Göçmen kaçakçılığı suçunda araca el konulması, yalnızca suç işlediği iddia edilen şoförleri değil, araç sahiplerini, nakliye şirketlerini, ticari taksi işletmecilerini, araç kiralama şirketlerini ve iyi niyetli üçüncü kişileri de doğrudan etkileyen önemli bir hukuki sorundur.

Özellikle 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun Ek 1. maddesi uyarınca, göçmen kaçakçılığında kullanıldığı iddia edilen belirli araçlar hakkında el koyma tarihinden itibaren 30 gün içerisinde araç değeri kadar teminat yatırılması gündeme gelebilmektedir.

Kanunda belirtilen koşullarda teminat yatırılmadığında, ceza soruşturması veya kovuşturması sonuçlanmadan aracın tasfiyesi mümkündür. Bu nedenle araç sahibi hakkında henüz mahkûmiyet kararı verilmemiş olması, aracın mutlaka muhafaza edileceği veya doğrudan iade edileceği anlamına gelmez.

Bununla birlikte her araç yönünden 30 günlük teminat zorunluluğu bulunmamaktadır. Araç sahibinin iyi niyeti, taşıtın sicil durumu, taşınan göçmen sayısı, özel tertibat bulunup bulunmadığı, el koyma işleminin hukuka uygunluğu ve mülkiyet hakkının korunması ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Bu kapsamlı rehberde göçmen kaçakçılığında araç nasıl geri alınır, 30 günlük süre ne zaman başlar, teminat yatırılmazsa ne olur, aracın tasfiyesi durdurulabilir mi, beraat hâlinde araç iade edilir mi ve araç sahibi şoförün suçundan sorumlu tutulabilir mi sorularını güncel mevzuat ve doğrulanmış yargı kararlarıyla inceliyoruz.

Göçmen kaçakçılığında araç iadesi: Hızlı hukuki bilgiler

Özel kanuni süre

30 gün

El koyma tarihinden itibaren

Teminat tutarı

Araç değeri

Kanunda belirlenen değerleme esasına göre

Temel düzenleme	6458 sayılı Kanun Ek Madde 1
Koruma tedbiri	CMK 127, 128 ve 131
Müsadere	TCK 54
Teminatsız iade	Koşullarına göre talep edilebilir
Tasfiye	Kanuni koşullarda dava bitmeden mümkün
İyi niyetli üçüncü kişi	Mülkiyet ve müsadere yönünden özel korunmaya sahiptir

Kaynak: Adalet Bakanlığı mevzuat sistemi, 6458 sayılı Kanun Ek Madde 1. Mevzuat

1. Göçmen kaçakçılığında araca neden el konulur?

Türk Ceza Kanunu’nun 79. maddesinde düzenlenen göçmen kaçakçılığı suçunda, suçun işlenmesinde kullanılan araçlara yönelik özel bir el koyma rejimi bulunmaktadır.

Örneğin:

• Göçmenlerin yasa dışı sınır geçişine götürüldüğü otomobil veya minibüs,
• Yasa dışı deniz geçişinde kullanıldığı iddia edilen tekne,
• İnsan taşımak amacıyla gizli bölme oluşturulmuş kamyon veya tır,
• Göçmenlerin sevkinde kullanıldığı iddia edilen ticari taksi,
• Göçmen kaçakçılığı organizasyonuna tahsis edildiği ileri sürülen kiralık araç,

hakkında soruşturma aşamasında el koyma tedbiri uygulanması gündeme gelebilir.

Ancak bir aracın olay yerinde bulunması veya araç içerisinde yabancı uyruklu kişilerin yakalanması, her durumda suçta kullanıldığının kesin şekilde ispatlandığı anlamına gelmez.

Aracın göçmen kaçakçılığı suçunun işlenmesindeki rolü ve el koyma tedbirinin hukuki koşulları araştırılmalıdır.

El koyma ile müsadere aynı şey midir?

Hayır. Bu iki kurumun birbirine karıştırılması uygulamada ciddi hak kayıplarına yol açabilmektedir.

El koyma	Müsadere
Geçici koruma tedbiridir	Güvenlik tedbiridir
Soruşturma veya kovuşturma sırasında uygulanabilir	Kural olarak yargısal değerlendirme sonunda karara bağlanır
Mülkiyeti kendiliğinden devlete geçirmez	Koşulları oluştuğunda eşya üzerindeki mülkiyet hakkını sona erdirebilir
CMK ve özel kanun hükümlerine dayanır	TCK 54 temel düzenlemedir
Kaldırılması ve iadesi talep edilebilir	Kanun yollarında denetlenebilir

Bunlara ek olarak tasfiye, el konulan aracın özel kanuni koşullarda satılması veya başka yöntemlerle elden çıkarılması sürecidir. Tasfiye ile müsadere aynı hukuki kurum değildir.

2. Göçmen kaçakçılığında araca el konulmasını düzenleyen kanun hangisidir?

Bu konuda en önemli özel düzenleme, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun Ek Madde 1 hükmüdür.

Söz konusu madde, 17 Nisan 2017 tarihli 690 sayılı KHK ile getirilmiş ve 7077 sayılı Kanun ile aynen kabul edilmiştir.

Ek Maddenin birinci fıkrasına göre göçmen kaçakçılığı suçunun işlenmesinde kullanılan araçlara, CMK 128/4 hükümlerine göre el konulur.

İkinci fıkra ise dört özel hâli düzenlemektedir. Bunlardan birinin bulunması hâlinde araç, özel teminat prosedürü uygulanmaksızın doğrudan sahibine iade edilmez.

Teminatın el koyma tarihinden itibaren 30 gün içerisinde yatırılmaması durumunda, kanunda öngörülen tasfiye prosedürü gündeme gelir.

Üçüncü fıkrada ise teminat hesabında esas alınacak araç değerinin nasıl belirleneceği açıklanmıştır. Mevzuat+1

3. Hangi durumlarda araç 30 günlük teminat uygulamasına tabi olur?

6458 sayılı Kanun Ek Madde 1/2’de dört özel hâl düzenlenmiştir.

A. Aracın soruşturma veya kovuşturma devam ederken aynı suçta tekrar kullanılması

Araç, göçmen kaçakçılığı suçunun işlenmesinde tekrar kullanılmışsa özel teminat ve tasfiye rejimi gündeme gelir.

B. Aracın Türkiye’de sicile kayıtlı olmaması

Türkiye’de kayıtlı olmayan araçlar bu kapsamda değerlendirilir. Özellikle liman siciline kayıtlı olmayan botlar ve yabancı plakalı araçlar yönünden önemlidir.

C. Toplam yolcu sayısına göre önemli sayıda göçmen taşınırken ele geçirilmesi

Kanun sabit bir kişi sayısı belirlememiştir. Aracın yolcu kapasitesi ve somut taşıma koşulları değerlendirilmelidir.

D. Aracın suçun işlenmesini kolaylaştıracak özel tertibata sahip olması

Örneğin insanları gizlemek için sonradan yapılmış bölmeler veya kaçakçılık faaliyetini kolaylaştıran özel düzenekler söz konusu olabilir.

Bu dört hâlden birinin somut olarak mevcut olması yeterlidir. Dördünün birlikte gerçekleşmesi aranmamaktadır.

Ancak özellikle yolcu sayısı ve özel tertibat iddiaları bakımından somut tespit ve yeterli gerekçe bulunmalıdır. Araçta yabancı bulunması tek başına bu dört hâlden birinin mevcut olduğunu göstermez.

4. Araçta kaç göçmen bulunursa el koyma ve tasfiye uygulanır?

Bu soruda sıklıkla karşılaşılan yanlış düşünce, kanunda 5, 7, 10 veya 15 kişilik sabit bir sınır bulunduğudur.

6458 sayılı Kanun Ek Madde 1/2-c, belirli bir sayı öngörmek yerine toplam yolcu sayısına göre önemli sayıda göçmen taşınmasını esas almaktadır.

Dolayısıyla otomobil, minibüs, otobüs, tır veya tekne bakımından aynı sayının otomatik uygulanması doğru değildir.

Örneğin 5 kişilik otomobilde 11 göçmen taşınması ile 50 yolcu kapasiteli otobüste 11 göçmen taşınmasının somut özellikleri aynı değildir.

Değerlendirmede aracın kapasitesi, göçmenlerin hangi koşullarda taşındığı, yolcu sayısı ve taşımanın niteliği önemlidir.

Savunma açısından: Araç ruhsatı, koltuk kapasitesi, olay yeri tutanakları, fotoğraflar ve gerekiyorsa teknik bilirkişi incelemesi temin edilmelidir.

5. Aracın özel tertibatlı olması ne anlama gelir?

Özel tertibat, aracın suçun işlenmesini kolaylaştırmak amacıyla oluşturulmuş teknik veya fiziki düzenlemeler taşımasıdır.

Örneğin:

• Araç tabanının altında oluşturulan gizli insan taşıma bölmesi,
• Normal kullanımda bulunmayan saklama alanları,
• Göçmenlerin dışarıdan fark edilmesini engelleyecek şekilde hazırlanmış gizli bölmeler,
• Taşıma kapasitesini gizli biçimde artıran özel yapısal değişiklikler,

somut duruma göre bu kapsamda incelenebilir.

Ancak her araç modifikasyonu suçun işlenmesini kolaylaştıran özel tertibat olarak kabul edilmemelidir.

Örneğin ticari yük taşımacılığına ilişkin olağan bir düzenlemenin doğrudan göçmen kaçakçılığı amacıyla yapıldığı varsayılamaz.

Aracın orijinal teknik özellikleri, yapılan değişikliklerin tarihi ve niteliği, kim tarafından gerçekleştirildiği ve suçla bağlantısı araştırılmalıdır.

6. 30 günlük teminat süresi ne zaman başlar?

6458 sayılı Kanun Ek Madde 1/2’deki açık hüküm gereğince süre el koyma tarihinden itibaren işlemektedir.

Bu noktada kararın tebliğ tarihi ile el koyma tarihinin farklı olabileceği göz önünde bulundurulmalıdır.

Örneğin araca fiilen el konulmuş, araç sahibi ise soruşturmadan daha sonra haberdar olmuş olabilir. Kanunun açıkça el koyma tarihini esas alması, hak kaybı riskini artırmaktadır.

Bu nedenle araç sahibi veya vekili bakımından ilk yapılması gereken, araca ilişkin fiilî el koyma tutanağının, hâkimlik kararının ve ilgili yazışmaların tarihlerini tespit etmektir.

Sürenin hangi işlemle başladığına ilişkin uyuşmazlık varsa bunlar ayrıca değerlendirilmelidir. Tebliğ eksikliği, mülkiyet hakkı ve etkili başvuru imkânı yönünden önem taşıyabilir; ancak tebliğ eksikliğinin kanundaki başlangıç tarihini kendiliğinden değiştirdiği varsayılmamalıdır.

7. Teminat tutarı nasıl belirlenir?

Teminat tutarı, aracın kanunda öngörülen değerine göre belirlenir.

6458 sayılı Kanun Ek Madde 1/3 uyarınca:

Araç türü	Esas alınacak değer
Kara taşıtı	Kasko değeri
Deniz taşıtı	Tekne ve makine sigortasına esas değer
Sigortasız araç	Piyasa değeri
Hava ve demiryolu taşıtı	Piyasa değeri

Örneğin kasko değeri 1.200.000 TL olan bir otomobil özel teminat rejimine tabi tutulmuşsa, kanuni değerleme çerçevesinde bu miktarda teminat söz konusu olabilir.

Bu tutar ceza değildir. Aracın iadesini sağlayan özel bir teminat mekanizmasıdır.

Önemli: Araç sahibinin aracı daha düşük tutara satın almış olması, tek başına bu bedelin teminata esas alınmasını sağlamaz. Araç değerinin yanlış hesaplandığı düşünülüyorsa değerleme verilerinin doğruluğu ayrıca incelenmelidir.

8. Otuz gün içinde teminat yatırılırsa araç geri alınabilir mi?

6458 sayılı Kanun Ek Madde 1/2 kapsamında, özel hâllerden biri nedeniyle iade edilmeyen aracın değerine eşit teminatın kanuni süresinde yatırılması hâlinde aracın sahibine iadesi öngörülmektedir.

Ancak teminatın yatırılması, araç hakkındaki ceza soruşturmasının sona erdiği veya aracın ileride müsadere edilemeyeceği anlamına gelmez.

Teminat mekanizmasının amacı, ceza yargılaması devam ederken araç üzerindeki hukuki güvencenin sürdürülmesi ve belirli koşullarda fiziki alıkoymanın sona erdirilmesidir.

Bu nedenle teminat yatıran araç sahibi, teminatın teslim edildiğini gösteren belgeyle birlikte ilgili soruşturma veya kovuşturma dosyasında iade işleminin gerçekleştirilmesini talep etmelidir.

Önemli ayrım: Kanun, teminatın Maliye Bakanlığına tesliminden söz etmektedir. Güncel idari yapılanma içerisinde işlemin hangi muhasebe birimi tarafından yürütüleceği, dosyadaki yazışmalar ve yetkili kamu biriminden teyit edilmelidir.

Teminatın ödeneceği hesap veya kabul yöntemi araştırılmadan herhangi bir hesaba para gönderilmemelidir.

9. Otuz günlük teminat yatırılmazsa ne olur?

Kanunun öngördüğü özel hâllerden biri mevcutsa ve araç sahibi el koyma tarihinden itibaren 30 gün içinde gerekli teminatı teslim etmezse araç, soruşturma veya kovuşturmanın sonucu beklenmeksizin tasfiye edilebilir.

Bu hüküm araç sahipleri bakımından oldukça ağır sonuçlar doğurabilmektedir.

Örneğin bir araç sahibi, şoför hakkında açılan ceza davasının sonuçlanmasını beklemeyi tercih edebilir. Ancak özel tasfiye koşulları mevcutsa bu sırada araç tasfiye edilmiş olabilir.

Dolayısıyla ceza davasının devam ediyor olması, tasfiye işleminin otomatik biçimde durduğu anlamına gelmez.

Bununla birlikte aracın hukuken tasfiye kapsamına girip girmediği, el koyma işleminin geçerliliği ve özel koşulların doğru uygulanıp uygulanmadığı ayrıca denetlenebilir.

10. Araç tasfiye edilirse mülkiyet hakkı tamamen ortadan kalkar mı?

Aracın tasfiyesi ile aracın fiziksel varlığının malikin elinden çıkması ve ceza yargılaması sonunda mülkiyetin nihai hukuki akıbetinin belirlenmesi birbirinden farklıdır.

6458 sayılı Kanun Ek Madde 1/2’ye göre tasfiye satış yoluyla gerçekleşirse satış gelirinden aracın muhafazası ve satışı için gerekli giderler karşılanır.

Kalan tutar, kovuşturma sonucuna göre işlem yapılmak üzere emanet hesabına alınır.

Dolayısıyla aracın satılması, geriye kalan bedelin doğrudan ve her durumda devletin kesin geliri olduğu anlamına gelmez.

Ancak malikin daha sonra aynı aracı fiziksel olarak geri alması mümkün olmayabilir.

Bu sebeple tasfiyeye ilişkin hukuka aykırılık iddialarının mümkün olan en erken aşamada ileri sürülmesi önemlidir.

11. Araç sahibinin haberi olmadan tasfiye yapılabilir mi?

Kanunun el koyma tarihini esas alan düzenlemesi, araç sahibinin işlemlerden geç haberdar olduğu durumlarda önemli bir sorun yaratmaktadır.

Böyle bir olayda şu hususlar incelenmelidir:

1. Aracın gerçek maliki kimdir?
2. El koyma işlemi hangi tarihte ve hangi karar uyarınca yapılmıştır?
3. Araç sahibine ne zaman, hangi usulle bildirim yapılmıştır?
4. Ek Madde 1/2’deki dört koşuldan hangisi gerçekleşmiştir?
5. Araç değeri nasıl tespit edilmiştir?
6. Tasfiye işlemi hangi makam tarafından başlatılmıştır?
7. Malik tarafından yapılan başvurular değerlendirilmiş midir?

Özellikle malikin işlemden haberdar edilmemesi veya etkili başvuru imkânının fiilen ortadan kalkması mülkiyet hakkı bakımından tartışılabilir.

Ancak her bildirim eksikliğinin tek başına bütün tasfiye işlemlerini hükümsüz kıldığı söylenemez. İşlemlerin türü, dayanağı ve ilgili özel mevzuat birlikte değerlendirilmelidir.

12. Göçmen kaçakçılığında teminatsız araç iadesi mümkün müdür?

Evet, hukuki koşullara bağlı olarak teminatsız iade talep edilebilir.

Özellikle 6458 sayılı Kanun Ek Madde 1/2’deki özel hâllerin hiçbirinin bulunmadığı durumlarda, aracın fiilen alıkonulmasının gerekli ve ölçülü olup olmadığı tartışılmalıdır.

CMK 128/4, ulaşım araçları hakkında el koyma kararlarının sicile şerh verilmesi suretiyle icrasını düzenlemektedir.

Bu nedenle bazı olaylarda aracın fiilen muhafaza altında tutulması yerine trafik siciline satılamaz veya devredilemez şerhi konulması daha ölçülü bir çözüm oluşturabilir.

Ancak bu sonuç her dosyada otomatik değildir.

Örneğin araçta göçmenleri gizlemek için özel tertibat bulunması veya aracın Türkiye’de sicile kayıtlı olmaması, Ek Madde 1/2 kapsamında farklı sonuç doğurabilir.

Savunmada temel yaklaşım, önce özel teminat koşullarının gerçekleşip gerçekleşmediğini denetlemek, ardından CMK 131 ve ölçülülük ilkesi çerçevesinde iade isteminde bulunmaktır.

13. Araç sahibinin suçla bağlantısı yoksa araç yine de alıkonulabilir mi?

Aracın suçta kullanıldığı iddiası nedeniyle soruşturma aşamasında el koyma uygulanması, araç sahibinin mutlaka suçun faili olduğunu göstermez.

Örneğin ticari bir minibüsün sürücüsü hakkında göçmen kaçakçılığı soruşturması yürütülürken aracın şirket adına kayıtlı olması mümkündür.

Bu durumda araç sahibi şirket veya üçüncü kişi, ceza yargılamasında malen sorumlu konumunda olabilir.

Ancak ceza soruşturması kapsamında geçici el koyma uygulanmasıyla aracın nihai müsaderesi farklı hukuki değerlendirmelere tabidir.

TCK 54/1 uyarınca iyi niyetli üçüncü kişilere ait eşyanın müsaderesi bakımından koruyucu düzenleme bulunmaktadır.

Dolayısıyla şoförün suç işlediği kabul edilse bile araç malikinin iyi niyetli olup olmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.

14. Şoförün işlediği göçmen kaçakçılığı suçundan araç sahibi sorumlu olur mu?

Araç sahibi olmak, şoförün işlediği iddia edilen göçmen kaçakçılığı suçundan otomatik cezai sorumluluk doğurmaz.

Ceza sorumluluğu şahsidir.

Örneğin bir nakliye şirketi aracını iş faaliyetlerinde kullanılmak üzere şoförüne teslim etmiş olabilir. Şoförün bu aracı şirketten gizli biçimde suçta kullanması, şirket sahibinin TCK 79 kapsamında doğrudan fail sayılması için yeterli değildir.

Ancak malik veya şirket yetkilisinin organizasyondan haberdar olması, suçun icrasına katılması ya da bilerek katkı sağlaması durumunda farklı değerlendirme yapılır.

Araç müsaderesi bakımından ise mülkiyet, iyi niyet ve suçla bağlantı ayrıca incelenmelidir.

15. Kiralık araç göçmen kaçakçılığında kullanılırsa ne olur?

Kiralık araçlar bakımından hem ceza soruşturmasındaki el koyma tedbiri hem de kiralama şirketinin mülkiyet hakkı gündeme gelir.

Örneğin araç kiralama şirketinden olağan sözleşmeyle alınan otomobilin kiracı tarafından göçmen kaçakçılığında kullanılması hâlinde şu hususlar önemlidir:

• Kiralama sözleşmesinin gerçekliği,
• Aracın kime ve hangi tarihte teslim edildiği,
• Kiralama şirketinin suçtan haberdar olup olmadığı,
• Aracın daha önce benzer olaylarda kullanılıp kullanılmadığı,
• Kiralama bedelinin olağan ticari koşullara uygunluğu,
• Şirketin iyi niyetli üçüncü kişi konumu.

Kiralama şirketi suçla bağlantısının bulunmadığını gösteren kayıtları sunarak el koymanın kaldırılmasını ve aracın iadesini talep edebilir.

Ancak Ek Madde 1/2’deki özel koşulların varlığı, geçici el koyma aşamasında ayrıca değerlendirilmelidir.

16. Ticari taksiye el konulursa geçim kaybı nedeniyle iade istenebilir mi?

Ticari taksinin el konularak uzun süre muhafaza altında tutulması araç malikinin gelir elde etme imkânını ciddi biçimde etkileyebilir.

Bu durum, özellikle el koymanın ölçülülüğü bakımından önemlidir.

Örneğin araç, malik tarafından bizzat ticari taksi olarak kullanılıyor ve kişinin başlıca gelir kaynağını oluşturuyorsa fiilî alıkoymanın etkileri değerlendirilmelidir.

Ancak aracın gelir kaynağı olması, kanuni şartlar gerçekleşmişse el koymayı kendiliğinden hukuka aykırı hâle getirmez.

Araç malikinin ekonomik durumu, aracın değeri, suçla bağlantısı, iyi niyeti ve daha hafif tedbir imkânları birlikte değerlendirilmelidir.

17. Araç iadesi için hangi mahkemeye başvurulur?

Başvurulacak merci, dosyanın soruşturma veya kovuşturma aşamasında olmasına ve itiraz edilen işlemin niteliğine göre belirlenir.

Soruşturma aşamasında: Cumhuriyet savcılığından CMK 131 kapsamında eşyanın iadesi istenebilir. El koyma kararına veya iadenin reddine karşı kanunda öngörülen koşullarda sulh ceza hâkimliği ve itiraz mekanizması gündeme gelir.

Kovuşturma aşamasında: Yargılamayı yürüten mahkemeden aracın iadesi veya el koyma tedbirinin kaldırılması talep edilebilir.

Tasfiye işlemi bakımından: İşlemi yapan idari makamın tespiti ve buna karşı kullanılabilecek hukuki başvuru yollarının ayrıca değerlendirilmesi gerekir. Tasfiye işlemi ile adli el koyma kararı aynı şey olmadığından başvuru merciinin otomatik olarak aynı olduğu kabul edilmemelidir.

Başvuru yapılırken dava veya soruşturma numarası, araç ruhsatı, mülkiyet belgeleri ve el koyma kararının eklenmesi önemlidir.

18. El koyma kararına itiraz süresi kaç gündür?

CMK 267 ve devamındaki hükümler kapsamında hâkim veya mahkeme kararlarına karşı itiraz yolu öngörülmektedir.

CMK 268/1’de, kanunda ayrıca hüküm bulunmayan hâllerde itiraz süresi kararın öğrenilmesinden itibaren iki hafta olarak düzenlenmiştir.

Ancak el koymaya ilişkin hangi kararın verildiği, kararın tebliği veya öğrenilmesi ve uygulanabilecek özel hükümler önemlidir.

Burada iki farklı süre birbirine karıştırılmamalıdır.

İşlem	Süre
6458 Ek Madde 1/2 kapsamındaki özel teminat	El koyma tarihinden itibaren 30 gün
CMK kapsamında hâkim veya mahkeme kararına itiraz	Kural olarak öğrenmeden itibaren iki hafta

El koymaya itiraz etmek, 30 günlük teminat süresini kendiliğinden durdurmaz. Bu nedenle yalnızca itiraz başvurusuna güvenilerek özel teminat süresinin geçirilmesi ciddi risk taşıyabilir.

19. Araç tasfiyesini durdurmak mümkün müdür?

Tasfiye işleminin hukuki dayanağı veya uygulanma koşulları tartışmalıysa işlemin önlenmesi ya da durdurulması için başvuru yapılması gündeme gelebilir.

Örneğin araç hakkında Ek Madde 1/2’deki dört koşuldan hiçbiri bulunmadığı hâlde tasfiye işlemi başlatılmış olabilir.

Benzer şekilde araç değerinin hatalı hesaplandığı, el koyma koşullarının oluşmadığı veya işlemin yetkili makam tarafından gerçekleştirilmediği iddiaları ileri sürülebilir.

Bu durumda somut işlem üzerinden hangi yargısal denetim yolunun kullanılabileceği ve geçici hukuki koruma talep edilip edilemeyeceği incelenmelidir.

Her tasfiye işlemi için tek ve otomatik bir dava yolu bulunduğunu söylemek doğru değildir.

Pratik açıdan önemli olan, araç satılmadan önce el koyma dosyasının ve tasfiye işleminin öğrenilerek ilgili makamlara ivedilikle başvurulmasıdır.

20. Araç hakkında beraat kararı verilirse ne olur?

Beraat, araç üzerindeki el koyma ve müsadere değerlendirmesi bakımından önemli bir hukuki sonuç doğurabilir.

Ancak beraat kararının araçla ilgili bütün uyuşmazlıkları kendiliğinden çözdüğü söylenemez.

Mahkeme, aracın müsaderesine yer olup olmadığını ve iade koşullarını ayrıca değerlendirmelidir.

Araç hâlen muhafaza altındaysa iadesi gündeme gelebilir.

Araç özel kanuni tasfiye kapsamında daha önce satılmışsa aracın fiziksel olarak geri verilmesi mümkün olmayabilir. Bu durumda satış bedelinin hukuki akıbeti, emanet hesabındaki tutar ve varsa zararların tazmini ayrıca değerlendirilmelidir.

21. Araç mahkûmiyet durumunda mutlaka müsadere edilir mi?

Hayır.

Göçmen kaçakçılığı suçundan mahkûmiyet kararı verilmesi, suçta kullanıldığı ileri sürülen aracın her durumda zorunlu olarak müsadere edileceği anlamına gelmez.

TCK 54 kapsamında şu hususlar değerlendirilir:

• Araç suçta kullanılmış veya suçun işlenmesine tahsis edilmiş midir?
• Araç iyi niyetli üçüncü kişiye mi aittir?
• Müsadere işlenen suça göre ölçüsüz sonuçlar doğurmakta mıdır?
• Aracın değeri ile suçun ağırlığı ve elde edilmesi amaçlanan menfaat arasında nasıl bir ilişki vardır?
• Müsadere koşulları somut delillerle ortaya konulmuş mudur?

Özellikle TCK 54/3’teki hakkaniyet ve orantılılık ilkesi, araç müsaderesi kararlarında önemli bir değerlendirme ölçütüdür.

22. Göçmen Kaçakçılığında Araç Müsaderesine İlişkin Doğrulanmış Yargıtay Kararları

Yargıtay kararlarında araç iadesi yönünden üç temel mesele öne çıkmaktadır: İyi niyetli üçüncü kişinin mülkiyet hakkı, müsaderenin orantılılığı ve özel el koyma prosedürünün doğru uygulanması.

Aşağıdaki kararların künyeleri ve ilgili gerekçeleri erişilebilen karar metinleri üzerinden kontrol edilmiştir.

Yargıtay Kararı 1: Araç değeri ile suçtan elde edilecek menfaat karşılaştırılmalıdır

Araç müsaderesi yönünden bozma

Yargıtay 4. Ceza Dairesi

04.04.2022 | 2021/23885 E. | 2022/9137 K.

Uyuşmazlık: Göçmen kaçakçılığında kullanılan aracın müsaderesine karar verilmesi, ancak malikinin iyi niyetinin ve müsaderenin ölçülülüğünün yeterince değerlendirilmemesi.

Olayın özeti

İlk derece mahkemesinde göçmen kaçakçılığı suçundan mahkûmiyet hükmü kurulmuş ve suçta kullanıldığı kabul edilen aracın müsaderesine karar verilmiştir.

Yargıtay, mahkûmiyet yönünden yapılan temyiz incelemesinde hükmü hukuka uygun bulmuştur.

Ancak araç müsaderesi bakımından farklı sonuca ulaşmıştır.

Yargıtayın bozma gerekçesi

Yargıtay, malen sorumlu kişinin iyi niyetli olup olmadığının araştırılmadığını belirlemiştir.

Ayrıca aracın suç tarihi itibarıyla değeri ile suçtan elde edilecek maddi menfaat arasındaki farkın belirlenmediğini vurgulamıştır.

TCK 54/3 kapsamında aracın müsaderesinin işlenen suça göre daha ağır sonuçlar doğurup doğurmadığı somut gerekçelerle açıklanmamıştır.

Yargıtay, bu eksiklikleri hukuka aykırı bularak hükmün müsadereye ilişkin kısmını bozmuştur. Ücretsiz Karar Arama

Kararın araç sahipleri açısından önemi

Bu kararın en önemli özelliği, sanık hakkındaki mahkûmiyetin onanmasına rağmen araç müsaderesinin bozulmasıdır.

Dolayısıyla ceza sorumluluğu ile aracın müsaderesi farklı hukuki değerlendirmelere tabi tutulmuştur.

Örneğin göçmen kaçakçılığında kullanılan aracın değeri çok yüksekse ve suçtan elde edilmesi amaçlanan menfaat bu değere göre oldukça düşükse, TCK 54/3 kapsamında somut orantılılık incelemesi gündeme gelebilir.

Ancak bu karar, araç değeri yüksek olan bütün araçların kesinlikle iade edilmesi gerektiği anlamına gelmez.

Aracın suçta kullanılması, malikin iyi niyeti, suçun ağırlığı ve diğer somut koşullar değerlendirilmelidir.

Savunmada kullanılabilecek temel gerekçe: Aracın müsaderesine karar verilmeden önce iyi niyetli üçüncü kişi hakları ve TCK 54/3’teki orantılılık ölçütleri gerekçeli biçimde değerlendirilmelidir.

Yargıtay Kararı 2: Sicile kayıtlı olmayan botun yalnızca siciline şerh konulması hukuka aykırıdır

Kanun yararına bozma

Yargıtay 4. Ceza Dairesi

30.04.2024 | 2024/2516 E. | 2024/5605 K.

Uyuşmazlık: Türkiye’de sicile kayıtlı olmayan bot ve motor hakkında 6458 sayılı Kanun Ek Madde 1/2-b kapsamında fiziki alıkoyma yerine sicile şerh konulması.

Olayın özeti

Göçmen kaçakçılığı soruşturmasında Yunanistan’ın Sisam Adası’na gitmek isteyen, aralarında altı Suriyeli bulunan toplam yedi kişinin yer aldığı yaklaşık 4–5 metre uzunluğundaki motorlu şişme bot ele geçirilmiştir.

Bot ve motor hakkında el koyma işlemi yapılmış, ancak başlangıçta sicile satılamaz ve devredilemez şerhi konulması yoluna gidilmiştir.

Sonradan liman başkanlığından gelen yazıda bot ve motorun herhangi bir sicil kaydının bulunmadığı anlaşılmıştır.

Yargıtayın değerlendirmesi

Yargıtay, aracın Türkiye’de sicile kayıtlı olmamasının 6458 sayılı Kanun Ek Madde 1/2-b kapsamında özel bir hâl olduğunu belirtmiştir.

Bu nedenle yalnızca sicile şerh konulması yeterli görülmemiştir.

Bot ve motorun fiilen alıkonulmasına ve yediemin muhafazasına yönelik gerekli kararın verilmemesi hukuka aykırı bulunmuştur.

Kararın sonucu

Yargıtay, ilgili sulh ceza hâkimliği kararını CMK 309 kapsamında kanun yararına bozmuştur. Son Karar

Bu karar neden önemli?

Bu içtihat, Ek Madde 1/2’deki özel hâller mevcut olduğunda sicile şerh yönteminin her zaman yeterli olmadığını göstermektedir.

Dolayısıyla araç sahibinin teminatsız iade talebinde bulunurken aracın sicil kaydı ve özel el koyma koşullarını doğru değerlendirmesi gerekir.

Özellikle kayıtsız tekneler, botlar ve motorlar yönünden karar önem taşımaktadır.

Dikkat: Bu karar bir araç iadesi veya beraat kararı değildir. Tam tersine, kanuni özel hâlin mevcut olduğu olayda fiilî alıkoyma prosedürünün uygulanması gerektiğini ortaya koymaktadır.

Anayasa Mahkemesi Kararı 1: İyi niyetli araç malikinin mülkiyet hakkı ihlal edilebilir

Mülkiyet hakkı ihlali

Anayasa Mahkemesi — Hanife Ensaroğlu Başvurusu

20.09.2017 | B. No: 2014/14195

Uyuşmazlık: İyi niyetli üçüncü kişinin kullanımındaki otobüsün, müsadere edilmeyeceği anlaşılmasına rağmen uzun süre fiilen alıkonulması.

Olayın özeti

Başvurucunun finansal kiralama yoluyla kullandığı ve başka bir şirkete kiraladığı yolcu otobüsünde kaçakçılık suçuna ilişkin eşya ele geçirilmiştir.

Otobüse el konulmuş, ceza yargılaması sırasında araçta sonradan oluşturulmuş gizli bölme bulunduğu belirlenmiştir.

Bununla birlikte otobüsün maliki ve finansal kiracısı iyi niyetli üçüncü kişi kabul edilmiş, müsaderesine yer olmadığına karar verilmiştir.

Buna rağmen otobüsün fiilen alıkonulması uzun süre devam etmiştir.

Anayasa Mahkemesinin değerlendirmesi

Anayasa Mahkemesi, iyi niyetli üçüncü kişiye ait olduğu anlaşılan aracın, siciline şerh konulması gibi daha hafif bir tedbir mümkünken uzun süre fiilen alıkonulmasını ölçülülük açısından incelemiştir.

Mahkeme, mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin kamu yararı ile bireyin hakları arasında adil denge kurması gerektiğini belirtmiştir.

Somut olayda aracın fiilen alıkonulmaya devam edilmesi gerekli görülmemiş ve Anayasa’nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verilmiştir.

İhlalin giderilmesi için yeniden yargılama yapılmasına hükmedilmiştir. LEXPERA

Kararın göçmen kaçakçılığı dosyalarındaki değeri

Bu karar doğrudan TCK 79’a ilişkin değildir; 5607 sayılı Kanun kapsamındaki kaçakçılık dosyasına ilişkindir.

Ancak iyi niyetli üçüncü kişinin mülkiyet hakkı, fiilî el koymanın ölçülülüğü ve daha hafif tedbir imkânlarının değerlendirilmesi yönünden anayasal ilkeler içermektedir.

Bu nedenle göçmen kaçakçılığı soruşturmalarında da uygun olduğu ölçüde destekleyici içtihat olarak incelenebilir.

Kararın, 6458 sayılı Kanun Ek Madde 1’deki özel alıkoyma koşullarını kendiliğinden ortadan kaldırdığı ileri sürülmemelidir.

Anayasa Mahkemesi Kararı 2: İyi niyetli kişinin aracının dört yıl alıkonulması

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, Sait Görmüş Başvurusu, B. No: 2022/19376, 12.12.2024

Bu karar, iyi niyetli üçüncü kişilere ait araçların uzun süre fiilen alıkonulması bakımından önemlidir.

Olayda uyuşturucu madde ticareti suçuyla bağlantılı bir kamyona el konulmuş, araç maliki hakkında suç isnadında bulunulmamıştır.

Mahkeme, malikin iyi niyetli üçüncü kişi olduğunu kabul ederek aracın iadesine karar vermiştir. Buna rağmen araç yaklaşık dört yıl boyunca alıkonulmuştur.

Anayasa Mahkemesi, daha hafif tedbirler mümkünken aracın uzun süre fiilen alıkonulmasının mülkiyet hakkı bakımından doğurduğu sonuçları değerlendirmiştir. Anayasa Mahkemesi

Bu karar da doğrudan göçmen kaçakçılığına ilişkin değildir. Ancak suç isnadı bulunmayan araç malikinin mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin ölçülülüğü bakımından önemli anayasal ölçütler sunmaktadır.

Kararların karşılaştırmalı değerlendirmesi

Karar	Araç sahibi açısından temel sonuç
Yargıtay 4. CD, 2022/9137	İyi niyet ve orantılılık incelenmeden müsadere kararı verilemez
Yargıtay 4. CD, 2024/5605	Sicile kayıtlı olmayan botta özel fiziki alıkoyma rejimi uygulanır
AYM, Hanife Ensaroğlu, 2014/14195	Gereksiz uzun süreli fiilî alıkoyma mülkiyet hakkını ihlal edebilir
AYM, Sait Görmüş, 2022/19376	İyi niyetli malikin aracının uzun süre alıkonulması ölçülülük yönünden denetlenir

Bu içtihatlar birlikte değerlendirildiğinde, araçla ilgili uyuşmazlıkların yalnızca suçun işlenip işlenmediğine indirgenemeyeceği anlaşılmaktadır.

Araç sahibinin iyi niyeti, özel el koyma rejimi, mülkiyet hakkı ve orantılılık ayrı ayrı incelenmelidir.

23. Araç İadesi İçin Hukuki Başvuru Nasıl Hazırlanmalıdır?

Araç iadesi talebinin başarıya ulaşabilmesi bakımından başvurunun yalnızca aracın sahibine ait olduğunun belirtilmesiyle sınırlı kalmaması gerekir.

Öncelikle el koyma işleminin dayanağı ve aracın hangi özel kanuni durum kapsamında alıkonulduğu belirlenmelidir.

Araç sahibi bakımından hazırlanabilecek deliller

Dosya incelemesi ve başvuru kontrol listesi

0 / 9 tamamlandıSıfırlaEl koyma tarihi ve hâkimlik kararı tespit edildi6458 Ek Madde 1/2 kapsamındaki özel hâl belirlendiAraç ruhsatı ve mülkiyet belgeleri temin edildiAraç kasko veya sigorta değeri doğrulandıAraç malikinin iyi niyetini gösteren belgeler toplandıKiralama, iş sözleşmesi veya teslim kayıtları incelendiAracın fiilen alıkonulmasının ölçülülüğü değerlendirildi30 günlük süre ve tasfiye ihtimali kontrol edildiİade talebi ve gerekiyorsa itiraz başvurusu hazırlandı

Araç sahibi tarafından yapılacak başvuruda TCK 54/1 ve 54/3, CMK 131, 6458 sayılı Kanun Ek Madde 1, Anayasa’nın 35. maddesi ve somut olayın koşullarına uygun yargı kararları birlikte değerlendirilebilir.

Ancak her dosyada aynı hukuki gerekçenin geçerli olacağı düşünülmemelidir.

Örneğin iyi niyetli bir kiralama şirketinin aracı ile göçmen kaçakçılığında kullanılan kayıtsız ve özel tertibatlı botun hukuki durumu aynı değildir.

24. Örnek Olaylar: Araç İadesi Hangi Durumlarda Mümkün Olabilir?

Aşağıdaki örnekler varsayımsaldır; kesin dava sonucu göstermez.

Örnek 1 — Şoförün habersiz şekilde kullandığı ticari minibüs

Bir taşımacılık şirketinin minibüsü, şoför tarafından işverenin bilgisi dışında göçmen kaçakçılığı faaliyetinde kullanılmıştır.

Şirketin olaydan haberdar olduğu veya suça iştirak ettiği yönünde delil bulunmamaktadır.

Bu durumda şirketin iyi niyetli üçüncü kişi konumu ve aracın fiilen alıkonulmasının gerekliliği tartışılabilir.

Aracın yolcu kapasitesi, taşınan göçmen sayısı ve özel teminat koşulları ayrıca incelenmelidir.

Örnek 2 — Beş kişilik otomobilde on iki göçmen

Beş yolcu kapasiteli bir araçta on iki düzensiz göçmen tespit edilmiştir.

Bu olayda toplam yolcu sayısına göre önemli sayıda göçmen taşınması yönünden Ek Madde 1/2-c kapsamında değerlendirme yapılması gündeme gelebilir.

Koşulun oluştuğu kabul edilirse araç sahibinin 30 günlük teminat ve tasfiye riskini dikkate alması gerekir.

Bununla birlikte araç sahibinin müsadere bakımından iyi niyetli üçüncü kişi olup olmadığı ayrıca incelenir.

Örnek 3 — Türkiye’de kayıtlı olmayan tekne

Yasa dışı yurt dışına çıkışta kullanıldığı iddia edilen botun Türkiye’de sicil kaydı bulunmamaktadır.

Ek Madde 1/2-b’nin uygulanması gündeme gelir.

Yargıtay 4. Ceza Dairesinin 2024/5605 sayılı kararı, bu tür olaylarda yalnızca sicile şerh konulmasının yeterli olmayabileceğini göstermektedir.

Örnek 4 — Suçtan haberi bulunmayan araç kiralama şirketi

Araç kiralama şirketi, müşteriye standart sözleşmeyle otomobil teslim etmiştir.

Müşteri daha sonra bu otomobili göçmen kaçakçılığında kullanmıştır.

Şirketin suçtan haberdar olmadığı ve suçla bağlantısının bulunmadığı yönündeki deliller, TCK 54/1 bakımından önemlidir.

Şirketin aracın iadesini istemesi mümkündür; ancak el koyma ve özel teminat koşullarının ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Örnek 5 — Değeri yüksek aracın düşük miktarlı menfaat için kullanılması

Yaklaşık 3 milyon TL değerindeki bir aracın, sınırlı miktarda maddi menfaat elde edilmesi amaçlanan göçmen kaçakçılığı olayında kullanıldığı kabul edilmiştir.

Bu durumda TCK 54/3 kapsamında araç müsaderesinin suçla orantılı olup olmadığı tartışılabilir.

Yargıtay 2022/9137 sayılı kararı, araç değeriyle suçtan elde edilecek menfaat arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.

Ancak orantılılık yalnızca matematiksel değer karşılaştırmasından ibaret değildir. Suçun ağırlığı ve diğer koşullar da dikkate alınmalıdır.

25. Göçmen Kaçakçılığında Araç İadesi Hakkında Sık Sorulan 20 Soru

20 soru ve ayrıntılı cevapTümünü kapat

1. Göçmen kaçakçılığında araca el konulması zorunlu mudur?

6458 sayılı Kanun Ek Madde 1, suçun işlenmesinde kullanılan araçlara el konulmasını düzenler. Ancak aracın gerçekten suçta kullanılması, kararın hukuki dayanağı ve ilgili koruma tedbiri koşulları somut olayda incelenmelidir.

2. Otuz günlük süre kararın tebliğinden mi başlar?

Ek Madde 1/2 açıkça el koyma tarihini esas alır. Tebliğin geç yapılması nedeniyle etkili başvuru hakkının zedelenmesi ayrı bir hukuki itiraz konusu olabilir.

3. Teminat yalnızca otuz gün içinde mi yatırılabilir?

Kanunun özel iade mekanizması el koyma tarihinden itibaren otuz günlük süreyi öngörür. Süre geçtikten sonra yapılan başvurunun sonuçları ve tasfiye durumunun etkisi somut işlem üzerinden değerlendirilmelidir.

4. Araç sahibinin suçtan habersiz olması teminatı ortadan kaldırır mı?

İyi niyet, özellikle nihai müsadere bakımından önemlidir. Ancak 6458 Ek Madde 1/2 kapsamındaki özel koşulların mevcut olması durumunda geçici alıkoyma ve teminat rejiminin uygulanması ayrıca değerlendirilir.

5. Araç sahibine ait değilse şoför teminat yatırabilir mi?

Kanun iade ve teminat mekanizmasını araç sahibi üzerinden düzenler. Temsil veya üçüncü kişi tarafından ödeme imkânları bakımından yetkili idarenin uygulaması ve gerekli belgeler doğrulanmalıdır.

6. Teminatın tutarı aracın satış fiyatı mıdır?

Kara araçlarında kanun kasko değerini esas alır. Diğer araçlar için Ek Madde 1/3’te belirtilen değerleme yöntemleri uygulanır.

7. Teminat yatırılınca soruşturma sona erer mi?

Hayır. Teminat yatırılması ceza soruşturmasının veya kovuşturmasının sona erdiği anlamına gelmez.

8. El konulan araç tasfiye edilmişse aynı araç geri alınabilir mi?

Araç satılmışsa fiziksel olarak geri alınması mümkün olmayabilir. Bu durumda satış geliri, emanet hesabı, yargılama sonucu ve varsa tazminat talepleri değerlendirilir.

9. Göçmen kaçakçılığında araç satışı dava bitmeden yapılabilir mi?

Evet. Ek Madde 1/2’deki özel şartlar gerçekleşmiş ve kanuni süre içinde teminat teslim edilmemişse soruşturma veya kovuşturma sonucu beklenmeden tasfiye öngörülmektedir.

10. Araca yalnızca trafik sicilinden şerh konulabilir mi?

CMK 128/4 sicile şerh yöntemini düzenler. Ancak Ek Madde 1/2 kapsamındaki özel koşulların varlığında fiilî alıkoyma gerekebilir.

11. Araç kiralama şirketi aracını geri alabilir mi?

İyi niyetli malik sıfatıyla iade talep edebilir. Sözleşme, teslim tutanağı, kira bedeli ve suçla bağlantının bulunmadığını gösteren deliller önemlidir.

12. Aracın değeri çok yüksekse müsadere engellenebilir mi?

TCK 54/3 kapsamında orantılılık ve hakkaniyet değerlendirmesi yapılabilir. Ancak yüksek değer tek başına kesin iade sebebi değildir.

13. Araç sahibi ceza davasına katılabilir mi?

Araç hakkında müsadere kararı verilmesi ihtimalinde malik veya diğer hak sahiplerinin malen sorumlu sıfatıyla süreçte dinlenmesi ve hukuki başvuru hakları gündeme gelir.

14. Ticari taksinin tek gelir kaynağı olması önem taşır mı?

Evet, fiilî alıkoymanın ölçülülüğü ve mülkiyet hakkına müdahalenin ağırlığı bakımından önem taşıyabilir. Ancak özel kanuni koşulları kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

15. Beraat hâlinde teminat iade edilir mi?

Teminatın nihai akıbeti, yargılamanın sonucu, verilen eşya ve müsadere kararları ile ilgili muhasebe işlemleri çerçevesinde değerlendirilmelidir. Otomatik iade gerçekleştiği varsayılmamalı, ayrıca başvuru ve kayıt kontrolü yapılmalıdır.

16. Araç yedieminde zarar görürse tazminat istenebilir mi?

Koşullarına göre mümkün olabilir. Muhafazadaki zarar, koruma tedbirinin hukuka uygunluğu, sorumluluk ve uygun başvuru yolu ayrıca incelenir.

17. Araç üzerine kredi veya rehin varsa ne olur?

Rehin hakkı, finansal kiralama ve üçüncü kişi mülkiyet hakları ayrıca araştırılmalıdır. Bu haklar, tasfiye ve müsadere sürecinin değerlendirilmesinde önem taşıyabilir.

18. Araç sahibinin beraat kararı alması gerekir mi?

Araç sahibi sanık değilse kendisi hakkında beraat kararı verilmesi söz konusu olmayabilir. Araç bakımından iyi niyet, iade ve müsadere koşulları ayrı incelenir.

19. Araçta özel tertibat bulunduğu nasıl ispatlanır?

Olay yeri tutanağı, fotoğraflar, araç incelemesi, teknik özellikler ve gerektiğinde bilirkişi raporuyla değerlendirilebilir. Her değişiklik suç amacıyla yapılmış özel tertibat sayılamaz.

20. Araç iadesi için en önemli ilk işlem nedir?

El koyma tutanağını ve kararını temin etmek, 6458 Ek Madde 1/2 koşullarını kontrol etmek ve 30 günlük teminat süresi açısından vakit kaybetmeden hukuki değerlendirme yapmaktır.

26. El Konulan Araç Yedieminde Kaybolursa veya Zarar Görürse Ne Olur?

Araç el koyma sonrasında yediemine teslim edilmişse muhafaza koşulları da hukuki denetime tabidir.

Araçta hasar meydana gelmesi, parçalarının kaybolması, değerinin düşmesi veya aracın çalınması durumunda olayın koşullarına göre tazminat sorumluluğu gündeme gelebilir.

Bu konuda önemli bir örnek Uyuşmazlık Mahkemesinin 2024/610 E. sayılı dosyasında yer almaktadır.

Olayda Gaziantep Cumhuriyet Başsavcılığının göçmen kaçakçılığı soruşturması kapsamında 13.12.2019 tarihinde bir araca el konulmuştur. Araç yediemin olarak bırakıldığı yerde çalınmıştır.

Ceza davasında aracın iadesine ve müsaderesine yer olmadığına karar verilmiştir.

Araç sahibi uğradığı maddi zararın giderilmesini talep etmiş, uyuşmazlık görevli yargı düzeninin belirlenmesine kadar ulaşmıştır.

Uyuşmazlık Mahkemesi, koruma tedbirinden kaynaklanan tazminat isteminin CMK 141 ve 142 çerçevesinde adli yargının görev alanında olduğunu değerlendirmiştir.

Bu kararın önemi, göçmen kaçakçılığı dosyalarında el konulan araçların muhafazası sırasında meydana gelen zararlar bakımından da hukuki başvuru imkânlarının bulunabileceğini göstermesidir. kararlar.uyusmazlik.gov.tr

Ancak bu karar, her araç hasarı veya her el koyma işleminde otomatik olarak tazminat ödeneceği anlamına gelmez. Talep hakkı, görevli merci, süreler, zarar ve illiyet bağı somut olayda değerlendirilmelidir.

27. Göçmen Kaçakçılığında Araca El Konulması Hakkında Sonuç ve Hukuki Değerlendirme

Göçmen kaçakçılığı suçunda araçlara el konulması yalnızca ceza muhakemesine ilişkin geçici bir koruma tedbiri değildir. 6458 sayılı Kanun Ek Madde 1 uyarınca bazı durumlarda aracın 30 günlük teminat süresi sonunda tasfiye edilmesi gibi ciddi mülkiyet sonuçları doğabilmektedir.

Bu nedenle araç sahibi veya müdafii tarafından üç ayrı hukuki meselenin birbirinden ayrılması gerekir.

Birincisi, el koyma işleminin hukuka uygunluğu: Aracın suçta kullanılıp kullanılmadığı, 6458 sayılı Kanun Ek Madde 1/2 kapsamındaki özel hâllerin gerçekleşip gerçekleşmediği ve uygulanan tedbirin ölçülülüğü incelenmelidir.

İkincisi, 30 günlük teminat ve tasfiye prosedürü: El koyma tarihi, araç değeri, teminatın yetkili makama teslim edilmesi ve aracın tasfiyeye konu olup olmadığı gecikmeden kontrol edilmelidir.

Üçüncüsü, araç müsaderesi ve iyi niyetli üçüncü kişinin hakları: TCK 54 uyarınca araç malikinin suçla bağlantısı, iyi niyeti ve müsaderenin orantılılığı ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Yargıtay 4. Ceza Dairesinin 2022/9137 sayılı kararı, araç müsaderesinde iyi niyet ve hakkaniyet değerlendirmesinin önemini ortaya koyarken; 2024/5605 sayılı karar, özel alıkoyma prosedürünün doğru uygulanmasının zorunluluğunu göstermektedir.

Anayasa Mahkemesinin mülkiyet hakkına ilişkin kararları da araçların gereksiz ve ölçüsüz biçimde uzun süre alıkonulmasının hukuki denetime tabi olduğunu ortaya koymaktadır.

Sonuç olarak göçmen kaçakçılığı soruşturmasında araca el konulması, araç sahibinin her durumda aracını kaybedeceği anlamına gelmez. Bununla birlikte kanuni sürelerin kaçırılması telafisi güç sonuçlar doğurabileceğinden, araç iadesi ve mülkiyet hakkına ilişkin başvuruların erken aşamada değerlendirilmesi önem taşımaktadır.

Doğrulanmış kaynaklar ve karar bağlantıları

• Adalet Bakanlığı — 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu
• Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 2021/23885 E., 2022/9137 K. — Müsaderede orantılılık
• Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 2024/2516 E., 2024/5605 K. — Kayıtsız botun alıkonulması
• Anayasa Mahkemesi — Hanife Ensaroğlu Başvurusu, 2014/14195
• Türkiye Adalet Akademisi Dergisi — Ulaşım araçlarına el koyma üzerine akademik inceleme