

30. Mirasçının terekeyi kabul etmiş sayılmasına hangi işlemler neden olabilir?

TMK 610 kapsamında özellikle şu davranışlar önem taşır:

• Tereke mallarının kişisel amaçla satılması.
• Miras bırakana ait paranın kendisine maledilmesi.
• Tereke mallarının gizlenmesi.
• Olağan yönetim sınırlarını aşan tasarruflarda bulunulması.
• Terekenin mirasçıya ait malvarlığı gibi kullanılması.
• Somut olayın şartlarına göre tereke varlıklarının ekonomik olarak sahiplenilmesi.

Buna karşılık terekenin korunmasına yönelik zorunlu işlemler ile hak kaybını önlemek için gerçekleştirilen bazı işlemler aynı kapsamda değerlendirilmez.

Nitekim TMK 610, zamanaşımı veya hak düşürücü sürelerin dolmasını önlemek amacıyla dava açılmasının ve cebrî icra takibi yapılmasının ret hakkını ortadan kaldırmayacağını da düzenlemiştir.

IV. Mirasın Hükmen Reddi Davası: Görev, Yetki ve Yargılama

31. Mirasın hükmen reddi davası hangi mahkemede açılır?

Terekenin borca batıklığının tespiti amacıyla alacaklılara karşı açılan çekişmeli mirasın hükmen reddi davasında görevli mahkeme, kural olarak asliye hukuk mahkemesidir.

Bununla birlikte gerçek ret beyanının tespiti ve tescili, sulh hukuk mahkemesinin görev alanındadır.

Bu nedenle dava dilekçesindeki talep sonucu önemlidir.

Örneğin mirasçı üç aylık süre içinde yalnızca mirası reddettiğine ilişkin beyanının tescilini istiyorsa gerçek ret usulü gündeme gelir.

Buna karşılık ölüm tarihindeki borca batıklığın alacaklılara karşı tespitini istiyorsa hükmen ret davası söz konusudur.

32. Mirasın hükmen reddi davası hangi şehirde açılır?

Mirasın hükmen reddine ilişkin çekişmeli tespit davasında yetki bakımından davalı alacaklının yerleşim yeri önem taşır.

Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin 2015/18866 E., 2017/8433 K. sayılı kararında, hükmen ret davasında yetkili mahkemenin alacaklıların dava tarihindeki yerleşim yeri mahkemesi olduğu ifade edilmiştir.

Ancak birden fazla davalının bulunması, özel yetki hükümleri ve uyuşmazlığın niteliği somut olay özelinde değerlendirilmelidir.

Örneğin Bursa’da ikamet eden mirasçının İstanbul’da yerleşik banka alacaklısına karşı açacağı davada, yalnızca mirasçının Bursa’da oturması Bursa mahkemelerini kendiliğinden yetkili hâle getirmez.

33. Mirasın hükmen reddi davası kime karşı açılır?

Hükmen ret tespit davası, hukuki yarar bulunan ilgili tereke alacaklılarına karşı açılır.

Davalı banka, finans kuruluşu, ticari alacaklı, gerçek kişi alacaklı veya ilgili kamu idaresi olabilir.

Örneğin murisin kredi borcu nedeniyle banka mirasçıyı takip ediyorsa, hükmen ret tespit davasının banka alacaklısına yöneltilmesi gündeme gelir.

Birden fazla alacaklı olması hâlinde, kararın hangi alacaklılara karşı sonuç doğurmasının istendiği ve taraf teşkili ayrıca değerlendirilmelidir.

34. Mirasın hükmen reddi davası açmak için hangi belgeler gerekir?

Dava açılırken ve yargılama sırasında özellikle şu belgeler kullanılabilir:

1. Miras bırakanın ölüm belgesi veya nüfus kayıtları.
2. Mirasçılık belgesi.
3. Murisin kimlik ve yerleşim yeri bilgileri.
4. Alacaklıların ve borçların belirlenmesine yarayan belgeler.
5. İcra takip dosyalarının bilgileri.
6. Banka borcu ve kredi hesap bilgileri.
7. Tapu ve araç kayıtları.
8. Vergi borcu ve diğer kamu alacağı kayıtları.
9. Varsa aciz vesikası.
10. Varsa önceki mahkeme kararları.
11. Avukatla temsil hâlinde gerekli yetkiyi içeren vekâletname.

Bütün kayıtların dava açılmadan önce eksiksiz temin edilmesi her zaman mümkün olmayabilir.

Bu durumda ilgili kurum kayıtlarının mahkeme aracılığıyla getirtilmesi talep edilebilir.

35. Mirasın hükmen reddi davasında özel vekâletname gerekir mi?

Yargıtay uygulamasında mirasın reddi yetkisini içeren özel vekâletnamenin sunulması gerektiği kabul edilmektedir.

Türk Medeni Kanunu’nun Velayet, Vesayet ve Miras Hükümlerinin Uygulanmasına İlişkin Tüzüğü’nün 39/2. maddesi ve ilgili içtihatlarda bu hususa değinilmektedir.

Bu nedenle avukata verilen vekâletnamede mirasın reddine ilişkin özel yetkinin açıkça bulunması önemlidir.

Vekâletnamenin kapsamındaki eksiklikler, yargılama sırasında usuli sorunlara yol açabilir.

36. Mirasın hükmen reddi davası ne kadar sürer?

Dava süresi, yapılacak araştırmaların kapsamına göre değişir.

Mahkeme tapu müdürlüklerinden, bankalardan, trafik tescil birimlerinden, vergi dairelerinden ve diğer kurumlardan bilgi isteyebilir.

Özellikle çok sayıda taşınmaz, şirket ortaklığı, farklı şehirlerde malvarlığı veya tartışmalı borçların bulunması süreci uzatabilir.

Bilirkişi incelemesi ve istinaf başvuruları da toplam yargılama süresini etkiler.

Dolayısıyla hükmen ret davalarının belirli bir sürede kesin olarak sonuçlanacağını söylemek mümkün değildir.

37. Mirasın hükmen reddi davasında bilirkişi incelemesi yapılır mı?

Evet. Gerektiğinde bilirkişi incelemesi yapılabilir.

Bilirkişi özellikle murisin ölüm tarihindeki taşınmaz değerlerini, şirket paylarını, ticari alacaklarını, borçlarını ve ekonomik durumunu inceleyebilir.

Ancak bilirkişi değerlendirmesinin ölüm tarihi esas alınarak yapılması önemlidir.

Örneğin 2020 yılında vefat eden bir kişinin taşınmazının yalnızca 2026 yılındaki güncel piyasa değerinin esas alınması, terekenin ölüm tarihindeki durumunu doğru yansıtmayabilir.

Mahkeme, ilgili tarih itibarıyla güvenilir ve denetlenebilir değerleme yapılmasını sağlamalıdır.

38. Mirasın hükmen reddi davasını kazanmak için aciz vesikası zorunlu mudur?

Hayır. Aciz vesikası bulunması hükmen ret bakımından önemli bir delildir; ancak her davada zorunlu değildir.

İcra takibi sonunda düzenlenmiş aciz vesikası, terekenin borca batıklığını ortaya koymak bakımından güçlü bir delil olarak değerlendirilmektedir.

Aciz vesikası bulunmuyorsa terekenin aktif ve pasif değerleri diğer belgelerle araştırılır.

Yargıtay kararlarında bankalardan, tapu müdürlüklerinden, vergi dairelerinden ve trafik tescil birimlerinden gerekli bilgilerin toplanması gerektiği özellikle vurgulanmaktadır.

39. Mirasın hükmen reddi davası reddedilirse ne olur?

Davanın reddi hâlinde öncelikle ret gerekçesinin incelenmesi gerekir.

Dava, terekenin borca batık olduğunun ispatlanamaması, mirasın kabul edildiğine ilişkin davranışların belirlenmesi veya usuli eksiklikler nedeniyle reddedilmiş olabilir.

Kararın gerekçesine göre istinaf ve şartları oluşuyorsa temyiz yolları değerlendirilebilir.

Örneğin mahkeme yalnızca murisin üzerine bir araç bulunduğunu tespit ederek diğer borç ve malvarlığı araştırmalarını yapmadan davayı reddetmişse eksik inceleme iddiası gündeme gelebilir.

Bununla birlikte kesinleşmiş kararın etkisi, tarafları ve talep sonucu ayrıca incelenmelidir.

40. Mirasın hükmen reddi davasında masraflar ve avukatlık ücretleri kime yükletilir?

Yargılama giderleri ve vekâlet ücreti bakımından davanın niteliği ve davalı alacaklının davaya sebebiyet verip vermediği önemlidir.

Yargıtay uygulamasında, alacaklının terekenin borca batık olduğunu bilmediği ve bilmesinin mümkün olmadığı durumlarda, hükmen ret davası kabul edilse bile yargılama giderlerinin davacılar üzerinde bırakılması ve davacı lehine karşı vekâlet ücretine hükmedilmemesi gerektiği kabul edilen kararlar bulunmaktadır.

Bu nedenle hükmen ret davasının kazanılması, her durumda yargılama giderlerinin davalı alacaklıya yükletileceği anlamına gelmez.

Mahkemenin gider ve vekâlet ücretine ilişkin gerekçesi ayrıca değerlendirilmelidir.

V. İcra Takipleri, Hacizler ve Miras Borçlarından Sorumluluk

41. Miras bırakanın borçları nedeniyle mirasçılara icra takibi başlatılabilir mi?

Evet. Miras bırakanın alacaklıları, mirasçılık sıfatına dayanarak mirasçılara yönelik icra takibi başlatabilir.

Ancak mirasçıların hukuken borçtan sorumlu olup olmadıkları ayrıca değerlendirilmelidir.

Örneğin murisin banka kredisi nedeniyle mirasçıya ödeme emri gönderilmesi, terekenin borca batık olmadığı veya mirasın kabul edildiği anlamına gelmez.

Mirasçı, gerekli şartlar mevcutsa hükmen ret iddiasını ileri sürebilir.

Takibin türüne ve ödeme emrinin niteliğine göre uygulanacak itiraz ve dava yolları değişebilir.

42. Hakkımda icra takibi başladı, mirasın hükmen reddi davası açabilir miyim?

Evet. İcra takibi başlamış olması hükmen ret davası açılmasına tek başına engel değildir.

Ancak ödeme emrinin tebliğ edildiği tarih ve takip türü büyük önem taşır.

Genel haciz yoluyla ilamsız takipte ödeme emrine itiraz için kural olarak yedi günlük süre söz konusudur.

Hükmen ret tespit davasının süreye bağlı olmaması, icra hukukundaki yedi günlük itiraz süresini ortadan kaldırmaz.

Bu nedenle somut olayda icra dosyasının incelenerek süresinde itiraz, menfi tespit davası veya diğer hukuki yolların değerlendirilmesi gerekir.

43. Mirasın hükmen reddi davası açılınca icra takibi otomatik olarak durur mu?

Hayır. Hükmen ret tespit davası açılması, icra takibini kendiliğinden durdurmaz.

İcra takibinin durması veya icra işlemlerinin önlenmesi için ilgili icra hukuku hükümleri kapsamında ayrıca işlem yapılması gerekebilir.

Örneğin süresinde yapılmış geçerli bir ödeme emri itirazı, genel haciz yoluyla ilamsız takipte farklı sonuç doğurabilir.

Buna karşılık kesinleşmiş bir takipte yalnızca hükmen ret tespit davası açılması, haciz işlemlerinin kendiliğinden sona ermesini sağlamaz.

Gerekiyorsa İİK 72 kapsamında menfi tespit ve ihtiyati tedbir koşulları değerlendirilmelidir.

44. Mirasın hükmen reddi kararı kesinleşirse icra dosyası kapanır mı?

Hükmen ret kararının kesinleşmesi, mirasçının murisin borcundan sorumlu olmadığı iddiasını hukuken destekler.

Ancak icra dosyasının otomatik olarak kapandığı varsayılmamalıdır.

Kararın hangi alacaklıya karşı verildiği, icra dosyasının takip türü, borçlu sıfatı ve kararın hüküm fıkrası incelenmelidir.

Gerekli durumlarda karar icra dosyasına sunularak takip işlemlerine yönelik uygun hukuki başvurular yapılmalıdır.

Kararın tarafı olmayan alacaklılar bakımından hükmün etkisi de ayrıca değerlendirilmelidir.

45. Mirasın hükmen reddi nedeniyle konulan hacizler kaldırılır mı?

Mirasçının şahsi malvarlığına, miras bırakanın borcundan sorumlu olduğu varsayımıyla haciz konulmuşsa, hükmen ret kararı ilgili haciz işlemlerine karşı başvuruda önemli bir dayanak oluşturabilir.

Ancak haczin kaldırılması için ilgili icra dosyasında işlem yapılması veya gerektiğinde mahkemeye başvurulması gerekebilir.

Örneğin mirasçının kendi adına kayıtlı aracına murisin banka borcu nedeniyle haciz konulmuşsa, hükmen ret kararının etkisi incelenmelidir.

Buna karşılık murisin terekesine dahil olan malların tereke alacaklıları yönünden hukuki durumu farklıdır.

Hükmen ret, tereke alacaklılarının tereke mallarından tahsil imkânını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

46. Miras bırakanın borçları nedeniyle maaşıma haciz konulabilir mi?

Mirasçının murisin borçlarından hukuken sorumlu olduğu ileri sürülerek hakkında geçerli bir icra takibi yürütülmesi hâlinde maaş hacziyle karşılaşması mümkündür.

Ancak terekenin hükmen reddedilmiş sayılması koşulları mevcutsa, murisin borcunun mirasçının kişisel malvarlığından tahsil edilmesine karşı hukuki koruma istenebilir.

Burada maaş haczinin dayanağı olan icra takibinin incelenmesi ve uygun başvuru yolunun belirlenmesi gerekir.

Hükmen ret davası açılmış olması, mevcut maaş haczinin kendiliğinden kaldırılacağı anlamına gelmez.

47. Mirasın hükmen reddi menfi tespit davasında ileri sürülebilir mi?

Evet. Hükmen ret, miras bırakanın borçlarından dolayı sorumlu olmadığını ileri süren mirasçının başvurabileceği hukuki dayanaklardan biridir.

Somut olayın özelliklerine göre mirasçı, İİK 72 kapsamında borçlu olmadığının tespitini talep edebilir veya kendisine karşı açılmış bir davada hükmen ret savunmasında bulunabilir.

Ancak hükmen ret tespit davası ile menfi tespit davasının talep sonuçları ve icra takibine etkileri aynı değildir.

Özellikle ihtiyati tedbir koşulları ve takibin hangi aşamada olduğu dikkatle değerlendirilmelidir.

48. Mirasın hükmen reddi hâlinde çocuklarım miras borçlarından sorumlu olur mu?

Bu konuda gerçek ret ile hükmen ret arasındaki ayrım ve mirasın sonraki mirasçılara geçiş kuralları önemlidir.

Mirasçılardan birinin gerçek ret beyanında bulunması durumunda TMK 611 kapsamında miras payının kimlere geçeceği gündeme gelir.

Hükmen ret hâlinde ise terekenin kanunen reddedilmiş sayılması ve tasfiye rejimi ayrıca değerlendirilir.

Bu nedenle anne veya babanın hükmen ret iddiasının kabul edilmesi üzerine çocukların otomatik olarak borçlu olacağı ya da hiçbir durumda muhatap alınamayacağı şeklinde genel bir sonuca varılamaz.

Çocukların mirasçılık sıfatı, ret işlemleri ve terekenin tasfiye durumu somut olayda incelenmelidir.

49. Mirasın hükmen reddi davası Bursa’da nasıl açılır?

Bursa’da yaşayan bir mirasçı bakımından öncelikle murisin ölüm tarihindeki ekonomik durumunun ve alacaklıların kimliklerinin belirlenmesi gerekir.

Dava açılmadan önce Bursa’daki veya diğer illerdeki tapu, banka, vergi ve icra kayıtları araştırılabilir.

Görevli mahkeme kural olarak asliye hukuk mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise davalı alacaklının yerleşim yeri ve ilgili usul hükümleri dikkate alınarak belirlenir.

Dolayısıyla murisin Bursa, Nilüfer, Osmangazi, Yıldırım, Gemlik, Mudanya veya İnegöl’de yaşamış olması, hükmen ret davasının her durumda Bursa’da açılacağı anlamına gelmez.

Bursa’da mirasın hükmen reddi konusunda yapılacak hukuki incelemede, özellikle miras bırakanın ölüm tarihindeki malvarlığı, banka ve icra borçları ile mirasçıların ölümden sonra yaptıkları işlemler birlikte değerlendirilmelidir.

50. Mirasın hükmen reddi davasında en sık yapılan hatalar nelerdir?

Mirasın hükmen reddi davalarında en önemli hatalar, terekenin ekonomik durumunun eksik araştırılması ve icra takiplerinin göz ardı edilmesidir.

Özellikle şu hatalarla karşılaşılmaktadır:

1. Üç aylık sürenin geçmesi nedeniyle hükmen ret imkânının bulunmadığının düşünülmesi.
2. Yalnızca murisin borçları araştırılıp malvarlığının incelenmemesi.
3. Ölüm tarihi yerine dava tarihindeki ekonomik durumun esas alınması.
4. Murisin şahsi borçları ile şirket borçlarının birbirine karıştırılması.
5. Terekeye dahil olan malların satılması veya kişisel kullanıma alınması.
6. İcra ödeme emrinin itiraz süresinin kaçırılması.
7. Hükmen ret davasının açılmasıyla hacizlerin otomatik olarak kalkacağının düşünülmesi.
8. Davanın yanlış mahkemede veya yanlış kişilere karşı açılması.
9. Özel yetkili vekâletname gerekliliğinin göz ardı edilmesi.
10. Yalnızca tek bir borç veya malvarlığı kaydı üzerinden değerlendirme yapılması.
11. Aciz vesikası yoksa hükmen ret davası açılamayacağının düşünülmesi.
12. Bankalarla borç yapılandırması yapılırken şahsi sorumluluk doğurabilecek belgelerin imzalanması.
13. Hükmen ret kararının bütün alacaklılara karşı her durumda aynı usuli sonucu doğuracağının varsayılması.
14. Tereke malları ile mirasçının kendi kişisel malvarlığının birbirine karıştırılması.
15. Mahkemenin araştırması gereken kurum kayıtlarının ve delillerin dava dilekçesinde yeterince gösterilmemesi.

Mirasın hükmen reddi davalarında başarı, yalnızca murisin borçlu olduğunun gösterilmesine değil, ölüm tarihi itibarıyla terekenin borca batık olduğunun hukuken yeterli delillerle ortaya konulmasına bağlıdır.

Sonuç: Borca Batık Miras Nedeniyle Borçlu Duruma Düşmek Zorunlu Değildir

Miras bırakanın ölümünden sonra mirasçılara yöneltilen kredi, kredi kartı, vergi, ticari borç ve icra takipleri her durumda mirasçıların şahsi sorumluluğunu doğurmaz.

Türk Medeni Kanunu’nun 605/2. maddesi, ölüm tarihinde ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmiş olan miras bırakanların terekelerinin reddedilmiş sayılmasını öngörmektedir.

Bu nedenle üç aylık gerçek ret süresini kaçıran mirasçılar dahi hükmen ret koşullarının gerçekleşip gerçekleşmediğini araştırabilir.

Ancak mirasçıların terekeyi sahiplenme anlamına gelen davranışları, murisin aktif ve pasif malvarlığı, icra takibinin aşaması ve alacaklıların hukuki durumu birlikte değerlendirilmelidir.