Türkiye’de bulunan yabancıların bir avukata vekâletname vermek istemesi halinde en sık karşılaşılan sorulardan biri, noter işlemi sırasında yeminli tercüman bulunmasının zorunlu olup olmadığıdır.
Kısa cevap şudur:
Yabancı uyruklu olmak tek başına tercüman zorunluluğu doğurmaz. Yabancı kişi Türkçe biliyorsa, kural olarak yalnızca yabancı olduğu gerekçesiyle tercüman bulundurulması zorunlu değildir. Ancak kişi Türkçe bilmiyorsa noterlik işlemi sırasında yeminli tercüman bulundurulması zorunludur.
Bu kuralın açık hukuki dayanağı 1512 sayılı Noterlik Kanunu’nun 74. maddesidir.
Yabancının Vekâletname Vermesinde Tercüman Zorunluluğu Hangi Kanunda Düzenlenmiştir?
1512 sayılı Noterlik Kanunu’nun “İlgilinin Türkçe bilmemesi” başlıklı 74. maddesinde şu düzenleme bulunmaktadır:
“İlgili, Türkçe bilmezse andlı bir tercüman da bulundurulur.”
Dolayısıyla kanun koyucu tercüman zorunluluğunu kişinin vatandaşlığına değil, Türkçe bilip bilmemesine bağlamıştır.
Bu nedenle;
| Durum | Tercüman gerekli mi? |
|---|---|
| Yabancı kişi Türkçe bilmiyor | Evet |
| Yabancı kişi Türkçeyi anlayıp konuşabiliyor | Kural olarak hayır |
| Yabancı kişi temel seviyede Türkçe biliyor ancak vekâletnamenin hukuki sonuçlarını anlayamıyor | Tercüman gerekebilir |
| Türk vatandaşı ancak Türkçe bilmiyor | Evet |
| Çifte vatandaş ve Türkçe biliyor | Kural olarak hayır |
| Yabancı kişi Türkçe konuşuyor fakat noter anlamadığından şüphe ediyor | Noter tercüman talep edebilir |
Buradan çıkan önemli sonuç şudur:
“Yabancı = tercüman zorunlu” şeklinde genel bir hukuk kuralı bulunmamaktadır.
Belirleyici olan, vekâlet veren kişinin Türkçe bilip bilmediğidir.
Noter Türkçe Bilindiğini Nasıl Değerlendirir?
Noterlik Kanunu’nun 72. maddesine göre noter, işlem yaptıracak kişinin yalnızca kimliğini kontrol etmekle yetinmez.
Noterin;
- kişinin kimliğini,
- adresini,
- hukuki işlem yapma yeteneğini,
- gerçek iradesini
tam olarak öğrenme yükümlülüğü bulunmaktadır.
Bu nedenle yabancı kişinin günlük hayatta birkaç Türkçe kelime konuşabilmesi her zaman yeterli görülmeyebilir.
Özellikle geniş yetkiler içeren bir avukat vekâletnamesinde noter, kişinin;
- hangi avukata vekâlet verdiğini,
- vekâletnamenin hangi yetkileri içerdiğini,
- dava açma ve takip etme yetkisini,
- sulh, feragat, kabul gibi özel yetkileri,
- taşınmaz veya banka işlemleri gibi mali sonuç doğurabilecek yetkileri
anlayabilecek durumda olup olmadığını değerlendirebilir.
Kişinin Türkçe konusunda yeterli olmadığı kanaatine varılırsa yeminli tercüman aracılığıyla işlem yapılması istenebilir.
Türkçe Bilen Bir Yabancı Tercümansız Vekâlet Verebilir mi?
Evet.
Noterlik Kanunu m.74’ün lafzı son derece açıktır.
Tercüman zorunluluğu:
“yabancı kişi için” değil,
“Türkçe bilmeyen ilgili için”
öngörülmüştür.
Dolayısıyla örneğin uzun yıllardır Türkiye’de yaşayan, Türkçe konuşabilen ve düzenlenen vekâletnamenin hukuki içeriğini anlayabilen bir yabancının sırf yabancı pasaport taşıması nedeniyle mutlaka tercümanla işlem yapmak zorunda olduğu söylenemez.
Ancak nihai olarak noter, Noterlik Kanunu m.72 kapsamında kişinin gerçek iradesini ve işlem içeriğini anlayıp anlamadığını değerlendirmek zorundadır.
Türkçe Bildiğini Gösteren Bir Sertifika Gerekir mi?
Noterlik Kanunu m.74 içerisinde yabancının Türkçe bildiğini;
- TÖMER belgesi,
- dil sertifikası,
- diploma,
- ikamet süresi,
- çalışma izni
gibi belgelerden biriyle ispat etmesi gerektiğine ilişkin özel bir şart bulunmamaktadır.
Uygulamada kişi noterle Türkçe iletişim kurabiliyor ve işlemin niteliğini anlayabiliyorsa bu durum noter tarafından doğrudan değerlendirilebilir.
Ancak noter kişinin Türkçe bilgisinden tereddüt ederse işlemin güvenliği bakımından tercüman kullanılmasını isteyebilir.
Bu durum özellikle ileride;
“Vekâletnamenin içeriğini anlamadım.”
“Yetkilerin kapsamını bilmiyordum.”
“Bana farklı bir şey söylendi.”
gibi irade sakatlığı iddialarının ileri sürülmesini önlemek açısından önem taşımaktadır.
Yeminli Tercüman Nasıl Olmalıdır?
Noterlik Kanunu Yönetmeliği’nin 96. maddesi tercüme işlemlerini ayrıntılı şekilde düzenlemektedir.
Noterin, tercümanın ilgili dili doğru olarak bildiği konusunda kanaat sahibi olması gerekir. Bu değerlendirme diploma veya diğer belgeler üzerinden yapılabilir.
Ayrıca tercümanın yemini noterlikte tutanak altına alınmaktadır.
Noter, kendi noterliğinde yemin tutanağı bulunmayan bir kişiye tercüme yaptırmamaktadır.
Bu nedenle herhangi bir arkadaşın veya akrabanın yabancı dil biliyor olması, tek başına noter işlemi açısından yeterli değildir.
Noterin kabul ettiği/yemin tutanağı bulunan tercüman kullanılmalıdır.
Noter Yabancı Dili Biliyorsa Tercümana Gerek Kalır mı?
Bu konuda dikkat edilmesi gereken önemli bir ayrım bulunmaktadır.
Noterlik Kanunu m.74 açık biçimde Türkçe bilmeyen kişi için “andlı tercüman” bulundurulmasını öngörmektedir.
Geçmiş Adalet Bakanlığı görüşlerinde de noterin ilgili yabancı dili biliyor olmasının tek başına m.74’te öngörülen tercüman şartını ortadan kaldırmadığı yönünde yaklaşım bulunmaktadır.
Başka bir ifadeyle;
Yabancı Türkçe bilmiyorsa, noterin yabancının dilini biliyor olması nedeniyle tercüman şartının otomatik olarak ortadan kalktığı kabul edilmemelidir.
Uygulamada işlem öncesinde noterlikten teyit alınması en güvenli yöntemdir.
Avukat Vekâletnamesi İçin Pasaportun da Türkçe Tercümesi Gerekir mi?
Burada iki farklı tercüme kavramının birbirinden ayrılması gerekir:
1. Kişinin sözlü beyanının tercümesi
Bu konu Noterlik Kanunu m.74 kapsamında değerlendirilir.
Kişi Türkçe bilmiyorsa yeminli tercüman gerekir.
2. Yabancı kimlik veya pasaportun tercümesi
Bu ise kimlik belgesinin noter tarafından kullanılabilir ve anlaşılabilir hale getirilmesiyle ilgilidir.
Dolayısıyla bir yabancı çok iyi Türkçe konuşsa dahi, ibraz ettiği yabancı ülke kimlik belgesinin veya pasaportunun özelliklerine göre noter belge tercümesi isteyebilir.
Özellikle;
- Latin alfabesi kullanılmayan pasaportlarda,
- ad-soyad bilgilerinin açık şekilde tespit edilemediği belgelerde,
- kimlik bilgilerinin yabancı dilde bulunduğu belgelerde
tercüme ihtiyacı ortaya çıkabilir.
Bu nedenle kişinin tercümana ihtiyaç duymaması ile pasaportun tercümesine ihtiyaç duyulmaması aynı şey değildir.
Yabancı Türkiye’de Avukata Vekâlet Verirken Hangi Belgeleri Götürmelidir?
Somut işlem ve noterlik uygulamasına göre değişebilmekle birlikte genellikle şu belgelerin hazırlanması yararlı olacaktır:
- Pasaport veya geçerli yabancı kimlik belgesi
- Gerektiğinde pasaportun noter onaylı Türkçe tercümesi
- Türkiye’de bulunuyorsa yabancı kimlik numarası veya ikamet kartı
- Avukatın adı ve soyadı
- Baro ve sicil bilgileri
- Hazırlanmış özel vekâletname metni varsa vekâletname taslağı
- Gerekli görülüyorsa biyometrik/vesikalık fotoğraf
- Türkçe bilmiyorsa noter tarafından kabul edilen yeminli tercüman
Boşanma, tapu, şirket, miras veya bazı özel yetkiler içeren vekâletnamelerde ayrıca özel düzenlemeler bulunabileceğinden vekâletname metninin işlemden önce avukat tarafından hazırlanması önemlidir.
Yabancı Kişi Türkçe Bilmiyorsa Vekâletname Nasıl Düzenlenir?
Türkçe bilmeyen yabancı bir kişinin Türkiye’de noter huzurunda avukata vekâlet vermesi halinde genel olarak işlem şu şekilde ilerler:
- Yabancı kişi kimlik veya pasaportuyla notere başvurur.
- Noter kişinin kimliğini tespit eder.
- Yeminli tercüman işleme katılır.
- Vekâletnamenin içeriği yabancıya tercüme edilir.
- Yabancının iradesi tercüman aracılığıyla notere aktarılır.
- Vekâletname düzenlenir.
- İlgili, tercüman ve gerekli kişiler tarafından işlem imzalanır.
- Noter gerekli şerhleri vekâletnameye ekler.
Noterlik Kanunu m.103 uyarınca bir dilden diğerine yapılan tercümelerde noter tarafından tercümeye ilişkin şerh düzenlenir; yeminli tercüman kullanılmışsa tercümanın kimliği ve adresi de şerhte gösterilir.
Türkçe Bilmeyen Yabancı Tercümansız Vekâlet Verirse Ne Olur?
Noterlik Kanunu m.74 emredici nitelikte bir şekil düzenlemesidir.
Türkçe bilmediği halde tercüman kullanılmadan işlem yapılması;
- vekâletnamenin geçerliliği,
- işlemin usulüne uygunluğu,
- kişinin gerçek iradesinin tespiti,
- noterlik işleminin hukuki sorumluluğu
bakımından ciddi tartışmalara yol açabilir.
Özellikle kişi daha sonra vekâletnamenin içeriğini anlamadığını ileri sürerse tercüman kullanılmamış olması önemli bir hukuki sorun haline gelebilir.
Bu nedenle Türkçe yeterliliği konusunda tereddüt bulunan durumlarda tercüman kullanılması uygulamada daha güvenli bir yöntemdir.
İşitme veya Konuşma Engelli Yabancılarda Tercüman Durumu
Bu konuda Noterlik Kanunu’nun 73. maddesinde ayrıca düzenleme bulunmaktadır.
Kişinin işitme veya konuşma engelli olması ve yazılı iletişim kurulmasının mümkün olmaması halinde işlem sırasında;
- iki tanık,
- yeminli tercüman
bulundurulması gerekir.
Dolayısıyla burada yabancı dil tercümanlığından farklı olarak işaret dili tercümanlığı veya ilgili iletişim yöntemi gündeme gelebilir.
Okuma Yazma Bilmeyen Yabancılarda Durum
Yabancının Türkçe konuşabilmesi, mutlaka Türkçe okuyup yazabildiği anlamına gelmez.
Özellikle vekâletnamenin içeriğinin okunması ve kişinin iradesinin doğrulanması bakımından noterlik işleminin şekli farklılaşabilir.
Okuma yazma bilmeyen veya imza atamayan kişiler bakımından Noterlik Kanunu’nda tanık, parmak izi veya işaret kullanılmasına ilişkin ayrıca hükümler bulunmaktadır.
Bu nedenle;
“Türkçe konuşuyor, tercümana ihtiyaç yok.”
tespiti tek başına işlemin bütün şekil şartlarının tamamlandığı anlamına gelmez.
Yabancı Kişi Türkiye Dışındaysa Avukata Nasıl Vekâlet Verebilir?
Yabancı kişinin mutlaka Türkiye’ye gelerek Türk noterinde vekâletname düzenlemesi gerekmez.
Genel olarak iki temel yöntem bulunmaktadır:
Türk Konsolosluğunda Vekâletname
Yabancı gerçek kişiler Türk dış temsilciliklerinde belirli şartlarla vekâletname düzenletebilir.
Dışişleri Bakanlığı’nın konsolosluk bilgilendirmelerinde yabancı özel şahısların da vekâletname düzenletebildiği; vekâletnamenin Türkçe düzenlendiği ve Türkçe bilmeyenlerin tercüman bulundurması gerektiği belirtilmektedir.
Bu durum da tercüman zorunluluğunun vatandaşlığa değil, dil bilgisine bağlı olduğunu göstermektedir.
Yabancı Ülke Noterinde Vekâletname
Yabancı ülkedeki noter veya yetkili makam önünde vekâletname düzenlenmesi de mümkündür.
Ancak bu durumda Türkiye’de kullanılabilmesi için belgenin düzenlendiği ülkeye göre;
- apostil,
- konsolosluk tasdiki,
- üst makam tasdiki,
- noter onaylı Türkçe tercüme
gibi işlemler gerekebilir.
Noterlik Kanunu’nun 195. maddesi yabancı ülkelerde düzenlenen noterlik belgelerinin tasdikine ilişkin temel düzenlemelerden biridir.
Lahey Apostil Sözleşmesine taraf ülkelerde apostil sistemi uygulanırken, sözleşmeye taraf olmayan ülkelerde farklı tasdik zincirleri gündeme gelebilir.
Yurt Dışında Düzenlenen Vekâletnamenin Türkçe Tercümesi Zorunlu mudur?
Türkiye’de bir makamda kullanılacak yabancı dilde düzenlenmiş vekâletnamelerde çoğu durumda Türkçe tercüme gerekir.
Özellikle tapu işlemlerinde Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü;
- yabancı ülkede düzenlenen vekâletnamenin gerekli tasdikleri taşımasını,
- işlem için yeterli yetki içermesini,
- noter onaylı Türkçe tercümesinin ibraz edilmesini
aramaktadır.
Dolayısıyla burada şu ayrım özellikle yapılmalıdır:
Türkiye’de Türk noterinde vekâlet veren kişinin Türkçe bilmesi halinde tercüman gerekmeyebilir.
Ancak:
Yurt dışında yabancı dilde düzenlenmiş vekâletnamenin Türkiye’de kullanılabilmesi için belgenin Türkçe tercümesi ayrıca gerekebilir.
Bunlar birbirinden farklı hukuki meselelerdir.
Apostilli Vekâletname Tercüme Edilmeden Kullanılabilir mi?
Genel olarak apostil, belgenin içeriğini Türkçeye çevirmiş olmaz.
Apostil;
belgeyi düzenleyen makamın/imzanın resmiyetinin uluslararası tasdikini sağlar.
Bu nedenle yabancı dildeki bir vekâletname yalnızca apostil taşıyor diye otomatik olarak Türkçe belge haline gelmez.
Türkiye’de kullanılacağı makama göre ayrıca Türkçe tercüme ve tercümenin noter onayı gerekebilir.
Tapu işlemlerinde TKGM uygulaması buna açık örnek oluşturmaktadır.
Tercüman Zorunluluğunun Başlıca İstisnaları ve Özel Durumları
Konuyu pratik şekilde özetlemek gerekirse:
Türkçe bilen yabancı
Kural olarak tercümana ihtiyaç yoktur.
Türkçe bilmeyen yabancı
Noterlik Kanunu m.74 gereğince yeminli tercüman gereklidir.
Türkçe bilen ancak yabancı pasaport kullanan kişi
Kişisel tercüman gerekmeyebilir ancak pasaport veya kimlik belgesinin Türkçe tercümesi ayrıca istenebilir.
Noterin yabancı dili bilmesi
Türkçe bilmeyen kişi bakımından m.74’teki tercüman şartının otomatik olarak ortadan kalktığı kabul edilmemelidir.
Yurt dışında Türk Konsolosluğunda vekâlet
Vekâletname Türkçe düzenlenir; Türkçe bilmeyen yabancı için tercüman gerekir.
Yabancı ülke noterinden alınan vekâletname
Apostil veya konsolosluk tasdiki ile noter onaylı Türkçe tercüme gibi ek işlemler gerekebilir.
İşitme veya konuşma engeli
Yazılı iletişim mümkün değilse Noterlik Kanunu m.73 uyarınca iki tanık ve yeminli tercüman gerekebilir.
Sık Sorulan Sorular
Yabancıların noterde tercüman bulundurması zorunlu mudur?
Hayır. Yabancı olmak tek başına tercüman zorunluluğu doğurmaz. Noterlik Kanunu m.74’e göre tercüman zorunluluğu kişinin Türkçe bilmemesine bağlıdır.
Türkçe bilen yabancı avukata tercümansız vekâlet verebilir mi?
Kural olarak evet. Ancak noter kişinin vekâletnamenin anlam ve sonuçlarını anlayabildiğinden emin olmalıdır.
Yabancının Türkçe bildiğini belgeleyen sertifika gerekir mi?
Kanunda TÖMER veya benzeri bir sertifika zorunluluğu öngörülmemiştir. Noter, kişinin Türkçe iletişim kurabilmesini ve gerçek iradesini değerlendirebilir.
Pasaport tercümesi yine de gerekir mi?
Evet, gerekebilir. Kişinin Türkçe bilmesi ile yabancı dildeki kimlik belgesinin tercüme edilmesi iki ayrı konudur.
Yeminli tercümanı yabancı kişi kendisi getirebilir mi?
Tercümanın ilgili noter tarafından kabul edilen ve yemin işlemleri tamamlanmış bir tercüman olması gerekir. Bu nedenle işlem öncesinde noterlikle görüşülmesi uygun olur.
Avukat tercüman olabilir mi?
Vekil olacak avukatın aynı işlemde tercüman olarak kullanılması, vekâletnamenin ve işlemin güvenliği açısından tercih edilmemelidir. Noter tarafından kabul edilen bağımsız yeminli tercümanla işlem yapılması güvenli yöntemdir.
Apostil varsa tercüme gerekmez mi?
Hayır. Apostil belgenin yabancı dildeki içeriğini Türkçeye çevirmez. Belgenin kullanılacağı kuruma göre ayrıca noter onaylı Türkçe tercüme gerekebilir.
Türk Konsolosluğunda yabancı kişi vekâlet verebilir mi?
Dışişleri Bakanlığı bilgilendirmelerine göre yabancı özel kişiler de belirli şartlarla Türk dış temsilciliklerinde vekâletname düzenletebilir. Türkçe bilmeyen kişiler için tercüman gerekir.
Sonuç
Türkiye’de bir yabancının avukata vekâletname verirken tercüman kullanıp kullanmayacağı konusunda temel hukuki dayanak 1512 sayılı Noterlik Kanunu’nun 74. maddesidir.
Kanun açıkça:
“İlgili, Türkçe bilmezse andlı bir tercüman da bulundurulur.”
hükmünü içermektedir.
Bu nedenle tercüman zorunluluğunun ölçütü vatandaşlık değil, Türkçe bilgisidir.
Türkçeyi yeterli düzeyde bilen ve vekâletnamenin hukuki sonuçlarını anlayabilen yabancıların sırf yabancı uyruklu olmaları nedeniyle tercüman kullanmaları gerektiğine ilişkin genel bir zorunluluk bulunmamaktadır.
Buna karşılık kişinin Türkçe bilmemesi veya işlem içeriğini yeterince anlayamadığının noter tarafından değerlendirilmesi halinde yeminli tercüman kullanılması gerekir.
Ayrıca kişinin Türkçe bilmesi ile pasaportunun veya yabancı dilde düzenlenmiş vekâletnamenin Türkçe tercümesinin gerekmesi birbirinden ayrı konulardır.
Yurt dışında hazırlanmış vekâletnamelerde ise apostil, konsolosluk tasdiki ve noter onaylı tercüme şartları ayrıca değerlendirilmelidir.
Mevzuat ve Resmî Kaynaklar
1512 sayılı Noterlik Kanunu:
- Madde 72 – İlgilinin kimliği, yeteneği ve gerçek iradesinin tespiti
- Madde 73 – İşitme, konuşma veya görme engelliler
- Madde 74 – Türkçe bilmeyen ilgililerde yeminli tercüman
- Madde 75 – İmza, işaret ve parmak izi
- Madde 103 – Çevirme işlemi
- Madde 195 – Yabancı ülkelerde düzenlenen noterlik belgeleri
Noterlik Kanunu Yönetmeliği:
- Madde 90 – Kimlik tespiti
- Madde 91 – Yeteneğin tespiti
- Madde 96 – Çevirme işlemleri
T.C. Dışişleri Bakanlığı:
- Konsolosluk noterlik ve vekâletname işlemleri
Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü:
- Yurt dışında düzenlenen vekâletnamelere ilişkin uygulama kılavuzları