Göçmen kaçakçılığında maddi menfaat unsuru, Türk Ceza Kanunu’nun 79. maddesinde düzenlenen suçun oluşup oluşmadığını belirleyen en önemli şartlardan biridir. Özellikle yabancı uyruklu kişileri araçla taşıyan şoförler, göçmenlere yardım eden kişiler, barınma imkânı sağlayanlar ve yabancı işçi çalıştıran işverenler hakkında açılan davalarda doğrudan veya dolaylı maddi menfaat elde etme maksadının ispatı büyük önem taşımaktadır.

Peki, göçmen kaçakçılığı suçunda para alınmamışsa beraat kararı verilir mi? Göçmenleri ücretsiz taşıyan kişi cezalandırılabilir mi? Normal taksi ücreti alınması maddi menfaat sayılır mı? Göçmenlerin ifadeleri para alışverişini doğrulamıyorsa mahkûmiyet mümkün müdür? Dolaylı ekonomik avantaj suçun oluşması için yeterli midir?

Bu soruların cevabı, TCK 79’un kanuni yapısında saklıdır. Kanun, maddi menfaatin fiilen elde edilmesini değil, doğrudan veya dolaylı maddi menfaat elde etme maksadıyla hareket edilmesini aramaktadır.

Dolayısıyla para alınmamış olması tek başına beraat sonucunu doğurmadığı gibi, sanığın yabancıları taşırken sıradan bir ticari hizmet bedeli alması da her durumda göçmen kaçakçılığı suçunun oluştuğunu göstermez.

Yargıtay 4. Ceza Dairesinin 21.09.2022 tarihli, 2021/22682 E., 2022/17494 K. sayılı kararında, maddi menfaat maksadının somut delillerle ortaya konulamaması nedeniyle beraat gerektiği vurgulanmıştır. Buna karşılık Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 09.06.2020 tarihli, 2018/116 E., 2020/279 K. sayılı kararında, yabancıların kayıt dışı çalıştırılmasından doğan ekonomik avantajın dolaylı maddi menfaat oluşturabileceği kabul edilmiştir.

Bu makalede maddi menfaat kavramının hukuki niteliği, özel kast, doğrudan ve dolaylı kazanç, insani yardım savunması, banka ve HTS kayıtları, şüpheden sanık yararlanır ilkesi, beraat ve mahkûmiyet kararları ile somut savunma stratejileri ayrıntılı olarak incelenmektedir.

1. Göçmen Kaçakçılığında Maddi Menfaat Unsuru Nedir?

TCK 79/1’in temel unsurlarından biri, failin doğrudan veya dolaylı maddi menfaat elde etme maksadıyla hareket etmesidir.

Suç üç ayrı seçimlik hareketle gerçekleştirilebilir:

1. Bir yabancıyı yasal olmayan yollarla Türkiye’ye sokmak.
2. Bir yabancının yasal olmayan yollarla Türkiye’de kalmasına imkân sağlamak.
3. Türk vatandaşının veya yabancının yasal olmayan yollarla yurt dışına çıkmasına imkân sağlamak.

Bu hareketlerden herhangi birinin gerçekleştirilmesi tek başına yeterli değildir. Kanunun aradığı maddi menfaat elde etme maksadı da bulunmalıdır.

Maddi menfaat bakımından temel ayrım

Doğrudan maddi menfaat

Göçmenlerin yasa dışı geçişini sağlamak karşılığında ücret veya komisyon alınmasının amaçlanması.

Dolaylı maddi menfaat

Hukuka aykırı kalışa imkân sağlanmasıyla bağlantılı olarak ekonomik avantaj elde edilmesinin amaçlanması.

Maddi menfaat unsurunun ayırt edici özelliği, suçu yalnızca hukuka aykırı sınır geçişine yardım etme fiillerinden ayıran özel bir maksat içermesidir.

Ancak bu özel kastın yorumunda iki uç yaklaşımdan kaçınılmalıdır.

Birincisi, para alışverişi belgesi yoksa suçun hiçbir şekilde oluşmayacağını düşünmektir.

İkincisi ise yabancıyla ekonomik ilişki kurulmuş olmasını otomatik olarak göçmen kaçakçılığı saymaktır.

Her iki yaklaşım da TCK 79’un unsurlarının somut olayda incelenmesi zorunluluğuyla bağdaşmaz.

2. Göçmen Kaçakçılığında Para Alınmadan Suç Oluşur mu?

Evet. Para fiilen alınmamış olsa da göçmen kaçakçılığı suçu oluşabilir.

Çünkü TCK 79’da maddi menfaatin fiilen elde edilmesi değil, maddi menfaat elde etme maksadıyla hareket edilmesi aranır.

Örneğin bir organizatör, göçmenlerin yasa dışı sınır geçişini sağlayacak ve karşılığında her kişi için belirli ücret alacaktır. Ancak göçmenler sınırı geçemeden yakalanır ve ödeme gerçekleşmez.

Bu durumda ödeme yapılmamış olması tek başına suçun oluşmasını engellemez.

Maddi menfaat elde etme maksadı ve diğer kanuni unsurlar ispatlanmışsa TCK 79 kapsamında sorumluluk doğabilir.

Üstelik TCK 79, suçun teşebbüs aşamasında kalması hâlinde bile tamamlanmış gibi cezalandırılmasını öngörmektedir.

Buna karşılık ödeme yapılmaması, ücret kararlaştırıldığının kanıtlanamaması ve menfaat maksadını gösteren başka delil bulunmaması beraat savunması açısından önem taşıyabilir.

3. Maddi Menfaat Elde Etme Maksadı ile Fiilen Menfaat Elde Etmek Arasındaki Fark

Bu iki kavram birbirinden farklıdır.

Maddi menfaat elde etme maksadı	Maddi menfaatin gerçekleşmesi
Suçun manevi unsuruyla ilgilidir	Ekonomik sonucun ortaya çıkmasıdır
TCK 79 bakımından aranır	Suçun oluşması için zorunlu değildir
Delillerle ispatlanmalıdır	Banka kaydı, ödeme belgesi veya başka delillerle gösterilebilir
Para henüz alınmamış olabilir	Para veya ekonomik kazanç gerçekleşmiştir

Örneğin yasa dışı yurt dışına çıkış için 100.000 TL ücret kararlaştırıldığı ve organizasyonun icrasına başlandığı ispatlanırsa ödeme yapılmadan da maddi menfaat maksadı bulunabilir.

Buna karşılık kişinin karşılıksız yardım amacıyla hareket ettiği, ücret talep etmediği ve ekonomik çıkar amacı taşımadığı delillerle destekleniyorsa suçun manevi unsuru bulunmayabilir.

Burada mahkemenin yalnızca ödeme gerçekleşip gerçekleşmediğini değil, eylemin hangi amaçla gerçekleştirildiğini araştırması gerekir.

4. Maddi Menfaatin Mutlaka Para Olması Gerekir mi?

Hayır. Maddi menfaat yalnızca nakit para ile sınırlı değildir.

Örneğin:

• Komisyon geliri,
• Borcun silinmesi,
• Ücretsiz mal veya hizmet sağlanması,
• Bir ekonomik yükümlülükten kurtulma,
• Maliyet avantajı,
• Kayıt dışı işçi çalıştırılmasıyla elde edilen ekonomik yarar,

olayın koşullarına göre maddi menfaat kapsamında değerlendirilebilir.

Ancak sağlandığı ileri sürülen avantajın gerçekten ekonomik nitelikte olması ve TCK 79’daki hukuka aykırı giriş, kalış veya çıkışa imkân sağlama fiiliyle bağlantısının bulunması gerekir.

Yalnızca soyut bir avantaj beklentisi veya herhangi bir ticari ilişkinin varlığı yeterli kabul edilmemelidir.

5. Göçmen Kaçakçılığında Dolaylı Maddi Menfaat Nedir?

Dolaylı maddi menfaat, failin göçmenlerden doğrudan ücret almaksızın hukuka aykırı giriş, kalış veya çıkışa imkân sağlama faaliyetiyle bağlantılı ekonomik avantaj elde etmeyi amaçlamasıdır.

Örneğin bir işverenin, Türkiye’de hukuka aykırı şekilde bulunan kişileri çalıştırarak sigorta, vergi veya diğer yükümlülüklerden kaçınması somut koşullarda dolaylı maddi menfaat olarak değerlendirilebilir.

Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 2020/279 sayılı kararı bu yaklaşımın en önemli örneklerindendir.

Ancak dolaylı menfaat kavramının sınırsız yorumlanması doğru değildir.

Bir kişinin yabancıya sıradan ticari hizmet sunması, otomatik olarak hukuka aykırı kalışına imkân sağladığı ve maddi menfaat amacıyla hareket ettiği anlamına gelmez.

6. Göçmen Kaçakçılığında Maddi Menfaat Unsuru Nasıl İspatlanır?

Maddi menfaat maksadı farklı delillerin birlikte değerlendirilmesiyle ispatlanabilir.

Delil	İspat açısından önemi
Banka hareketleri	Göçmen, organizatör veya üçüncü kişilerle ödeme ilişkisi
Mesajlaşmalar	Ücret pazarlığı, komisyon veya ödeme talimatları
Göçmen ifadeleri	Kime, ne kadar ve hangi amaçla ödeme yapıldığı
Telefon görüşmeleri	İletişimin zamanlaması ve organizasyon bağlantısı
Tanık beyanları	Ücret kararlaştırılması ve kişinin rolü
Muhasebe kayıtları	Ticari faaliyet ve ekonomik kazanç
Kamera görüntüleri	Ödeme veya organizasyonla bağlantılı hareketler
Dijital belgeler	Göçmen başına ücret listeleri veya tahsilat kayıtları

Bu delillerin her biri, kendi güvenilirliği ve diğer delillerle bağlantısı bakımından incelenmelidir.

Örneğin şüphelinin banka hesabına para gönderilmiş olması, paranın mutlaka göçmen kaçakçılığıyla bağlantılı olduğunu göstermez.

Paranın göndereni, açıklaması, tarihi, miktarı, hukuki sebebi ve suçla ilişkisi araştırılmalıdır.

7. Para Transferi Olmadan Maddi Menfaat Maksadı Kanıtlanabilir mi?

Evet. Maddi menfaat kastının varlığı yalnızca banka kaydıyla ispatlanmak zorunda değildir.

Örneğin göçmenlerin aynı yönde ve tutarlı beyanları, organizasyon yazışmaları, ücret pazarlığı kayıtları ve diğer somut deliller ödeme gerçekleşmese bile menfaat maksadını ortaya koyabilir.

Ancak kolluk tutanağında yalnızca “şüphelilerin para karşılığında göçmen taşıdığı değerlendirildi” denilmesi, bu sonucun hangi olgulara dayandığı açıklanmamışsa tek başına yeterli ispat oluşturmayabilir.

Ceza yargılamasında bir olgunun doğru olabileceğine ilişkin kanaat ile o olgunun delillerle ispatlanması birbirinden ayrılmalıdır.

8. Göçmenlerin Para Vermediğini Söylemesi Beraat İçin Önemli midir?

Evet. Özellikle sanığın insani yardım amacıyla hareket ettiğini söylediği dosyalarda göçmenlerin para vermediklerini, para talep edilmediğini ve ücret kararlaştırılmadığını açıklamaları önemlidir.

Ancak bu anlatımların güvenilirliği ve dosyadaki diğer delillerle uyumu değerlendirilmelidir.

Yargıtay 4. Ceza Dairesinin 2022/17494 sayılı kararında göçmenlerin sanıklara herhangi bir maddi karşılık vermediklerini doğrulayan beyanları, beraat gerektiği sonucunda belirleyici değerlendirme unsurlarından biri olmuştur.

Bu karar aşağıda ayrıntılı incelenmektedir.

II. Maddi Menfaat Unsuruna İlişkin Doğrulanmış Yargıtay Kararları

9. Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 2021/22682 E., 2022/17494 K. — Maddi Menfaat İspatlanamazsa Beraat

Beraat gerektiği gerekçesiyle bozma

Yargıtay 4. Ceza Dairesi

Karar tarihi: 21.09.2022

Esas: 2021/22682

Karar: 2022/17494

Olayın ve savunmaların özeti

Sanıklar, yabancı uyruklu kişilere yardım etmek amacıyla hareket ettiklerini, herhangi bir maddi menfaat elde etmediklerini savunmuştur.

Göçmenlerin ifadeleri de sanıkları doğrulamıştır. Göçmenler, sanıklara herhangi bir maddi karşılık vermediklerini ve kendilerinden bu yönde talepte bulunulmadığını belirtmiştir.

Buna rağmen ilk derece mahkemesi sanıklar hakkında göçmen kaçakçılığı suçundan mahkûmiyet hükümleri kurmuştur.

Yargıtayın hukuki değerlendirmesi

Yargıtay, sanıkların doğrudan veya dolaylı maddi menfaat elde etmek maksadıyla hareket ettiklerinin somut delillerle ortaya konulamadığını belirlemiştir.

Bu noktada yalnızca para alınmaması değil, yardım amacı savunmasının göçmen beyanlarıyla desteklenmesi ve aksi yönde yeterli delil bulunmaması birlikte değerlendirilmiştir.

Yargıtay, mevcut delillerin mahkûmiyet için gereken ispat düzeyine ulaşmadığı sonucuna varmıştır.

Kararın sonucu

Sanıkların beraati yerine mahkûmiyetlerine karar verilmesi hukuka aykırı bulunmuş ve hükümler bozulmuştur.

Kararda ayrıca sanıklardan biri bakımından zincirleme suç hükümlerinin uygulanmaması yönünde, kabule göre yapılan ayrı bir değerlendirme de bulunmaktadır. Son Karar

Bu karar hangi davalarda kullanılabilir?

Bu içtihat özellikle şu tür savunmalarda önemlidir:

• Yardım amacıyla yabancı taşıma.
• Karşılıksız ulaşım sağlama.
• Göçmenlerin ücret ödenmediğini ve talep edilmediğini söylemesi.
• Maddi menfaat maksadının yalnızca varsayımlara dayanması.
• Organizasyonla ekonomik bağlantının ortaya konulamaması.

Ancak kararın sonucu kesinleşmiş beraat değil, beraat gerektiğini belirten bozmadır. Bozmadan sonraki yargılama sonucu ayrıca incelenmelidir.

10. Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 2021/27636 E., 2022/17663 K. — Yardım Amacıyla Taşıma ve Özel Kast

Eksik araştırma nedeniyle bozma

Karar tarihi: 21.09.2022

Esas: 2021/27636

Karar: 2022/17663

Olayın özeti

Sanık, yol kenarında gördüğü yabancı uyruklu kişileri yardım amacıyla kısa mesafe taşıdığını ve kendilerinden para almadığını savunmuştur.

Göçmenlerin ifadeleri alınamamıştır.

Mahkeme, bu koşullara rağmen göçmen kaçakçılığı suçundan mahkûmiyet kararı vermiştir.

Yargıtayın belirlediği eksiklikler

Yargıtay iki önemli hususa dikkat çekmiştir.

Birincisi, maddi menfaat elde etme maksadının somut olayda hangi delille ortaya konulduğunun tartışılmamasıdır.

İkincisi, taşınan Suriyeli yabancıların suç tarihinde geçici koruma statüsünde bulunup bulunmadıklarının araştırılmamasıdır.

Yargıtay, sanığın yardım amacıyla hareket ettiği yönündeki savunmasının aksi ortaya konulmadan ve hukuki statü araştırması tamamlanmadan hüküm kurulmasını hukuka aykırı bulmuştur.

Sonuç

Mahkûmiyet hükmü eksik araştırma ve yetersiz gerekçeyle bozulmuştur. Son Karar

Kararın önemi

Bu kararda iki farklı unsur birleşmektedir: Maddi menfaat amacı ve ülkede hukuka aykırı kalış.

Geçici koruma kapsamında ülkede hukuka uygun olarak kalabilen bir yabancının sıradan şekilde taşınmasıyla, düzensiz göçmenin yasa dışı ülkede kalışının bilerek ve menfaat maksadıyla kolaylaştırılması aynı değildir.

Bununla birlikte geçici koruma statüsündeki kişinin yasa dışı yurt dışına çıkarılmasının organize edilmesi farklı bir seçimlik hareket kapsamında değerlendirilir.

11. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2018/116 E., 2020/279 K. — Dolaylı Maddi Menfaatin Kabul Edilmesi

Mahkûmiyetin korunması yönünde karar

Yargıtay Ceza Genel Kurulu

Karar tarihi: 09.06.2020

Esas: 2018/116

Karar: 2020/279

Bu karar, göçmen kaçakçılığında maddi menfaatin yalnızca göçmenlerden alınan ücretle sınırlı olmadığını ortaya koyan önemli bir içtihattır.

Olayın özeti

Sanıklardan biri müteahhitlik faaliyeti yürütmektedir.

Türkiye’ye yasa dışı yollarla giriş yapmış Afganistan uyruklu beş kişi inşaat işlerinde çalıştırılmıştır.

Yabancıların çalışma ve ikamet izinleri bulunmamaktadır.

Sanıklar hakkında göçmen kaçakçılığı suçundan mahkûmiyet hükümleri kurulmuş, hükümler temyiz incelemesinden geçmiştir.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, olayın göçmen kaçakçılığı değil, izinsiz yabancı çalıştırma kapsamında idari yaptırım gerektiren bir fiil olduğunu ileri sürerek itiraz etmiştir.

Ceza Genel Kurulunun değerlendirmesi

Ceza Genel Kurulu, yabancıların hukuka aykırı durumunu bilen işverenin, bu kişileri inşaatlarda çalıştırarak ülkede kalmalarına imkân sağladığını değerlendirmiştir.

Ayrıca işverenin kayıt dışı istihdam sayesinde sigorta ve vergi giderlerinden kaçınması, yabancıların sınır dışı edilme korkusuyla hak aramakta zorlanmaları ve işverenin bu yolla bazı ekonomik yükümlülüklerden kurtulabilmesi dikkate alınmıştır.

Bu koşullarda doğrudan veya dolaylı maddi menfaatin bulunduğu kabul edilmiştir.

Kararın sonucu

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının itirazı reddedilmiştir.

Kararda yalnızca işverenin değil, yabancıların taşınmasına ve bilet işlemlerine bilerek katıldığı kabul edilen diğer sanığın iştiraki de değerlendirilmiştir.

İki Ceza Genel Kurulu üyesi, olayın yalnızca izinsiz yabancı çalıştırma kapsamında idari yaptırım gerektirdiği görüşüyle karşı oy kullanmıştır. Ücretsiz Karar Arama

Kararın hukuki önemi

Bu karardan şu sonuçlar çıkarılabilir:

Birincisi, doğrudan para alınması göçmen kaçakçılığının zorunlu şartı değildir.

İkincisi, bazı ekonomik yükümlülüklerden kaçınmak dolaylı maddi menfaat oluşturabilir.

Üçüncüsü, ülkede hukuka aykırı kalışa imkân sağlama hareketiyle ekonomik avantaj arasındaki bağlantı önemlidir.

Dördüncüsü, bir kişinin yalnızca yabancı işçi çalıştırması ile göçmenlerin hukuka aykırı kalmasına menfaat maksadıyla imkân sağlaması aynı hukuki durum değildir.

Önemli sınırlama: Bu karar, çalışma izni bulunmayan her yabancıyı çalıştıran işverenin otomatik olarak TCK 79’dan cezalandırılacağı anlamına gelmez. Somut olayın bütün unsurları değerlendirilmelidir.

12. Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 2026/363 E., 2026/3642 K. — Maddi Menfaat Yoksa Suç Vasfı Değişebilir

Suç vasfında yanılgı nedeniyle bozma

Yargıtay 4. Ceza Dairesi

Karar tarihi: 18.02.2026

Esas: 2026/363

Karar: 2026/3642

Olayın özeti

Sanıkların, silahlı terör örgütüne katılmak amacıyla İran kırsalına geçmeye çalışan kişilerin yasa dışı yurt dışına çıkışına yardımcı oldukları ileri sürülmüştür.

Sanıklar hakkında göçmen kaçakçılığı suçundan mahkûmiyet hükümleri kurulmuştur.

Sanık müdafileri, maddi menfaat elde etme maksadının bulunmadığını ve TCK 79’un unsurlarının oluşmadığını savunmuştur.

Yargıtayın değerlendirmesi

Yargıtay, olayda maddi menfaat unsurunun gerçekleşmediği değerlendirmesinden hareketle göçmen kaçakçılığı suçundan hüküm kurulmasını hukuka aykırı bulmuştur.

Ancak eylemin tamamen suç oluşturmadığı sonucuna ulaşmamıştır.

Sanıkların davranışının silahlı terör örgütüne yardım etme suçu kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir.

Kararın sonucu

Göçmen kaçakçılığı mahkûmiyetine ilişkin istinaf kararı bozulmuştur.

Ayrıca sonuç hapis cezalarının hesaplanmasındaki hata da bozma gerekçesi yapılmıştır.

Sanıkların tutukluluk hâlinin devamına karar verilmiştir. Türkoğlu Avukatlık Ofisi

Karar beraat emsali midir?

Bu karar doğrudan beraat kararı değildir.

Ancak TCK 79’un maddi menfaat unsurunun bulunmadığı olaylarda suç vasfının yeniden değerlendirilmesi bakımından önemli bir içtihattır.

Karar, yasa dışı sınır geçişine yardım edilmesi ile göçmen kaçakçılığı suçunun her durumda özdeş olmadığını göstermektedir.

Savunmada kullanılabilecek esas: Maddi menfaat elde etme maksadı bulunmadan gerçekleştirilen fiiller, sırf yasa dışı sınır geçişiyle bağlantılı olmaları nedeniyle otomatik olarak TCK 79 kapsamında değerlendirilmemelidir.

13. Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 2024/6965 E., 2024/11355 K. — Para Alınmadığı Savunmasına Rağmen Mahkûmiyet

Mahkûmiyetlerin onanması

Karar tarihi: 30.09.2024

Esas: 2024/6965

Karar: 2024/11355

Sanıkların savunmaları

Sanıklardan biri göçmenlerle herhangi bir para alışverişi gerçekleşmediğini ileri sürmüştür.

Bir sanık taksicilik yaptığını, görüşmelerin olağan ticari faaliyetiyle ilgili olduğunu savunmuştur.

Başka bir sanık ise suçla bağlantısının bulunmadığını, yardım amacıyla hareket ettiğini ve maddi menfaat elde etmediğini belirtmiştir.

Yargıtayın değerlendirmesi

Yargıtay, yalnızca para alışverişinin bulunmadığı savunmasına dayanarak beraat sonucuna ulaşmamıştır.

Dosyadaki banka hesap hareketleri, HTS kayıtları, iletişimin tespiti kayıtları, göçmen anlatımları ve olay tutanaklarını birlikte değerlendirmiştir.

Mahkûmiyetlerin hukuka uygun olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Sonuç

Mahkûmiyet hükümleri onanmıştır. Legaluga

Bu karar 2022/17494 sayılı kararla çelişiyor mu?

Hayır. İki kararın delil durumları farklıdır.

2022/17494 sayılı kararda yardım amacı savunmasını destekleyen göçmen beyanları bulunmakta, maddi menfaat amacı ise somutlaştırılamamaktadır.

2024/11355 sayılı kararda ise banka hareketleri, iletişim kayıtları ve diğer deliller birlikte değerlendirilerek mahkûmiyetin ispatlandığı kabul edilmiştir.

Bu nedenle belirleyici olan yalnızca paranın alınıp alınmadığı değil, maddi menfaat elde etme maksadının bütün delillerle ortaya konulup konulamadığıdır.

14. Emsal Kararların Karşılaştırması

Yargıtay kararı	Maddi menfaat değerlendirmesi	Sonuç
4. CD, 2022/17494	Menfaat maksadı ispatlanamadı; yardım amacı desteklendi	Beraat gerektiği gerekçesiyle bozma
4. CD, 2022/17663	Menfaat ve yabancıların statüsü araştırılmadı	Eksik inceleme nedeniyle bozma
CGK, 2020/279	Kayıt dışı işçilikte dolaylı ekonomik avantaj kabul edildi	Mahkûmiyet yaklaşımı
4. CD, 2026/3642	Menfaat unsuru yok; başka suç vasfı gündemde	Suç vasfından bozma
4. CD, 2024/11355	Banka, iletişim ve diğer deliller birlikte yeterli görüldü	Mahkûmiyet onandı

Bütün bu kararlar birlikte değerlendirildiğinde, maddi menfaat unsurunun ceza yargılamasında hem bağımsız olarak hem de suçun diğer unsurlarıyla bağlantılı biçimde incelenmesi gerektiği görülmektedir.

III. Göçmen Kaçakçılığında Maddi Menfaatin İspatı ve Savunma Stratejileri

15. Taksi Şoförünün Normal Yolcu Ücreti Alması Maddi Menfaat Sayılır mı?

Taksi şoförünün yolculuk karşılığında olağan ücret alması, tek başına göçmen kaçakçılığı suçunu oluşturmaz.

Burada iki farklı ekonomik ilişki bulunmaktadır.

Birincisi, hukuka uygun yolcu taşımacılığından kaynaklanan ticari ücret ilişkisidir.

İkincisi, yasa dışı giriş, kalış veya çıkışa imkân sağlamak amacıyla gerçekleştirilen suç faaliyetinden elde edilmesi amaçlanan ekonomik menfaattir.

Örneğin yabancı uyruklu yolcuları otogardan otele götüren taksi şoförünün olağan taşıma ücretini alması, tek başına TCK 79 kapsamındaki özel kastın bulunduğunu göstermez.

Buna karşılık şoförün, yasa dışı sınır geçişi organizasyonunu bildiği ve ücret karşılığında bilerek bu organizasyona katıldığı ispatlanırsa aldığı bedelin olağan taşıma ücretine yakın olması tek başına sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

Şoför savunmasında incelenecek hususlar

Ticari taşımacılık ile göçmen kaçakçılığının ayrımı

Olay	Hukuki değerlendirme
Normal taksi tarifesine uygun ödeme	Tek başına suç kastını göstermez
Göçmen başına özel ücret	Suçla bağlantısı varsa menfaat amacı yönünden güçlü delil olabilir
Ücretin üçüncü kişi tarafından ödenmesi	Ödemenin hukuki sebebi ve organizasyon bağlantısı incelenir
Para alınmaması	Menfaat amacının bulunmadığını destekleyebilir; tek başına kesin sonuç değildir
Yolculuk sonunda ödeme anlaşması	Diğer unsurlar mevcutsa menfaat maksadını gösterebilir

16. Göçmenlere Ücretsiz Yardım Etmek Suç mudur?

Bir kişinin insani yardım amacıyla yabancılara ulaşım, yiyecek, su veya geçici barınma sağlaması, kendiliğinden göçmen kaçakçılığı suçu oluşturmaz.

TCK 79 bakımından maddi menfaat elde etme maksadının bulunması gerekir.

Örneğin bir sürücünün yol kenarında mahsur kalan kişileri hastaneye götürmesi ile organize bir yasa dışı sınır geçişini ücret karşılığında gerçekleştirmesi farklıdır.

Bununla birlikte insani yardım savunmasının gerçeğe uygun olup olmadığı somut koşullarla değerlendirilmelidir.

Sanığın yardım amacıyla hareket ettiğini ileri sürmesi yeterli olmayabilir; ancak bu savunmanın aksini ispat yükü de otomatik olarak sanığa yüklenemez.

Ceza yargılamasında isnat edilen suçun unsurlarının ispatlanması gerekir.

17. Göçmenlere Ücretsiz Barınma Sağlamak Göçmen Kaçakçılığı mıdır?

Sırf ücretsiz barınma sağlanması, TCK 79 kapsamında cezai sorumluluk doğurmaz.

Ancak somut olayın bütün koşulları değerlendirilmelidir.

Örneğin bir kişinin insani yardım kapsamında göçmenlere kısa süreli barınma sağlamasıyla, bir organizasyonun yasa dışı çıkış hazırlığı kapsamında göçmenleri saklaması farklı olabilir.

İkinci durumda kişinin organizasyondan doğrudan veya dolaylı maddi menfaat elde etme maksadı bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır.

Ayrıca göçmenlerin ülkede kalmasına imkân sağlama ile yasa dışı yurt dışına çıkışına imkân sağlama seçimlik hareketleri birbirine karıştırılmamalıdır.

Nitekim Ceza Genel Kurulunun 2020/279 sayılı kararında, başka bir ülkeye yasa dışı çıkış amacıyla geçici olarak saklama ile Türkiye’de hukuka aykırı kalışı sürdürme arasında ayrım yapılmaktadır. Ücretsiz Karar Arama

18. Göçmenlere Yardım Eden Kişinin Yakınlık veya Akrabalık İlişkisi Önemli midir?

Evet, yardımın gerçek amacı açısından önem taşıyabilir.

Örneğin bir kişinin akrabasına veya tanıdığına ücret almadan ulaşım sağlaması, maddi menfaat maksadının bulunmadığını destekleyen bir olgu olabilir.

Ancak akrabalık veya arkadaşlık ilişkisi kendiliğinden hukuka uygunluk nedeni değildir.

Yakın kişiler arasında da ekonomik menfaat amacıyla göçmen kaçakçılığı organize edilmesi mümkündür.

Dolayısıyla ilişkinin niteliği yanında fiilin amacı ve diğer deliller değerlendirilmelidir.

19. Göçmen Kaçakçılığında Banka Hareketleri Nasıl İncelenmelidir?

Banka hareketleri maddi menfaat elde etme maksadının ispatında önemli olabilir.

Ancak hesap hareketlerinin suçla bağlantısının kurulması gerekir.

Örneğin sanığın hesabına 50.000 TL gönderilmiş olması, bu paranın kaçakçılık bedeli olduğunu kendiliğinden kanıtlamaz.

Şu hususlar araştırılmalıdır:

• Parayı gönderen kişi kimdir?
• Şüpheliler veya göçmenlerle bağlantısı var mıdır?
• Transfer hangi tarihte yapılmıştır?
• Suç tarihinden önce mi sonra mı gerçekleşmiştir?
• Açıklama bölümünde ne yazmaktadır?
• Taraflar arasında önceki ticari veya borç ilişkisi var mıdır?
• Para miktarı iddia edilen organizasyonla uyumlu mudur?
• Diğer deliller transferin suçla ilişkisini desteklemekte midir?

Bankacılık verilerinin yalnızca sanık aleyhine olan bölümlerinin seçilerek değerlendirilmesi yerine, hesap hareketlerinin bütünlüğünün incelenmesi önemlidir.

20. HTS Kayıtları Maddi Menfaat Maksadını Kanıtlar mı?

HTS kayıtları, iletişimin gerçekleştiği zaman, taraflar ve bazı teknik bilgiler bakımından önemlidir.

Ancak olağan HTS kayıtları görüşmenin konuşma içeriğini göstermez.

Dolayısıyla şüphelinin göçmen kaçakçılığı suçlamasıyla yargılanan başka biriyle telefon görüşmesi yapması, tek başına maddi menfaat amacını ispatlamaz.

Bununla birlikte görüşmelerin suç tarihleriyle örtüşmesi, para transferleri ve somut organizasyon delilleriyle desteklenmesi hâlinde iletişim kayıtları önemli olabilir.

Burada HTS verileri ile hukuka uygun şekilde elde edilmiş iletişimin içeriğine ilişkin kayıtlar birbirinden ayrılmalıdır.

21. WhatsApp Mesajları ve Telefon İncelemesi Maddi Menfaat İçin Delil Olabilir mi?

Evet. Hukuka uygun şekilde elde edilmiş mesajlaşmalar maddi menfaat maksadını gösterebilir.

Örneğin göçmen başına ücret belirlenmesi, organizasyonun maliyetlerinin paylaşılması veya komisyon anlaşmasına ilişkin yazışmalar doğrudan ekonomik amaç yönünden önem taşıyabilir.

Ancak dijital delilin güvenilirliği ve elde edilme usulü de değerlendirilmelidir.

Özellikle şu hususlar incelenebilir:

• Telefon hangi usulle incelenmiştir?
• Verilerin bütünlüğü korunmuş mudur?
• Mesajın gerçek tarafları belirlenmiş midir?
• Yazışmanın tamamı dosyada mevcut mudur?
• Konuşmanın öncesi ve sonrası değerlendirilmiş midir?
• Mesajların suçla bağlantısı nedir?

Tek bir mesajın bağlamından koparılarak değerlendirilmesi hatalı sonuçlar doğurabilir.

22. Göçmenlerin Para Ödediklerini Söylemeleri Tek Başına Mahkûmiyet İçin Yeterli midir?

Göçmen beyanları hukuken delil niteliğindedir. Ancak her olay bakımından beyanların güvenilirliği ayrıca değerlendirilmelidir.

Örneğin göçmen, belirli bir kişiye ödeme yaptığını söylemiş olabilir. Ödeme yapan kişiyle sanık arasındaki ilişki, göçmenin sanığı teşhis edip etmediği ve diğer deliller önemlidir.

Bunun yanında göçmenlerin başka bir ülkede bulunan organizatöre ödeme yapmış olmaları, Türkiye’de yalnızca sıradan taşıma faaliyeti gerçekleştirdiği ileri sürülen her şoförün otomatik olarak suç faili olduğunu göstermez.

Her kişinin suça katılımı ve menfaat amacı ayrı ayrı belirlenmelidir.

23. Göçmenlerin İfadeleri Alınmamışsa Maddi Menfaat Nasıl İspatlanır?

Göçmen ifadelerinin bulunmaması, doğrudan para alışverişinin açıklığa kavuşturulmasını güçleştirebilir.

Ancak diğer deliller mevcutsa maddi menfaat amacı yine ispatlanabilir.

Örneğin organizasyon yazışmaları, banka hareketleri, para toplama kayıtları ve diğer sanıkların güvenilir anlatımları değerlendirmeye alınabilir.

Buna karşılık göçmen ifadelerinin bulunmadığı, ödeme ilişkisi belirlenemeyen ve menfaat kastını destekleyen başka delillerin olmadığı bir olayda mahkûmiyetin ispat standardı ciddi biçimde tartışılabilir.

Yargıtay 2022/17663 sayılı kararı, bu bakımdan eksik inceleme örneğidir.

24. Maddi Menfaat Kastı İspatlanamadığında Hangi Beraat Nedeni Uygulanır?

Somut olaya bağlı olarak farklı CMK 223/2 hükümleri gündeme gelebilir.

Örneğin sanığın maddi menfaat elde etme maksadının bulunmadığı kesin biçimde ortaya konulmuşsa, suçun manevi unsurunun yokluğu bakımından değerlendirme yapılır.

Buna karşılık maddi menfaat maksadının bulunup bulunmadığı kesinleştirilemiyor ve mahkûmiyet için yeterli delil yoksa CMK 223/2-e uyarınca yüklenen suçun sanık tarafından işlendiğinin sabit olmaması gündeme gelebilir.

Suçun kanuni unsurlarının oluşmamasıyla suçun işlendiğinin ispatlanamaması, karar gerekçesinde birbirinden ayrılmalıdır.

Şüpheden sanık yararlanır ilkesi, mahkemenin delillerden ulaştığı sonucun mahkûmiyet için yeterli kesinlik taşımadığı hâllerde uygulanır.

25. Maddi Menfaat Kastı Bulunmadığında Başka Bir Suç Oluşabilir mi?

Evet. Maddi menfaat elde etme maksadının bulunmaması, her eylemin mutlaka hukuka uygun olduğu anlamına gelmez.

Fiilin başka bir suçun unsurlarını oluşturması mümkündür.

Yargıtay 4. Ceza Dairesinin 2026/3642 sayılı kararında göçmen kaçakçılığının maddi menfaat unsuru bulunmadığı kabul edilmiş, ancak fiilin silahlı terör örgütüne yardım etme suçu kapsamında değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir.

Bu nedenle savunmada yalnızca TCK 79’un unsurları değil, aynı olaya ilişkin alternatif hukuki nitelendirmeler de değerlendirilmelidir.

IV. Somut Örneklerle Maddi Menfaat Unsurunun Değerlendirilmesi

Örnek 1 — Göçmenleri karşılıksız taşıyan sürücü

Şoför, yolda gördüğü yabancı uyruklu kişileri yardım amacıyla yakındaki bir yerleşim yerine götürmüştür. Para almamış, ücret talep etmemiş ve suç amaçlı ekonomik menfaat hedeflediğine ilişkin başka delil bulunmamaktadır.

Hukuki değerlendirme: Maddi menfaat maksadının ispatlanamaması hâlinde beraat gündeme gelebilir. Yargıtay 2022/17494 sayılı kararıyla karşılaştırılabilir.

Örnek 2 — Ödeme yolculuk sonrasında yapılacaktır

Sanığın, göçmenlerin yasa dışı çıkışına imkân sağlamak karşılığında ücret kararlaştırdığı ve icra hareketlerine başladığı delillerle ortaya konulmuştur. Ancak kolluk müdahalesi nedeniyle ödeme gerçekleşmemiştir.

Hukuki değerlendirme: Paranın alınmamış olması, maddi menfaat elde etme maksadının bulunmadığını göstermez. Diğer unsurlar da oluşmuşsa TCK 79 kapsamında sorumluluk doğabilir.

Örnek 3 — Kayıt dışı yabancı işçi çalıştırılması

İşverenin hukuka aykırı şekilde bulunan yabancıların ülkede kalmasına bilerek imkân sağladığı ve bu durumdan doğrudan veya dolaylı ekonomik avantaj elde etmeyi amaçladığı ispatlanmıştır.

Hukuki değerlendirme: Ceza Genel Kurulunun 2020/279 sayılı kararı çerçevesinde TCK 79/1-a gündeme gelebilir.

Örnek 4 — Normal tarifeyle çalışan taksici

Taksici, yabancı yolcuları şehir içinde tarifeye uygun ücretle taşımıştır. Yasa dışı sınır geçişi organizasyonuyla bilerek hareket ettiğine ve bu amaçla menfaat elde etmeyi hedeflediğine ilişkin delil bulunmamaktadır.

Hukuki değerlendirme: Sıradan taşımacılık bedeli, suçun manevi unsurunu kendiliğinden oluşturmaz.

Örnek 5 — WhatsApp üzerinden komisyon anlaşması

Şüphelinin göçmenlerin yasa dışı geçişini organize eden kişilerle göçmen başına ücret paylaşımını kararlaştırdığı ve suçun icrasına bilerek katıldığı hukuka uygun dijital delillerle ortaya konulmuştur.

Hukuki değerlendirme: Henüz ödeme yapılmamış olsa bile maddi menfaat maksadı kanıtlanabilir.

V. Göçmen Kaçakçılığında Maddi Menfaat Hakkında 20 Soru 20 Cevap

1. Göçmen kaçakçılığı suçunda para alınması zorunlu mudur?

Hayır. Para alınması değil, doğrudan veya dolaylı maddi menfaat elde etme maksadının bulunması gerekir.

2. Para alınmamışsa kesin beraat verilir mi?

Hayır. Menfaat amacının başka delillerle ispatlanması mümkündür. Ancak menfaat maksadı ispatlanamıyorsa beraat gündeme gelebilir.

3. Maddi menfaat elde etme maksadı nasıl kanıtlanır?

Banka kayıtları, mesajlaşmalar, göçmen beyanları, ekonomik ilişkiler, tanık anlatımları ve diğer hukuka uygun deliller birlikte değerlendirilir.

4. Göçmenlerin ödeme yapmadıklarını söylemeleri önemli midir?

Evet. Özellikle yardım amacı savunmasıyla birlikte değerlendirildiğinde maddi menfaat kastının bulunmadığını destekleyebilir.

5. Şoförün normal taksi ücreti alması suç mudur?

Tek başına değildir. Taşımacılık faaliyetinin yasa dışı giriş, kalış veya çıkış organizasyonuna bilerek katkı oluşturup oluşturmadığı belirlenmelidir.

6. Göçmenlere ücretsiz yardım etmek suç oluşturur mu?

TCK 79 bakımından maddi menfaat elde etme maksadı bulunmayan insani yardım faaliyeti tek başına suç oluşturmaz. Ancak fiilin başka bir suçu oluşturup oluşturmadığı ayrı meseledir.

7. Maddi menfaat yalnızca nakit para mıdır?

Hayır. Komisyon, ekonomik avantaj, bazı yükümlülüklerden kurtulma veya başka maddi yararlar da olayın koşullarına göre değerlendirilebilir.

8. Dolaylı maddi menfaat nedir?

Göçmenlerden doğrudan ücret alınmaksızın suçun seçimlik hareketiyle bağlantılı ekonomik avantaj elde etmeyi amaçlamaktır.

9. Kayıt dışı yabancı işçi çalıştırılması maddi menfaat oluşturur mu?

Somut koşullara göre oluşturabilir. Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 2020/279 sayılı kararı bu yöndedir. Ancak her izinsiz istihdam otomatik olarak göçmen kaçakçılığı değildir.

10. Maddi menfaatin üçüncü kişiye sağlanması yeterli midir?

TCK 79’daki menfaat maksadı değerlendirilirken menfaatin kime sağlanmasının amaçlandığı önemlidir. Sanığın üçüncü kişi lehine ekonomik menfaat elde edilmesini hedefleyen bilinçli katkısı da somut koşullarda suç kapsamında değerlendirilebilir.

11. Göçmenler parayı başka bir organizatöre ödemişse şoför sorumlu olur mu?

Şoförün organizasyondaki rolü ve özel kastı ayrıca ispatlanmalıdır. Başka bir kişiye ödeme yapılması, şoförün suç kastını otomatik olarak kanıtlamaz.

12. Telefon görüşmeleri maddi menfaat için yeterli midir?

Her durumda değil. İletişimin içeriği, bağlamı ve diğer delillerle bağlantısı değerlendirilmelidir.

13. Sanığın banka hesabına para gelmemişse beraat verilir mi?

Banka transferi bulunmaması lehe değerlendirilebilir; ancak menfaat amacının başka delillerle ispatlanması mümkündür.

14. Maddi menfaat kastı ispatlanamamışsa hangi CMK maddesi uygulanır?

Somut olayın niteliğine göre CMK 223/2’deki beraat nedenleri değerlendirilir. Suçun sanık tarafından işlendiğinin sabit olmaması durumunda CMK 223/2-e gündeme gelebilir.

15. Göçmen kaçakçılığına teşebbüs edildiğinde para alınmasa da ceza verilir mi?

Evet. Menfaat maksadı ve cezalandırılabilir icra hareketleri ispatlanmışsa TCK 79’un özel teşebbüs düzenlemesi uygulanabilir.

16. Maddi menfaat maksadının bulunmaması tutuklama kararını etkiler mi?

Evet. TCK 79’un özel kastına ilişkin somut delil eksikliği, kuvvetli suç şüphesinin bulunup bulunmadığına ilişkin değerlendirmede önem taşıyabilir.

17. Yardım amacıyla göçmen taşıyan kişi beraat edebilir mi?

Evet. Yargıtay 2022/17494 sayılı kararı, menfaat maksadının kanıtlanamadığı ve yardım savunmasının desteklendiği olayda beraat gerektiğini belirtmiştir.

18. Maddi menfaat yoksa yine de başka suçtan ceza verilebilir mi?

Evet. Fiilin başka bir suçun unsurlarını oluşturması mümkündür. Yargıtay 2026/3642 sayılı kararı bunun örneğidir.

19. Yargıtay hangi durumlarda maddi menfaat yönünden mahkûmiyeti onar?

Suçun diğer unsurlarıyla birlikte maddi menfaat elde etme maksadının yeterli delillerle ortaya konulduğu dosyalarda mahkûmiyet onanabilir. Yargıtay 2024/11355 sayılı karar bu konuda incelenebilir.

20. Maddi menfaat bulunmadığı savunmasında en önemli hukuki yaklaşım nedir?

Maddi menfaatin yalnızca fiilen elde edilmediğini söylemek yerine, elde etme maksadının da somut delillerle ispatlanamadığını gösterebilen hukuki ve delile dayalı değerlendirme yapılmasıdır.

VI. Göçmen Kaçakçılığında Maddi Menfaat Savunması İçin Dosya İnceleme Kontrol Listesi

10 aşamalı hukuki inceleme

0/10İddianamede hangi TCK 79 seçimlik hareketinin isnat edildiği belirlendiDoğrudan veya dolaylı menfaat iddiasının dayanağı incelendiBanka ve ödeme kayıtları değerlendirildiGöçmen ifadelerindeki para ve ücret anlatımları karşılaştırıldıHTS ve mesajlaşmaların bağlamı incelendiSanığın organizasyondaki kişisel rolü tespit edildiYabancıların suç tarihindeki hukuki statüsü araştırıldıİnsani yardım veya olağan taşımacılık savunmasına ilişkin deliller incelendiLehe ve aleyhe Yargıtay kararları karşılaştırıldıCMK 223 kapsamındaki doğru hukuki sonuç değerlendirildi

Sıfırla

VII. Sonuç: Maddi Menfaat Maksadı İspatlanmadan TCK 79’dan Mahkûmiyet Kurulamaz

Göçmen kaçakçılığı suçunda maddi menfaat elde etme maksadı, suçun oluşmasını belirleyen temel manevi unsurdur.

Bir kişinin yabancı uyruklu kişileri taşıması, barındırması veya onlarla iletişim kurması, tek başına bu özel kastın bulunduğunu göstermez.

Buna karşılık maddi menfaatin fiilen elde edilmemiş olması da her durumda suçun oluşmasını engellemez.

Yargıtayın ilgili kararları üç önemli hukuki sonuca işaret etmektedir.

Birincisi: Maddi menfaat elde etme maksadı somut delillerle ortaya konulmalıdır. Yargıtay 2022/17494 sayılı kararında bu unsur ispatlanamadığında beraat gerektiğini belirtmiştir.

İkincisi: Dolaylı ekonomik avantajlar, somut koşullarda maddi menfaat kapsamında değerlendirilebilir. Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 2020/279 sayılı kararı bu yaklaşımın örneğidir.

Üçüncüsü: Maddi menfaatin bulunmaması TCK 79 yönünden suç vasfını etkileyebilir. Yargıtay 2026/3642 sayılı kararı, bazı eylemlerin başka suçlar kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir.

Bu nedenle göçmen kaçakçılığı soruşturmalarında ve davalarında savunma, yalnızca para alınıp alınmadığına değil, maddi menfaat elde etme maksadının bulunup bulunmadığına, isnat edilen seçimlik harekete ve sanığın kişisel sorumluluğuna odaklanmalıdır.

Sencer Hukuk Danışmanlık, Bursa merkezli olarak göçmen kaçakçılığı, ceza soruşturmaları, tutuklamaya itiraz, beraat savunmaları, istinaf ve temyiz süreçlerinde hukuki danışmanlık ve avukatlık hizmeti sunmaktadır.

Hukuki kaynaklar

• Adalet Bakanlığı — 5237 sayılı TCK, madde 79
• Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 2022/17494 — Beraat gerektiği yönündeki bozma
• Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 2022/17663 — Yardım amacı ve menfaat unsuru
• Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2020/279 — Dolaylı menfaat ve kayıt dışı işçilik
• Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 2026/3642 — Maddi menfaat ve suç vasfı
• Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 2024/11355 — Banka ve iletişim delilleriyle mahkûmiyet