Miras bırakan kişinin ölümüyle birlikte yalnızca malvarlığı değil, kural olarak borçları da mirasçılarına geçmektedir. Ancak miras bırakanın ölüm tarihinde malvarlığının borçlarını karşılamaya yetmemesi durumunda, mirasçılar Türk Medeni Kanunu’nun 605/2. maddesi kapsamında mirasın hükmen reddi hükümlerinden yararlanabilmektedir.

Mirasın hükmen reddi, özellikle babasının veya annesinin kredi borçları nedeniyle icra takibine uğrayan, vefat eden eşinin vergi ve SGK borçlarından sorumlu tutulan, üç aylık reddi miras süresini kaçıran yahut miras bırakanın borçlarını ölümünden çok sonra öğrenen kişiler bakımından önem taşımaktadır.

En önemli hukuki husus şudur: Mirasın hükmen reddinde üç aylık ret süresi uygulanmaz. Miras bırakanın ölüm anındaki ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmişse miras kanun gereğince reddedilmiş sayılır. Bununla birlikte mirasçıların terekeyi sahiplenici işlemleri, borca batıklığın ispatlanamaması veya eksik deliller davanın reddedilmesine yol açabilir.

1. Mirasın Hükmen Reddi Nedir?

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 605. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca miras bırakanın ölüm tarihinde ödemeden aciz olduğunun açıkça belli veya resmen tespit edilmiş olması hâlinde miras reddedilmiş sayılmaktadır.

Bu hukuki mekanizma, mirasçının mutlaka bir ret beyanında bulunmasını gerektirmeyen, kanundan doğan bir ret karinesidir.

Örneğin babası vefat eden bir kişinin babasından herhangi bir taşınmaz, araç veya banka mevduatı kalmadığını; buna karşılık bankalara 1.500.000 TL kredi borcu bulunduğunu varsayalım. Ölüm tarihindeki diğer malvarlığı unsurları ve borçlar da incelendiğinde terekenin açıkça borca batık olduğu belirlenirse, mirasçı hükmen ret hükümlerine dayanabilecektir.

Ancak yalnızca kredi borcunun bulunması yeterli değildir. Miras bırakanın ölüm tarihindeki bütün aktiflerinin ve pasiflerinin birlikte değerlendirilmesi gerekir.

2. Mirasın Hükmen Reddi ile Normal Reddi Miras Arasındaki Farklar

Konu	Gerçek ret	Hükmen ret
Kanuni dayanak	TMK 605/1	TMK 605/2
Üç aylık süre	Kural olarak var	Yok
Borca batıklık şartı	Aranmaz	Aranır
Başvuru / dava	Sulh hukuk mahkemesine ret beyanı	Çekişmeli hâlde asliye hukuk mahkemesi
Davalı	Hasımsız işlem	Tereke alacaklıları
Mirasçının iradesi	Ret beyanı gerekir	Ret karinesi kanundan doğar
İspat	Usulüne uygun ret beyanı	Ölüm tarihindeki mali durum
Başlamış icra takibi	Ret belgesine dayanılabilir	Hükmen ret savunması ve tespit kararı ileri sürülebilir

Bu ayrım Yargıtay 20. Hukuk Dairesinin 26.11.2015 tarihli, 2015/14568 E., 2015/11883 K. sayılı kararında da açıklanmıştır.

3. Mirasın Hükmen Reddi Şartları Nelerdir?

Miras bırakanın ölüm tarihinde borca batık olması

Terekenin pasifi, aktifini aşmalı; ödemeden aciz hâli açıkça belli veya resmen tespit edilmiş olmalıdır.

Borca batıklığın usulüne uygun delillerle ispatı

Bankalar, tapu, trafik, vergi kayıtları, SGK ve icra dosyaları dahil malvarlığı ve borç durumu araştırılmalıdır.

Mirasın açık veya örtülü biçimde kabul edilmemiş olması

Mirasçının tereke üzerinde olağan yönetimi aşan sahiplenici işlemleri bulunmamalıdır.

Usulüne uygun dava veya savunma

Tespit davası açılacaksa ilgili tereke alacaklılarına yöneltilmeli; mevcut davada ise hükmen ret savunması ileri sürülmelidir.

Borca batıklık nasıl hesaplanır?

ÖRNEK TEREKE HESAPLAMASI — TAMAMEN VARSAYIMSAL

Tereke aktifi

250.000 TL

Taşınmaz, araç, mevduat ve diğer malvarlığı

Tereke pasifi

1.100.000 TL

Kredi, icra, vergi ve diğer borçlar

NET TEREKE DEĞERİ

−850.000 TL

Bu örnekte pasif aktiften fazladır. Bununla birlikte davanın kabulü için yasal koşulların ve mirası kabul etmeme şartının da incelenmesi gerekir.

İnteraktif tereke hesaplaması

Terekenin aktifi (TL)Terekenin pasifi (TL)

Aktif − Pasif

-₺850.000

Pasif aktiften fazladır. Borca batıklığın araştırılması gerekir.

Bu hesaplama yalnızca sayısal bir ön değerlendirmedir; mahkemenin yapacağı hukuki ve mali incelemenin yerine geçmez.

4. Mirasın Hükmen Reddi Hangi Durumlarda Kabul Edilir?

Mirasın hükmen reddi davalarında belirleyici olan yalnızca miras bırakanın borç miktarı değildir. Mahkeme, ölüm tarihindeki mali durumu ve mirasçıların ölümden sonraki davranışlarını birlikte değerlendirir.

Aşağıdaki durumlar, diğer yasal koşullar da mevcutsa davanın kabulünü destekleyebilir.

4.1. Miras bırakanın hiçbir malvarlığının bulunmaması ve yüksek miktarda borç bırakması

Miras bırakanın ölüm tarihinde adına kayıtlı taşınmazı, aracı, banka mevduatı veya tahsil edilebilir başka alacağı bulunmuyorsa; buna karşılık bankalara, vergi dairesine veya üçüncü kişilere borçları varsa hükmen ret koşulları oluşabilir.

Örnek olay:

Bursa’da yaşayan bir kişinin babası 2024 yılında vefat etmiştir. Babasının bankalara toplam 850.000 TL borcu bulunmaktadır. Yapılan araştırmada herhangi bir malvarlığı tespit edilememiştir.

2026 yılında banka, mirasçı çocuğa karşı icra takibi başlatmıştır.

Bu olayda mirasçı, üç aylık gerçek ret süresi geçmiş olsa bile TMK 605/2 kapsamında hükmen ret talebinde bulunabilir.

4.2. İcra dosyasında aciz vesikası bulunması

Miras bırakan hakkında yürütülen icra takibinde aciz vesikası düzenlenmiş olması, borca batıklığın ispatında oldukça önemli bir delildir.

Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, 2019/5329 K. sayılı kararında aciz vesikasının bulunmasını borca batıklığın kabulünü destekleyen önemli bir durum olarak değerlendirmiştir. Aciz vesikası bulunmayan dosyalarda ise aktif ve pasif araştırmasının eksiksiz yapılması gerektiği vurgulanmıştır. Son Karar+1

Bununla birlikte aciz vesikasının kapsamı, hangi tarihte düzenlendiği ve ölüm tarihindeki gerçek mali durumu yansıtıp yansıtmadığı da önemlidir.

4.3. Veraset ve intikal vergisi beyannamesi verilmiş olması

Mirasçı lehine doğrulanmış içtihat

Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, 02.12.2020 tarihli, 2016/18187 E., 2020/7985 K. sayılı kararında, veraset ve intikal vergisi beyannamesi verilmesinin tek başına mirasın kabulü anlamına gelmeyeceğini açıklamıştır.

Bu kararda, mirasçıların yasal yükümlülükleri yerine getirmek amacıyla beyannamede bulunmaları mirası sahiplenici işlem olarak değerlendirilmemiştir.

İlk derece mahkemesinin ret kararı bozulmuş; ölüm tarihindeki tereke araştırmasının yapılması gerektiği belirtilmiştir. Bu nedenle karar doğrudan kesin kabul kararı değil, mirasçı lehine bozma kararıdır.

4.4. Hayat sigortasından tazminat alınması

Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin 16.04.2018 tarihli, 2018/307 E., 2018/3039 K. sayılı kararında, miras bırakanın hayat sigortası dolayısıyla hak sahiplerine ödenen tazminatın terekeye dahil olmadığı somut olay bakımından değerlendirilmiştir.

Dolayısıyla mirasçıların bu tazminatı alması, otomatik olarak mirasın kabulü anlamına gelmemiştir. İlk derece hükmü eksik inceleme nedeniyle bozulmuştur. Sayfa

Burada dikkat edilmesi gereken nokta, hayat sigortası bedelinin hukuki niteliğidir. Doğrudan lehtara ait sigorta hakkı ile terekeye dahil bir alacak aynı şekilde değerlendirilmemelidir.

4.5. Terekenin korunması için zorunlu işlemler yapılması

Miras bırakanın taşınmazının zarar görmesini engellemek, malların çalınmasını önlemek, terekenin envanterini hazırlamak veya zamanaşımını engelleyici işlemler gerçekleştirmek, her durumda mirası kabul etmek anlamına gelmez.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 08.02.1950 tarihli, 140/20 sayılı kararına atıf yapılan sonraki içtihatlarda, mirasçının işlemi hangi amaçla yaptığına dikkat çekilmektedir.

Örneğin çatısı akan bir evin zarar görmemesi için zorunlu onarım yaptırılmasıyla o evin mirasçı tarafından satılması aynı nitelikte değildir.

5. Mirasın Hükmen Reddi Hangi Durumlarda Kabul Edilmez?

Davanın reddine veya mirasçı aleyhine karar verilmesine neden olabilecek başlıca durumlar şunlardır.

Durum	Hukuki değerlendirme
Terekenin aktifi pasifinden fazla	Borca batıklık şartı gerçekleşmez.
Mirasın açıkça kabul edilmesi	Hükmen ret savunması engellenebilir.
Tereke malının satılması ve bedelinin sahiplenilmesi	Örtülü kabul oluşturabilir.
Tereke parasının kişisel harcamalarda kullanılması	Kabul yönünde güçlü delil olabilir.
Tereke mallarının gizlenmesi	TMK 610/2 kapsamında ret hakkına engel olabilir.
Borca batıklığın ispatlanamaması	İspat eksikliği nedeniyle dava reddedilebilir.
Davanın yanlış kişiye yöneltilmesi	Usuli sorun ve husumet itirazı doğurabilir.
Mirasçının borçtan bağımsız şahsi sorumluluğu	Hükmen ret, şahsi borcu ortadan kaldırmaz.

5.1. Miras kalan taşınmazın satılması

Mirasçı, muristen kalan taşınmazı kendi hesabına satmış, satış bedelini almış ve kullanmışsa, bu davranış mirasın örtülü kabulü olarak değerlendirilebilir.

Ancak yalnızca veraset intikal işleminin yapılmış olması ile satış yapılarak ekonomik fayda sağlanması arasında fark vardır.

5.2. Miras bırakanın banka hesabındaki paranın çekilmesi

Ölümden sonra murisin hesabından para çekilmesi hâlinde, parayı kimin çektiği, hangi amaçla kullandığı ve bu paranın hukuken terekeye ait olup olmadığı araştırılır.

Özellikle miras payı olarak alınan ve kişisel harcamalarda kullanılan para yönünden mirası sahiplenme ihtimali kuvvetlidir.

Buna karşılık zorunlu giderler için yapılan bazı işlemler somut olayın özelliklerine göre farklı değerlendirilebilir.

5.3. Borcun bir kısmının ödenmesi

Mirasçının murise ait borcun bir kısmını ödemesi, her olayda kesin biçimde mirasın kabul edildiğini göstermez.

Ödemenin icra tehdidi altında yapılıp yapılmadığı, ödeme amacı, tutarı, finansman kaynağı ve mirasçının diğer işlemleri araştırılmalıdır.

Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin 2016/16104 E. sayılı dosyasına ilişkin yayımlanan karar metninde, kooperatife ve şirkete yapılan ödemelerin hangi koşullarda gerçekleştirildiği araştırılmadan sonuca gidilmesi eksik inceleme olarak değerlendirilmiştir.

5.4. Terekeye ait malların kendisine mal edilmesi

Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin 04.04.2019 tarihli, 2016/9015 E., 2019/3112 K. sayılı kararında, terekeye ait malların sahiplenilmesi ile TMK 610/2 kapsamında ret hakkının kaybı arasındaki ilişki ele alınmıştır.

Kararda, tereke malını kendisine mal eden mirasçıların ret hakkından yararlanamayacağı ilkesi vurgulanmıştır.

Bu kararın konusu doğrudan hükmen ret tespit davası değil, mirası reddin iptali davasıdır. Bununla birlikte TMK 610/2 yönünden hükmen ret uyuşmazlıkları için de önemlidir.

5.5. Sadece borç bulunduğunun ileri sürülmesi

Miras bırakanın kredi borcu bulunması tek başına hükmen ret sonucunu doğurmaz.

Örneğin murisin 700.000 TL borcuna karşılık ölüm tarihinde 2.500.000 TL değerinde taşınmazının bulunması hâlinde, başka borç veya yükümlülükler mevcut değilse terekenin borca batık olduğundan söz edilemez.

Bu nedenle mirasçıların sadece borç belgelerine dayanması yeterli olmayabilir; ölüm tarihindeki varlıklar da ortaya çıkarılmalıdır.

6. Mirasın Hükmen Reddi Davası Kime Karşı Açılır?

Mirasın hükmen reddi davası, miras bırakanın tereke alacaklılarına karşı açılır.

Bu kapsamda davalı olabilecek kişiler ve kurumlar arasında bankalar, finans kuruluşları, şahsi alacaklılar, ticari alacaklılar ve somut olayda tereke alacaklısı sıfatı bulunan kamu kurumları yer alabilir.

Örneğin vefat eden kişinin üç farklı bankaya borcu varsa ve mirasçı terekenin borca batıklığının tespitini bütün bu alacaklılara karşı ileri sürmek istiyorsa, davanın taraf teşkili buna göre değerlendirilmelidir.

Yargıtay 20. Hukuk Dairesi, 2015/14568 E., 2015/11883 K. sayılı kararında hükmen ret davasının hasımsız açılmasının uygun olmadığını; tereke alacaklılarının belirlenmesi ve davanın kendilerine yöneltilmesi gerektiğini açıklamıştır. İstanbul Barosu

Önemli ayrım: Bir mirasçı aleyhine henüz dava veya icra takibi açılmamış olması, hukuki yarar koşulları mevcut olduğu sürece hükmen ret tespit davasını mutlaka engellemez. Ancak soyut ve tarafları belirsiz bir tespit talebi yerine, gerçek alacaklıların ve hukuki uyuşmazlığın somutlaştırılması gerekir.

7. Hangi Mahkeme Görevli ve Yetkilidir?

Görevli mahkeme

TMK 605/2’ye dayalı, çekişmeli nitelikteki hükmen ret tespit davasında görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir.

Gerçek reddi miras beyanının sulh hukuk mahkemesine yapılmasıyla karıştırılmamalıdır.

Yetkili mahkeme

Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin 02.07.2020 tarihli, 2016/13868 E., 2020/4350 K. sayılı kararında davalının dava tarihindeki yerleşim yeri mahkemesinin yetkisine işaret edilmiştir. Birden fazla davalı bulunması, yetki sözleşmesi veya özel yetki kuralı ihtimali ayrıca değerlendirilmelidir.

Davada özel vekâletname gerekir mi?

Evet. Mirasın reddini içeren özel yetki bakımından vekâletnamenin kontrol edilmesi gerekmektedir.

Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin 14.01.2019 tarihli, 2016/5920 E., 2019/276 K. sayılı kararında vekâletnamede özel yetki bulunmaması usuli eksiklik olarak değerlendirilmiştir.

8. Mirasın Hükmen Reddi Davası Nasıl Açılır? Hangi Deliller Gereklidir?

Dava dilekçesinde murisin ölüm tarihi, mirasçılık sıfatı, ölüm tarihindeki borçlar, malvarlığı, bilinen alacaklılar ve mirasçıların terekeyi sahiplenici işlem yapmadıkları somutlaştırılmalıdır.

Mahkemeden araştırılması istenebilecek başlıca deliller:

• Ölüm belgesi ve veraset ilamı.
• Murisin ölüm tarihindeki tapu ve taşınmaz kayıtları.
• Trafik tescil ve araç mülkiyet bilgileri.
• Banka hesap bakiyeleri, hesap hareketleri, kredi ve kredi kartı borçları.
• İcra ve haciz dosyaları ile varsa aciz vesikaları.
• Vergi borçları, SGK alacakları ve diğer kamu alacakları.
• Ticaret sicili, şirket payları ve ticari faaliyetten doğan alacaklar.
• Murisin ikametgâhında ve nüfusa kayıtlı olduğu yerde kolluk araştırması.
• Tereke aktif ve pasifine ilişkin mali bilirkişi incelemesi.
• Gerekli hâllerde tanık anlatımları.

Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin 20.05.2019 tarihli, 2016/10165 E., 2019/4504 K. sayılı kararında, ölüm tarihindeki tereke araştırmasının yetersiz olması ve mirasın kabulüne ilişkin davranışların incelenmemesi bozma gerekçeleri arasında yer almıştır.

Bilirkişi incelemesinde özellikle nelere dikkat edilmelidir?

Murisin ölüm tarihindeki borç miktarı belirlenirken ölüm sonrasında işlemiş faiz ve fer’î alacakların, ölüm anındaki borç tutarıyla karıştırılmaması gerekir.

Taşınmazlar, araçlar, şirket hisseleri ve diğer malvarlığı unsurları da mümkün olduğu ölçüde ölüm tarihi itibarıyla değerlendirilmelidir.

Örneğin 2020 yılında vefat eden murisin taşınmazının 2026 yılındaki satış fiyatının doğrudan tereke aktifi kabul edilmesi yanıltıcı olabilir.

Davanın sağlıklı yürütülmesi için tarihsel mali durum esas alınmalıdır.

9. Başlamış Olan İcra Takiplerine Mirasın Hükmen Reddinin Etkisi

Mirasın hükmen reddi bakımından en önemli uygulama alanlarından biri, mirasçıya karşı başlatılmış icra takipleridir.

Vefat eden borçlunun mirasçılarına karşı banka, finans kuruluşu veya diğer alacaklılar tarafından icra takibi yürütülmesi hâlinde, mirasçının hangi aşamada hangi hukuki yola başvurabileceği önemlidir.

Mirasın hükmen reddi davasının açılması, mevcut icra takiplerinin kendiliğinden durduğu anlamına gelmez.

Takip türü, ödeme emrinin tebliğ tarihi, itiraz süreleri ve hükmen ret kararının alınıp alınmadığı ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

9.1. Mirasçıya henüz ödeme emri tebliğ edilmemişse

Öncelikle icra dosyasının takip türü ve borç ilişkisinin kapsamı incelenmelidir.

Mirasçının borçtan yalnızca mirasçılık sıfatıyla mı sorumlu tutulduğu, yoksa kefalet veya müşterek borçluluk gibi bağımsız bir yükümlülüğü bulunup bulunmadığı tespit edilmelidir.

Tereke borca batıksa hükmen ret iddiasını destekleyecek deliller hazırlanmalı ve icra takibindeki savunma süreleri gözetilmelidir.

9.2. Ödeme emri tebliğ edilmişse

Genel haciz yoluyla ilamsız takipte kural olarak yedi günlük itiraz süresi bulunmaktadır. Kambiyo senetlerine özgü haciz yolunda ise borca itiraz bakımından kural olarak beş günlük süre söz konusudur.

Bu süreler geçmeden mirasın reddi ve terekenin borca batıklığı iddialarının uygun mercide ileri sürülmesi önem taşır.

Hükmen ret iddiası, asliye hukuk mahkemesinde açılacak tespit davasıyla birlikte değerlendirilse dahi icra hukukundaki kısa süreler ayrıca takip edilmelidir.

9.3. İcra takibi kesinleştikten sonra mirasın hükmen reddi davası açılabilir mi?

Evet. İcra takibinin kesinleşmiş olması, TMK 605/2 kapsamında hükmen ret iddiasının ileri sürülmesini tek başına engellemez.

Ancak kesinleşmiş takibin hangi usulle durdurulacağı veya hacizlerin nasıl kaldırılacağı, özellikle hükmen ret kararının tarihine bağlı olarak farklılık gösterebilir.

9.4. Takibin kesinleşmesinden sonra hükmen ret kararı alınırsa ne olur?

İcra takipleri yönünden önemli Yargıtay kararı

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 09.07.2020, 2019/11002 E., 2020/6831 K.

Bu karar özellikle takip kesinleştikten sonra hükmen ret kararı alan mirasçılar açısından önemlidir.

Somut olayın kronolojisi şöyledir:

1. 17.12.2010 — Miras bırakan vefat etti.Murisin borcu nedeniyle mirasçılık sıfatından doğan sorumluluk tartışması ortaya çıktı.
2. 04.09.2012 — İcra takibi başlatıldı.Mirasçı hakkında kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip yapıldı.
3. 17.09.2012 — Hükmen ret davası açıldı.Dava, icra takibinin başlatılmasından sonra açıldı.
4. 20.02.2018 — Hükmen ret kararı verildi.Asliye hukuk mahkemesi mirasın hükmen reddedilmiş sayıldığını tespit etti.
5. 21.05.2018 — Karar kesinleşti.Mirasçı, kesinleşen ilama dayanarak hacizlerin kaldırılmasını istedi.
6. 09.07.2020 — Yargıtay bozma kararı verdi.Takibin kesinleşmesinden sonra alınan hükmen ret ilamına dayalı şikâyetin süre aşımı gerekçesiyle reddedilmesi doğru bulunmadı.

Yargıtay, mirasın reddine ilişkin kararın takip kesinleşmeden önce mevcut olduğu durumlarla, kararın takip kesinleştikten sonra alındığı durumları birbirinden ayırmıştır.

Somut olayda hükmen ret ilamı takibin kesinleşmesinden sonra alındığından, icra müdürlüğünün hacizlerin kaldırılması talebini reddeden işlemine yönelik şikâyetin kabul edilmesi gerektiğine karar verilmiştir.

Bu kararın uygulanmasında önemli olan nokta, hükmen ret ilamının kesinleşme zamanı ve takip aşamasıdır. Karar bütün icra takiplerinin kendiliğinden iptal edileceği biçiminde yorumlanmamalıdır.

9.5. Takip başlamadan önce mirasın reddine ilişkin karar varsa

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 19.11.2014 tarihli, 2013/12-2240 E., 2014/929 K. sayılı kararında, mirasın reddi nedeniyle borçtan sorumlu olunmadığı iddiasının takibin türüne göre süresinde ileri sürülmesi gereken borca itiraz niteliğinde olduğu ilkesi benimsenmiştir.

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi 2020/6831 K. sayılı kararında bu ilkenin, ret kararının takibin kesinleşmesinden önce mevcut olduğu hâller bakımından uygulandığını açıklamıştır.

Dolayısıyla mirası reddettiği önceden tespit edilmiş bir kişinin, ödeme emrine karşı hiçbir işlem yapmadan takip kesinleştikten sonra aynı usuli sonuca ulaşabileceği varsayılmamalıdır.

9.6. Hükmen ret davası devam ederken hacizler durdurulabilir mi?

Davanın devam etmesi nedeniyle icra takibinin doğrudan durduğu söylenemez.

Bununla birlikte somut olayın koşullarına göre ihtiyati tedbir talep edilmesi ve takiple bağlantılı uyuşmazlıkta bekletici mesele değerlendirmesi yapılması mümkündür.

Nitekim Adalet Bakanlığı içtihat sisteminde yayımlanan bir kararda, mirasın hükmen reddine ilişkin davanın sonucunun beklenmesi gerektiği belirtilmiş; ilgili tereke uyuşmazlığında mirasçılar yönünden icra dosyasına ilişkin tedbir kararına da yer verilmiştir.

Ancak ihtiyati tedbir otomatik değildir. Görevli mahkemenin yetkisi, talebin hukuki dayanağı, HMK 389 ve devamı hükümleri ile icra hukukunun özel düzenlemeleri birlikte değerlendirilmelidir.

9.7. Hükmen ret kararı kesinleştikten sonra hangi işlemler yapılabilir?

Somut takip dosyasına göre şu adımlar gündeme gelebilir:

1. Kesinleşmiş hükmen ret ilamının icra dosyasına sunulması.
2. Mirasçılık sıfatıyla borçtan sorumluluk bulunmadığının ileri sürülmesi.
3. İcra müdürlüğünden gerekli işlemlerin ve hacizlerin kaldırılmasının talep edilmesi.
4. Müdürlük talebi reddederse süresi ve koşulları gözetilerek icra hukuk mahkemesine şikâyet başvurusu yapılması.
5. Daha önce tahsilat yapılmışsa paranın iadesine ilişkin hukuki yolların ayrıca incelenmesi.

Hükmen ret ilamı, alacaklının murise karşı sahip olduğu maddi alacağı kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Esas olarak mirasçının muris borçlarından mirasçı sıfatıyla sorumlu tutulup tutulamayacağına etki eder.

10. Kabul ve Ret Yönünden Yargıtay Kararları

Aşağıdaki kararlarda ilk derece mahkemesinin davayı kabul veya reddetmesi ile Yargıtayın nihai değerlendirmesi birbirinden ayrılmıştır. Çünkü bir ilk derece ret kararının bozulması, doğrudan davanın kesin olarak kabul edildiği anlamına gelmez.

Mirasçı lehine kararlar

Yargıtay 14. Hukuk Dairesi — 2016/18187 E., 2020/7985 K., 02.12.2020

SONUÇ: İLK DERECE RET KARARI BOZULDU

Veraset ve intikal vergisi beyannamesi verilmesinin mirası kabul olarak değerlendirilemeyeceği; terekenin ölüm tarihindeki mali durumunun araştırılması gerektiği kabul edildi.Kararın tam metni

Yargıtay 14. Hukuk Dairesi — 2018/307 E., 2018/3039 K., 16.04.2018

SONUÇ: EKSİK İNCELEME NEDENİYLE BOZMA

Hayat sigortası tazminatının hak sahipleri tarafından alınması, somut olayda terekenin kabulü anlamında değerlendirilmedi.Sayfa

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi — 2019/11002 E., 2020/6831 K., 09.07.2020

SONUÇ: İCRA ŞİKÂYETİNİN REDDİNE İLİŞKİN KARAR BOZULDU

Takip kesinleştikten sonra elde edilen hükmen ret ilamına dayalı hacizlerin kaldırılması talebinde, şikâyetin süre aşımı gerekçesiyle reddedilmesi isabetsiz bulundu.Karar metni ve gerekçesi

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu — 2017/438 E., 2018/770 K., 11.04.2018

İLKE: BORCA BATIKLIK HER TÜRLÜ DELİLLE İSPATLANABİLİR

Murisin ölüm tarihindeki aktif ve pasif durumunun kapsamlı şekilde araştırılması ve gerektiğinde kolluk dahil ilgili kurumlardan bilgi alınması gerektiği vurgulandı.hizlisoy.av.tr

Kabul kararının bozulduğu veya davacı açısından olumsuz sonuç doğurabilecek kararlar

Yargıtay 14. Hukuk Dairesi — 2016/13868 E., 2020/4350 K., 02.07.2020

SONUÇ: İLK DERECE KABUL KARARI BOZULDU

Murisin ölüm tarihindeki banka hesapları, trafik kayıtları ve diğer borçlarının yeterince araştırılmadığı tespit edildi. Salt sınırlı kurum araştırmasıyla hükmen ret kararı verilmesi uygun bulunmadı.Kararın tam metni

Yargıtay 14. Hukuk Dairesi — 2016/10165 E., 2019/4504 K., 20.05.2019

SONUÇ: İLK DERECE KABUL KARARI BOZULDU

Ölüm tarihindeki aktif-pasif araştırmasının ve mirasçıların terekeyi kabul edici davranışları yönünden incelemenin eksik olması bozma gerekçesi yapıldı.Kararın tam metni

Yargıtay 14. Hukuk Dairesi — 2016/5920 E., 2019/276 K., 14.01.2019

SONUÇ: EKSİK ARAŞTIRMA VE USULİ EKSİKLİK NEDENİYLE BOZMA

Murisin banka hesap hareketleri incelenmeden karar verilmesi ve vekâletnamede mirasın reddine ilişkin özel yetki bulunmaması doğru görülmedi. Kararın tam metni

Yargıtay 14. Hukuk Dairesi — 2016/9015 E., 2019/3112 K., 04.04.2019

İLKE: TEREKE MALININ SAHİPLENİLMESİ RET HAKKINA ENGEL OLABİLİR

Tereke malını kendisine mal etme ve olağan yönetimi aşan davranışlarla mirasın örtülü kabulü arasındaki hukuki ilişki değerlendirildi. Bu karar mirası reddin iptali uyuşmazlığına ilişkindir.İstanbul Barosu

Bu içtihatların birlikte değerlendirilmesinden çıkan sonuç, hükmen ret davalarında borca batıklık kadar, mirasçının terekeyle ilgili işlemlerinin de belirleyici olduğudur.

11. Mirasın Hükmen Reddi Davasında Yargılama Giderleri ve Vekâlet Ücreti

Bu davalar bakımından önemli bir diğer husus, davalı alacaklının terekenin borca batık olduğunu dava açılmadan önce bilmemesidir.

Adalet Bakanlığı içtihat sisteminde yayımlanan yakın tarihli bir kararda, alacaklıların terekenin borca batıklığını bilmelerinin mümkün olmadığı ve bu hususun ancak yargılama neticesinde ortaya çıktığı hâllerde, yargılama giderleri ve vekâlet ücretinin değerlendirilmesinde davalıların durumunun dikkate alınması gerektiği belirtilmiştir.

Bu yaklaşım kapsamında davanın kabul edilmesi, her durumda davalı alacaklı aleyhine vekâlet ücretine hükmedileceği anlamına gelmemektedir. Mevzuat

Dava açılmadan önce alacaklıya yapılan bildirimler, tarafların dava açılmasına sebebiyet verip vermediği ve davayı kabul edip etmediği gibi hususlar değerlendirilmelidir.

12. Mirasın Hükmen Reddinin Diğer Mirasçılara Etkisi

Mirasın hükmen reddi bakımından her mirasçının hukuki durumu ayrı değerlendirilebilir.

Örneğin üç kardeşten biri muristen kalan taşınmazı satmış, diğer iki kardeş hiçbir tereke işlemine katılmamış olabilir.

Bu durumda bir mirasçının mirası örtülü kabul ettiği sonucuna varılması, diğer mirasçıların da mutlaka kabul etmiş sayılacağı anlamına gelmez.

Ayrıca reddin miras paylarının intikaline ve terekenin tasfiyesine ilişkin sonuçları, TMK 611 ve 612 hükümleri çerçevesinde değerlendirilir.

13. Mirasın Hükmen Reddi Hangi Borçlarda Uygulanabilir?

Borç türü	Hükmen ret bakımından durum
Banka kredisi	Miras bırakana ait borçsa uygulanabilir.
Kredi kartı borcu	Tereke pasifine dahil edilebilir.
İcra borcu	Mirasçılık sıfatıyla sorumluluk yönünden ileri sürülebilir.
Vergi borcu	Borcun niteliği ve özel mevzuat incelenir.
SGK borcu	Miras bırakanın borcu bakımından değerlendirilebilir.
Ticari borç	Gerçek kişi murise ait borçsa uygulanabilir.
Kefile ilişkin borç	Mirasçının şahsi kefaletiyle karıştırılmamalıdır.
Şirket borcu	Şirket türü ve murisin şahsi sorumluluğu araştırılır.

Özellikle murisin şirket ortağı olduğu hâllerde, şirketin tüzel kişiliğine ait borç ile murisin şahsen sorumlu olduğu borç birbirinden ayrılmalıdır.

14. Sık Sorulan Sorular

Mirasın hükmen reddi kaç yıl içinde açılır?

TMK 605/2 kapsamında hükmen ret tespit davası için üç aylık gerçek ret süresi uygulanmaz. Ancak mevcut icra takibi veya davalardaki itiraz ve kanun yolu süreleri ayrıca geçerlidir.

Babamın ölümünün üzerinden 10 yıl geçti. Hükmen ret davası açabilir miyim?

Sırf ölümün üzerinden 10 yıl geçmiş olması hükmen ret talebine engel değildir. Ölüm tarihindeki borca batıklığın ve mirasın kabul edilmediğinin ispatı gerekir.

Babamdan kalan kredi borcunu ödemek zorunda mıyım?

Terekenin hükmen reddi koşulları oluşmuş ve miras kişisel olarak kabul edilmemişse mirasçılık sıfatına dayalı sorumluluğa karşı hükmen ret savunması yapılabilir.

Hükmen ret için bütün kardeşlerin dava açması gerekir mi?

Her mirasçının hukuki durumu ayrı değerlendirilebilir. Bütün mirasçıların her durumda birlikte davacı olması zorunluluğu bulunduğu söylenemez.

Miras kalan eve hiç dokunmadım, ancak veraset ilamı aldım. Sorun olur mu?

Veraset ilamı alınması tek başına terekenin sahiplenildiğini göstermez. Önemli olan miras üzerinde gerçekleştirilen işlemlerin niteliğidir.

İcra takibi kesinleşmişse borçtan kurtulabilir miyim?

Takibin kesinleşmesi hükmen ret talebini kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Ancak takipten kurtulmak için uygun usuli başvuru yapılması gerekir.

Hükmen ret davası açınca banka hesabımdaki haciz kalkar mı?

Davanın açılması tek başına haczin kaldırılmasını sağlamaz. Tedbir, icra dosyasına başvuru ve gerekli hâllerde icra hukuk mahkemesine şikâyet yolları değerlendirilmelidir.

Miras bırakanın sadece bir evi varsa hükmen ret mümkün mü?

Evin ölüm tarihindeki değeri ve murisin bütün borçları karşılaştırılır. Taşınmaz bulunması tek başına hükmen ret ihtimalini ortadan kaldırmaz.

Mirasın hükmen reddi için avukat zorunlu mudur?

Hayır. Bununla birlikte borca batıklığın ispatı, taraf teşkili ve icra takiplerinin yürütülmesi teknik değerlendirme gerektirebilir.

Miras bırakanın ölümünden sonra dul veya yetim aylığı alınması mirası kabul anlamına gelir mi?

Hak sahibine sosyal güvenlik mevzuatı kapsamında doğrudan tanınan aylıklarla terekeye dahil haklar birbirinden ayrılmalıdır. Dul veya yetim aylığının alınması tek başına mirasın kabulü olarak değerlendirilmemelidir.

Mirasın hükmen reddi kararı bütün alacaklılara karşı kullanılabilir mi?

Kararın tarafları, hüküm sonucu ve kesin hükmün kapsamı önemlidir. Bir alacaklıya karşı alınan kararın başka bir alacaklı hakkında doğrudan kesin hüküm oluşturduğu varsayılmamalıdır.

15. Bursa’da Mirasın Hükmen Reddi Davası ve İcra Takibi

Bursa, Nilüfer, Osmangazi, Yıldırım, Gemlik, Mudanya, İnegöl ve diğer ilçelerde yaşayan mirasçılar, vefat eden yakınlarının borçları nedeniyle icra takipleriyle karşılaşabilmektedir.

Özellikle Bursa’da ticari faaliyet yürütmüş miras bırakanların banka kredileri, çek ve senet borçları, vergi yükümlülükleri ve şahsi kefalet ilişkilerinin ölüm tarihindeki tereke durumuna etkisi ayrı ayrı araştırılmalıdır.

Bursa’da mirasın hükmen reddi davası hazırlanırken yalnızca icra dosyalarıyla sınırlı kalınmamalı; murisin tapu kayıtları, araçları, ticaret sicili bağlantıları, banka hesapları ve tahsil edilebilir alacakları da incelenmelidir.

Sencer Hukuk Danışmanlık bünyesinde Av. Enes Sencer tarafından yürütülecek hukuki değerlendirmede özellikle terekenin ölüm tarihindeki gerçek mali durumu, mirasçıların önceki işlemleri ve mevcut icra takiplerinin usuli aşaması önem taşımaktadır.

Sonuç: Mirasın Hükmen Reddinde En Önemli Noktalar

Mirasın hükmen reddi, borca batık bir terekeyle karşılaşan mirasçıları koruyan önemli bir hukuki mekanizmadır. Ancak terekenin borçlu olmasıyla hükmen reddedilmiş sayılması aynı şey değildir.

Başarılı bir dava veya savunmanın temeli, miras bırakanın ölüm tarihindeki aktif-pasif durumunun eksiksiz ortaya konulması, mirası kabul anlamına gelebilecek işlemlerin değerlendirilmesi ve özellikle başlamış icra takiplerinde sürelerin kaçırılmamasıdır.

Üç aylık gerçek ret süresinin geçmiş olması, tek başına mirasçının hükmen ret hükümlerinden yararlanmasını engellemez.