Engelli Hükümlüler Konutta İnfazdan Yararlanabilir mi?
5275 sayılı Kanun’un 110/3 maddesi, ağır hastalığı veya engelliliği nedeniyle ceza infaz kurumu koşullarında hayatını yalnız idame ettiremeyen hükümlülerin cezalarının konutta infaz edilmesine olanak sağlamaktadır.
4 Haziran 2025 tarihli yasal değişiklik sonrasında bu düzenleme, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm olanlar dışında belirli bir süre üst sınırı olmaksızın uygulanabilecek hâle gelmiştir.
Ancak engellilik raporu bulunan her hükümlü otomatik olarak konutta infaz hakkı kazanmaz.
Asıl ölçüt, engelliliğin cezaevi koşullarında bağımsız yaşamayı engelleyecek düzeyde olmasıdır.
Engellilik Oranı Konutta İnfaz İçin Yeterli mi?
Uygulamada en çok sorulan konulardan biri engellilik raporundaki yüzde oranıdır.
Hükümlünün yüzde 40, yüzde 60, yüzde 80 veya yüzde 90 engelli raporu bulunması tek başına kesin sonuç doğurmaz.
Çünkü 5275 sayılı Kanun’un 110/3 maddesinde belirli bir engellilik yüzdesi şartı değil, ceza infaz kurumu koşullarında hayatını yalnız sürdürememe ölçütü bulunmaktadır.
Yüzde 40 Engelli Raporuyla Konutta İnfaz
Yüzde 40 engellilik oranı tek başına konutta infaz için yeterli değildir.
Engelliliğin kişisel bakım, hareket ve günlük yaşam üzerindeki etkilerinin tıbben değerlendirilmesi gerekir.
Yüzde 80 Engelli Raporuyla Konutta İnfaz
Yüzde 80 engelli raporu önemli bir tıbbi belge olabilir.
Ancak hükümlünün cezaevinde kendi ihtiyaçlarını karşılayabilmesi mümkünse, yalnızca yüksek engellilik oranı konutta infaz için yeterli görülmeyebilir.
Yüzde 90 Engelli Hükümlüler
Yüzde 90 veya daha yüksek engellilik oranı da otomatik kabul anlamına gelmez.
Bu tür başvurularda engelliliğin niteliği, hükümlünün günlük yaşamını tek başına sürdürebilme kapasitesi ve tıbbi destek ihtiyacı ayrıntılı olarak ortaya konulmalıdır.
Ortopedik Engelli Hükümlüler
İleri derecede hareket kısıtlılığı bulunan, yatağa bağımlı olan veya tekerlekli sandalye kullanan hükümlüler bakımından konutta infaz koşulları araştırılabilir.
Ancak tekerlekli sandalye kullanmak tek başına yeterli değildir.
Kişinin cezaevi koşullarında bağımsız olarak hareket edip edemediği, tuvalet, banyo ve diğer kişisel ihtiyaçlarını karşılayıp karşılayamadığı önem taşır.
Görme Engelli Hükümlüler
Görme engelliliğinin derecesi ve kişinin günlük yaşam faaliyetlerine etkisi önemlidir.
Örneğin ileri derecede görme kaybı nedeniyle sürekli başka bir kişinin yardımına ihtiyaç duyan hükümlü ile cezaevi koşullarında bağımsız hareket edebilen hükümlünün durumu aynı değildir.
İşitme Engelli Hükümlüler
İşitme kaybının tek başına konutta infaz hakkı doğurduğu söylenemez.
Ancak eşlik eden başka engellilikler, sağlık sorunları ve bağımsız yaşam yeteneğini etkileyen durumlar birlikte incelenebilir.
Zihinsel ve Nörolojik Engellilik
Zihinsel engellilik, bilişsel bozukluklar veya nörolojik hastalıklar, kişisel bakım ve güvenlik bakımından önemli etkiler doğurabilir.
Bununla birlikte akıl hastalığına ilişkin özel infaz hükümleri ile engellilik nedeniyle konutta infaz birbirinden ayrılmalıdır.
Gerekirse 5275 sayılı Kanun’un 16. maddesi yönünden ayrıca değerlendirme yapılmalıdır.
Engelli Hükümlüler İçin Sağlık Raporu Usulü
5275 sayılı Kanun’un 110/3 maddesi, sağlık durumunun aynı Kanun’un 16/3 maddesindeki usule göre tespit edilmesini öngörmektedir.
Bu nedenle Adli Tıp Kurumu raporu veya kanunda belirtilen nitelikte sağlık kurulu raporu ve Adli Tıp onayı önem taşır.
Başvuruya sunulan engelli sağlık kurulu raporu, kişinin engellilik durumunu belgeleyebilir. Ancak konutta infaz açısından gerekli özel incelemenin yerine geçmeyebilir.
Engelli Hükümlülerde Ceza Süresi Sınırı Var mı?
110/3 kapsamında ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası dışında belirli bir yıl üst sınırı bulunmamaktadır.
Örneğin toplam sekiz yıl hapis cezası bulunan bir hükümlünün ağır engelliliği nedeniyle cezaevi koşullarında hayatını yalnız sürdüremediği usulüne uygun tespit edilirse başvurusu değerlendirilebilir.
Bununla birlikte toplum güvenliği bakımından ağır ve somut tehlike bulunmaması şartı da aranır.
Engelli Hükümlüler İçin Elektronik Kelepçe
Toplam cezası on yıldan fazla olan ve 110/3 kapsamında konutta infaz edilen hükümlülerin elektronik cihazlarla takibi zorunludur.
Diğer durumlarda da mevzuata uygun şekilde elektronik izleme uygulanabilir.
Elektronik takip kararı, engelli hükümlünün sağlık ve hareket koşulları dikkate alınarak yürütülmelidir.
Bursa’da Engelli Hükümlüler İçin Konutta İnfaz
Bursa’da engellilik nedeniyle başvuru yapılırken sağlık kurulu belgeleri, epikrizler, bakım ihtiyacını gösteren kayıtlar ve mevcut infaz dosyası birlikte değerlendirilmelidir.
Bursa Nilüfer, Osmangazi, Yıldırım ve diğer ilçelerde yaşayan hükümlüler bakımından başvurunun görevli infaz hâkimliğine sunulması gerekir.
Sıkça Sorulan Sorular
Yüzde 40 engelli hükümlü evde infazdan yararlanabilir mi?
Diğer kanuni şartları karşılaması hâlinde mümkündür; rapor oranı tek başına yeterli değildir.
Yüzde 90 engelli raporu kesin olarak konutta infaz sağlar mı?
Hayır. Bağımsız yaşam yeteneğine ilişkin kanuni şartların da tespit edilmesi gerekir.
Engelli hükümlüler için yaş şartı var mı?
110/3 kapsamında ayrıca 65 yaşını tamamlamış olma şartı bulunmamaktadır.
Engellilik nedeniyle uzun süreli hapis cezası evde infaz edilebilir mi?
Ağırlaştırılmış müebbet istisnası dışında belirli bir süre üst sınırı öngörülmemiştir.
Engelli hükümlünün sağlık durumu yeniden incelenir mi?
Evet. Kanunda birer yıllık dönemlerle yeniden inceleme yapılması öngörülmektedir.
Sonuç
Engelli hükümlüler için konutta infazda belirleyici olan yalnızca engellilik oranı değil, engelliliğin cezaevi koşullarında bağımsız yaşamayı engelleyip engellemediğidir.
Bu nedenle tıbbi belgelerin kanuni ölçütlere uygun hazırlanması ve başvuruda doğru hukuki dayanağın gösterilmesi önem taşımaktadır.
SENCER HUKUK DANIŞMANLIK – Av. Enes Sencer