Mirastan Feragat Nedir?
Mirastan feragat, yani halk arasında sıkça kullanılan ifadesiyle mirastan vazgeçme, mirasbırakan ile yasal veya atanmış mirasçısı arasında yapılan resmi ve iki taraflı bir sözleşmeyle hayata geçirilen hukuki bir işlemdir. Bu sözleşme, henüz doğmamış olan miras hakkını ileriye dönük olarak ortadan kaldıran nitelikte olup Türk Medeni Kanunu çerçevesinde geçerlilik kazanır.
Miras hukuku sistemimize göre, bir kişinin miras hakkı ancak mirasbırakanın vefatıyla doğar. Bu nedenle, mirastan feragat sözleşmesinin yapıldığı anda kişi henüz fiilen bir mirasçı değildir. Ancak bu sözleşmeyle gelecekte doğabilecek mirasçılık hakkından peşinen vazgeçmiş olur. Özellikle Bursa gibi büyük şehirlerde, çok sayıda taşınmaz veya ticari işletmeye sahip ailelerde, mirasın ileride ihtilaf doğurmaması adına bu tür feragat sözleşmeleri sıklıkla yapılmaktadır.
Mirastan Feragat Sözleşmesi Ne Zaman Geçerli Olur?
Geçerli şekilde düzenlenmiş bir feragat sözleşmesi, mirasbırakanın ölümünden sonra yürürlüğe girer. Eğer sözleşmenin geçerliliğini etkileyen bir iptal veya hükümden düşme sebebi yoksa, feragat eden kişi mirasçılık sıfatını kaybeder ve miras paylaşımına katılamaz.
Bursa’da görülen birden fazla murisli miras paylaşımı dosyasında, feragat sözleşmelerinin mirasçılar arasında ciddi çatışmaların önüne geçtiği gözlemlenmiştir. Özellikle tarla, arsa ve aile işletmesi gibi mirasın bölünmesinde sorun çıkabilecek mallar söz konusu olduğunda, önleyici hukuki bir çözüm olarak mirastan feragat sözleşmeleri tercih edilmektedir.
Altsoyun Miras Hakkı Ne Olur?
Mirastan feragat eden kişinin çocukları, yani altsoyu, sözleşmede aksi kararlaştırılmadığı sürece, feragat edenin yerine geçemez. Ancak, feragat bir karşılık (örneğin para, arsa, araç vb.) karşılığında yapılmışsa ve sözleşmede özellikle “altsoyun etkilenmeyeceği” belirtilmemişse, feragat edenin altsoyu da mirastan mahrum kalır.
Bursa 7. Sulh Hukuk Mahkemesi’nde görülen bir miras paylaşımında, feragat eden bir mirasçının çocukları, bu nedenle dava açmış ancak sözleşmede açık hüküm bulunduğu için mahkeme taleplerini reddetmiştir.
Mirastan Feragat Sözleşmesinin Hukuki Temeli
Bu sözleşme, Türk Medeni Kanunu’nun 528, 529 ve 530. maddelerinde açık şekilde düzenlenmiştir. Sözleşme; karşılıksız yapılabileceği gibi, mirasbırakanın sağlığında bir malvarlığı devri veya para verilmesi gibi bir karşılıkla da yapılabilir.
TMK m. 528’e göre:
- Mirasbırakan, mirasçısı ile karşılıklı ya da karşılıksız olarak mirastan feragat sözleşmesi yapabilir.
- Feragat eden kişi mirasçılık sıfatını kaybeder.
- Karşılık karşılığında yapılan feragat, aksi belirtilmedikçe altsoyu da bağlar.
Mirastan Feragat Sözleşmesinde Şekil Şartı
Mirastan feragat sözleşmesi, miras sözleşmesi türlerinden biridir. Bu nedenle, geçerli olabilmesi için Türk Medeni Kanunu’nun 545. maddesi gereğince resmî vasiyetname şeklinde düzenlenmelidir. Sözleşme, noter huzurunda ve iki tanık eşliğinde tarafların imzasıyla oluşturulmalıdır.
Resmi memur kimdir?
TMK m. 532’ye göre resmi memur; noter, sulh hâkimi veya kanunla yetkilendirilmiş başka bir görevli olabilir. Uygulamada genellikle noterler tercih edilmektedir.
Bursa’da faaliyet gösteren pek çok noterlikte, mirastan feragat işlemleri düzenli olarak yürütülmektedir. Noterliklerde bu konuda hazırlanan standart şablonlar, tarafların isteklerine göre özelleştirilmekte ve işlemler aynı gün içinde tamamlanabilmektedir.
Mirastan Feragat Sözleşmesi Yapılırken Nelere Dikkat Edilmelidir? (Bursa Örnekleriyle)
Mirastan feragat sözleşmesi, miras paylaşımını önceden planlamak ve olası uyuşmazlıkları önlemek amacıyla sıkça başvurulan hukuki bir araçtır. Ancak bu sözleşme hazırlanırken yapılan şekil ve içerik hataları, ileride geçersizlik iddialarına veya aile içi davalara neden olabilmektedir. Özellikle Bursa gibi büyük şehirlerde, çok sayıda taşınmaz veya ticari işletme bulunan ailelerde bu sözleşmelerin önemi daha da artmaktadır.
En Sık Yapılan Hatalar
Mirastan feragat sözleşmesi hazırlanırken karşılaşılan yaygın hatalar şunlardır:
- Mirasın reddi ile karıştırılması: Mirasın reddi, mirasbırakanın ölümünden sonra yapılabilirken; feragat sözleşmesi, mirasbırakan sağken imzalanır.
- Mirasçılıktan çıkarma ile karıştırılması: Mirasçılıktan çıkarma tek taraflı bir işlem olup yalnızca belirli şartlarla mümkündür; feragat ise iki taraflı bir sözleşmedir.
- Miras taksim sözleşmesiyle karıştırılması: Feragat, miras taksimiyle değil, mirasçılık sıfatından önceden vazgeçmeyle ilgilidir.
- Mirasbırakanın imzası olmadan hazırlanması: Özellikle kardeşler arasında yapılan anlaşmalar, mirasbırakanın katılımı olmadıkça geçersizdir.
- 65 yaş üstü kişilerden akıl sağlığı raporu alınmaması: Noter işlemleri öncesinde devlet hastanesi psikiyatri uzmanından “hukuki işlem ehliyeti vardır” raporu alınmalıdır.
- El yazısıyla veya adi yazılı şekilde yapılması: Geçerli bir feragat için noter huzurunda, resmi vasiyetname şeklinde düzenleme zorunludur.
Bursa’da yapılan bir gayrimenkul satışına ilişkin feragat sözleşmesinde, tarafların sadece el yazısıyla imza attığı bir belge üzerinden işlem yapılmak istenmiş, ancak mahkeme bu işlemi geçersiz saymıştır. Bu olayda, noterde düzenleme yapılmadığı ve sağlık raporu alınmadığı gerekçesiyle sözleşme hükümsüz kabul edilmiştir.
Sözleşmenin Şekil ve İçerik Koşulları
Mirastan feragat sözleşmesi, resmi vasiyetname şeklinde, noter huzurunda ve iki tanığın önünde düzenlenmelidir. Bu şekil şartı, Türk Medeni Kanunu’nun 545. ve 532. maddelerinde açıkça belirtilmiştir.
Noterlerde yapılan işlemlerde, taraflar sözleşmeye ek olarak aşağıdaki konuları netleştirmelidir:
- Feragat ivazlı (karşılıklı) mı yoksa ivazsız (karşılıksız) mı yapılmaktadır?
- Feragat tam mı yoksa kısmi mi olacaktır?
- Altsoyun miras hakkı etkileniyor mu?
- Feragat belli bir kişi lehine mi yapılmaktadır?
Bu ayrımlar, sözleşmenin gelecekteki etkisini doğrudan belirlemektedir.
65 Yaş Üstü Kişiler İçin Sağlık Raporu Zorunluluğu
65 yaşın üzerinde olan taraflar için akıl sağlığının yerinde olduğuna dair psikiyatri uzmanından alınmış güncel bir sağlık raporu ibraz edilmesi önerilir. Uygulamada bazı noterlikler aile hekimi raporlarını kabul etse de, ileride dava konusu olabilecek ihtilaflarda bu raporlar yeterli görülmeyebilir. Bursa’daki noterliklerde işlemi yapılacak aynı gün içerisinde devlet hastanesinden alınmış raporun sunulması en güvenli yoldur.
Bir örnek olayda, feragat sözleşmesi imzalayan 72 yaşındaki bir mirasbırakanın aile hekimi raporuna dayanılarak işlem yapılmış; ancak ölüm sonrası diğer mirasçılar tarafından ehliyetsizlik iddiasıyla dava açılmış ve dosya Adli Tıp Kurumu’na sevk edilmiştir. Bu tür risklerin önüne geçmek için, psikiyatri uzmanı raporu tercih edilmelidir.
Mirastan Feragat Türleri ve Hukuki Sonuçları
Mirastan feragat sözleşmeleri, kapsamına ve bedelli olup olmamasına göre iki ayrı ölçüte göre sınıflandırılır:
1. Feragatin Kapsamına Göre:
- Tam Feragat: Mirasın tamamından vazgeçmeyi ifade eder.
- Kısmi Feragat: Sadece belirli malvarlıkları ya da haklar bakımından feragat söz konusudur.
2. Karşılık Durumuna Göre:
a) İvazlı (Karşılıklı) Feragat
Tarafların sözleşmeyi bir karşılık (para, taşınmaz, araç vb.) karşılığında yapması halinde söz konusu olur. Bu tür sözleşmelerde:
- Feragat edenin altsoyu da mirastan yoksun kalır.
- Feragat bir kişi lehine yapılmışsa, bu kişi mirasçı olamazsa feragat hükümden düşer (TMK m. 529).
- Sözleşmede açık düzenleme yoksa, feragat edenin altsoyu mirastan tamamen çıkarılır.
Bursa’da ivazlı feragat yapılan bir olayda, mirasçıya arsa devredilmiş ve mirasçı tüm miras hakkından vazgeçmiştir. Feragat sözleşmesi açıkça düzenlendiği için çocukları daha sonra miras talebinde bulunamamıştır.
b) İvazsız (Karşılıksız) Feragat
Herhangi bir menfaat elde edilmeden yapılan feragat işlemleridir. Bu durumda:
- Feragat edenin altsoyu, feragat eden kişi yokmuş gibi mirasçı olur.
- Altsoy miras hakkı saklı kalır.
- Feragat eden kişi, mirasçılık sıfatını kaybeder ancak çocukları bu hakkı sürdürebilir.
Bursa’da miras bırakan bir babanın, kızı lehine yaptığı ivazsız feragat sözleşmesi sonrası diğer kardeşler, altsoyun hak iddia etmesini engelleyememiştir. Zira altsoy, saklı pay nedeniyle hak sahibidir.
Feragat Sözleşmesinin Hükümden Düşmesi
Türk Medeni Kanunu’nun 529. maddesi uyarınca feragat sözleşmesi, şu durumlarda geçersiz hale gelir:
- Feragat belli bir kişi lehine yapılmışsa ve bu kişi mirasçı olamazsa (örneğin ölürse veya ıskat edilirse),
- Feragat belli bir kişi lehine yapılmamışsa ve ortak kökten gelen tüm mirasçılar da mirasçı olamaz hale gelirse.
Örneğin, Bursa’da yaşanan bir davada, feragat sözleşmesi mirasbırakanın kız kardeşi lehine yapılmış; ancak kız kardeş vefat edince sözleşme geçersiz sayılmıştır.
Sonuç ve Öneriler
Mirastan feragat sözleşmesi, görünüşte basit bir işlem gibi görünse de, ileride doğabilecek miras uyuşmazlıkları açısından oldukça hassas ve teknik bir belgedir. Bu nedenle:
- Noter huzurunda ve usulüne uygun yapılmalıdır.
- 65 yaş üzeri taraflar için mutlaka akıl sağlığı raporu alınmalıdır.
- Feragat türü açıkça belirtilmelidir.
- Altsoyun durumu mutlaka düzenlenmelidir.
Mirastan Feragat Sözleşmesinin İptali Davası (Bursa Uygulamalarıyla)
Mirastan feragat sözleşmesi, mirasbırakan ile bir mirasçısı arasında yapılan resmi ve bağlayıcı bir anlaşmadır. Ancak her hukuki işlem gibi bu sözleşme de bazı durumlarda iptal edilebilir. Hukuki ehliyetsizlik, irade sakatlığı ya da geçerli şekil şartlarına uyulmaması gibi nedenlerle iptal davası açılması mümkündür. Bursa’da son yıllarda görülen bazı aile içi miras davalarında, özellikle yaşlı mirasbırakanların iradelerinin sakatlanması ya da noter işlemlerinde usul hataları nedeniyle bu tür iptallerin gündeme geldiği gözlemlenmektedir.
1. Hangi Hallerde Feragat Sözleşmesi İptal Edilebilir?
Mirastan feragat sözleşmesi aşağıdaki durumlarda iptal edilebilir:
- Hukuki Ehliyetsizlik: Taraflardan biri, sözleşme tarihinde fiil ehliyetine sahip değilse (örneğin demans hastalığı, psikiyatrik rahatsızlık), sözleşme iptal edilebilir.
- İrade Sakatlığı: Aldatma, korkutma veya hata gibi iradeyi sakatlayan haller mevcutsa iptal mümkündür.
- Şekil Noksanlığı: Resmi vasiyetname biçiminde düzenlenmemiş sözleşmeler baştan itibaren geçersizdir ve iptale değil, yokluğa tabidir.
Ancak bu sebepler, dürüstlük kuralına ve hakkın kötüye kullanılmaması ilkesine aykırı şekilde ileri sürülemez. Örneğin, ivazlı (karşılıklı menfaatle) yapılan bir sözleşmede taraflardan biri bedeli aldıktan sonra sözleşmenin iptalini talep edemez. Bursa’da bir taşınmaz devri karşılığı feragat sözleşmesi yapılmasına rağmen, taraflardan biri daha sonra şekil noksanlığı gerekçesiyle iptal davası açmış, ancak mahkeme sözleşmenin hukuka ve ahlaka uygun olarak ifa edildiğine kanaat getirerek davayı reddetmiştir.
2. Saklı Payların İhlali ve Tenkis Hakkı
İvazlı olarak yapılan mirastan feragat sözleşmelerinde, feragat eden kişi sonradan saklı pay talebinde bulunamaz. Aynı şekilde, altsoyu da – sözleşmede aksi belirtilmemişse – bu haktan yararlanamaz.
Ancak diğer mirasçılar, mirasbırakanın sağlığında yaptığı kazandırmaların saklı paylarını ihlal ettiğini düşünüyorsa, tenkis davası açabilirler.
Uygulama Örneği (Bursa):
Bursa’da bir baba, oğluna karşılık vererek mirastan feragat ettirmiş; kızları, babalarının vefatından sonra bu oğlun yüksek bedelli taşınmazları devraldığını ileri sürerek tenkis davası açmıştır. Mahkeme, taşınmazların terekenin tasarruf edilebilir kısmını aştığını tespit ederek taşınmazların bir kısmının tenkisine hükmetmiştir.
3. Tenkise Karşı Tercih Hakkı
Feragat eden mirasçı, eğer mirastan aldığı bedel tenkise tabi tutulursa, ya sadece aşan kısmı iade edebilir ya da tamamını iade ederek yeniden miras paylaşımına katılabilir. Bu hak, Türk Medeni Kanunu’nun 574. maddesiyle tanınmıştır. Uygulamada az rastlansa da, mirastan feragat eden mirasçının bu hakkını kullanarak paylaşımda yer alması mümkündür.
Mirastan Feragat ve Mirasın Reddinin Farkları
Mirastan feragat ve mirasın reddi, miras hukukunda sıkça karıştırılan iki farklı işlemdir. Aralarındaki temel farklar şunlardır:
| Kriter | Mirastan Feragat | Mirasın Reddi |
|---|---|---|
| Zamanlama | Mirasbırakan sağken yapılır | Mirasbırakanın ölümünden sonra yapılır |
| Taraflar | Mirasbırakan + mirasçı | Mirasçının tek taraflı beyanı |
| Etki Alanı | Altsoyu da etkileyebilir | Altsoyu etkilenmez |
| Hukuki Niteliği | Sözleşmesel | Beyansal |
| Şekil Şartı | Noterde resmi vasiyetname | Sulh hukuk mahkemesinde beyan |
Mirasın reddine ilişkin Türk Medeni Kanunu’nun 617. maddesi, mirası reddeden kişiye karşı alacaklıların dava açabilmesini öngörür. Ancak bu hüküm, mirastan feragat durumunda geçerli değildir. Nitekim Yargıtay, mirastan feragatin beklenen bir haktan vazgeçme olduğunu; bu nedenle ret iptali hükümlerinin burada kıyasla uygulanamayacağını kabul etmiştir.
Mirastan Feragat ile Mirasçılıktan Çıkarma Arasındaki Farklar
Mirastan feragat ile mirasçılıktan çıkarma (ıskat) işlemi de birbirinden farklıdır:
| Kriter | Mirastan Feragat | Mirasçılıktan Çıkarma |
|---|---|---|
| İrade Türü | İki taraflı sözleşme | Tek taraflı beyan |
| Zaman | Mirasbırakan sağken | Mirasbırakan sağken yapılır |
| Sebep Gerekir mi? | Hayır, serbestçe yapılabilir | Yalnızca TMK 510 ve 513’e göre yapılabilir |
| Şekil Şartı | Noter huzurunda resmi | Vasiyetname içinde belirtilmelidir |
Bursa’daki bir miras uyuşmazlığında, mirasçılıktan çıkarıldığını düşünen bir evlat, aslında babasıyla yaptığı feragat sözleşmesini geçersiz saydırmak istemiş; ancak sözleşmenin resmi şekilde ve ivazlı olarak düzenlendiği anlaşılınca davayı kaybetmiştir.
Sonuç ve Değerlendirme
Mirastan feragat sözleşmeleri, ileride çıkabilecek uyuşmazlıkların önüne geçebilirken, usule aykırı yapıldıklarında ciddi iptal davalarına da yol açabilmektedir. Özellikle şekil şartlarının eksiksiz sağlanması, ehliyet ve irade unsurlarının titizlikle denetlenmesi, 65 yaş üstü taraflar için sağlık raporu alınması ve bedel karşılığı işlemlerde belgelerin açıkça düzenlenmesi büyük önem taşır.
Mirastan Feragat Sözleşmelerine İlişkin Yargıtay Kararları (Bursa Uygulamalı Özetlerle)
Mirastan feragat sözleşmeleri, aile içi mal paylaşımını önceden planlamak için sıklıkla kullanılan hukuki araçlardır. Ancak uygulamada farklı şekillerde yapılan bu sözleşmelerin geçerliliği ve iptaliyle ilgili tartışmalar da gündeme gelmektedir. Aşağıda, mirastan feragat sözleşmelerine ilişkin Yargıtay kararlarının özeti sunulmuş, Bursa uygulamasına benzer örneklerle zenginleştirilmiştir.
1. Satış Gibi Gösterilen Taşınmaz Devri, İvazlı Feragat Niteliğini Ortadan Kaldırmaz
Yargıtay içtihatlarında açıkça vurgulandığı üzere, mirastan feragat sözleşmesinde belirtilen taşınmaz devrinin tapuda “satış” olarak gösterilmesi, bu işlemi ivazsız hale getirmez. Eğer noter huzurunda düzenlenen sözleşmede açıkça feragat karşılığında bir taşınmaz devri kararlaştırılmışsa, sonradan “satış” ibaresi ile işlem yapılması, feragat edenin hakkını zedelemez.
Bursa Örneği:
Osmangazi ilçesinde bir arsa devri karşılığında yapılan feragat sözleşmesinde, taşınmaz bedeli düşük gösterilerek satış yapılmıştı. Mirasçılar daha sonra bu işlemin karşılıksız olduğunu öne sürdü. Ancak mahkeme, noter sözleşmesinde açıkça devrin ivazlı yapıldığına yer verildiği için, bu iddiayı reddetti.
2. Şekil Şartlarına Uyulmayan Feragat Sözleşmeleri Geçersizdir, İptal Edilemez
Mirastan feragat sözleşmesi, Türk Medeni Kanunu’na göre resmî vasiyetname şeklinde yapılmalıdır. Şekil şartlarına uyulmadan yapılan feragat sözleşmeleri hukuken baştan geçersizdir. Bu tür sözleşmelere karşı iptal davası açılmasına gerek yoktur, çünkü bu sözleşmeler zaten yok hükmündedir.
Bursa Örneği:
Yıldırım ilçesinde mirasçılar arasında el yazısıyla yapılan bir feragat belgesi daha sonra geçerli sayılmak istendi. Ancak mahkeme, resmi vasiyetname biçiminde olmadığı ve noter huzurunda düzenlenmediği için bu belgeyi dikkate almadı.
3. Feragat Sözleşmesinde Tanık Olması Yasak Kişilerin Katılımı Geçersizlik Nedenidir
Feragat sözleşmesi resmi vasiyetname şeklinde düzenlendiğinden, buna tanık olabilecek kişilerin de yasa kapsamında belirlenmesi gerekir. Özellikle mirasbırakanın altsoyu (çocukları, torunları) tanık olarak yer alamaz. Bu kural, mirasın şeklen güvence altına alınması amacıyla düzenlenmiştir.
Bursa Örneği:
Nilüfer ilçesinde düzenlenen feragat sözleşmesinde, mirasbırakanın kızı tanık olarak yer almıştı. Mahkeme, bu durumun şekil şartlarına açıkça aykırı olduğunu belirterek sözleşmenin geçersizliğine karar verdi.
4. Bedel Ödenmiş Feragat Sözleşmesinde Şekil Eksikliği İleri Sürülemez
Dürüstlük kuralı gereği, bir kişi mirastan feragat edip karşılığında bedel aldıktan sonra, sözleşmenin geçersizliğini iddia edemez. Yargıtay, şekil şartlarına uyulmasa bile edimlerin fiilen yerine getirildiği durumlarda hakkın kötüye kullanıldığını kabul etmektedir.
Bursa Örneği:
Gürsu ilçesinde bir mirasçı, 50.000 TL alarak tüm haklarından feragat etti. Ancak daha sonra sözleşmenin resmi vasiyetname olmadığını öne sürerek iptal davası açtı. Mahkeme, mirasçının parayı aldığı ve taşınmazların devrinin yapıldığı sabit olduğu için davayı reddetti.
5. İvazlı Feragat, Saklı Pay Davalarına Engel Olmaz (Diğer Mirasçılar İçin)
Mirastan ivazlı feragat eden kişi, saklı pay talebinde bulunamaz. Ancak diğer mirasçılar, feragat işleminin tasarruf edilebilir kısmı aştığını ve saklı paylarının ihlal edildiğini öne sürerek tenkis davası açabilirler. Bu durumda, mirasbırakan tarafından yapılan kazandırma sorgulanır.
Bursa Örneği:
Mudanya’da bir aile içi devirde, erkek evlatlara yüksek bedelli taşınmazlar verilmiş, kız çocuklara hiçbir şey bırakılmamıştı. Kız çocukları, tenkis davası açarak, bu devirlerin saklı paylarını ihlal ettiğini iddia etti. Mahkeme, değerleme yaparak taşınmazın bir kısmının iadesine karar verdi.
6. Feragat Eden, Tenkis Değeri Yerine Tüm Edimi Geri Vererek Paylaşıma Katılabilir
Feragat eden mirasçı, kendisine yapılan kazandırmaları ya da edimleri geri vererek, yeniden miras paylaşımına katılabilir. Bu hak, isteğe bağlıdır. Feragat sözleşmesinden doğan değer dengesizliği varsa bu hak kullanılabilir.
Bursa Örneği:
Karacabey’de bir mirasçı, geçmişte 30.000 TL karşılığında feragat etmişti. Ancak mirasın değerinin daha sonra ciddi şekilde arttığı anlaşıldı. Tenkis davası sonrası, feragat eden kişi aldığı bedeli iade ederek, paylaşıma katılmak istedi. Mahkeme bu hakkı tanıdı.
7. Feragat, Mirasın Reddinden Farklıdır; TMK 617 Kıyas Yoluyla Uygulanamaz
Mirastan feragat sözleşmesi, mirasbırakan hayattayken yapılan iki taraflı bir işlemdir. Oysa mirasın reddi, mirasbırakanın ölümünden sonra yapılan tek taraflı bir beyanla olur. Bu nedenle, feragat sözleşmesine mirasın reddine ilişkin hükümlerin kıyasen uygulanması hukuken mümkün değildir.
Bursa Örneği:
Bir mirasçının alacaklıları, geçmişte yaptığı feragat işleminin borçlardan kurtulma amacıyla yapıldığını iddia ederek, feragat işleminin iptalini istedi. Mahkeme, bu durumun TMK 617 kapsamında değerlendirilemeyeceğini ve feragat işleminin borçtan kaçmak için yapılmadığını belirterek davayı reddetti.
Sonuç
Mirastan feragat sözleşmeleri, şekli ve içeriği bakımından oldukça hassas düzenlenmesi gereken işlemlerdir. Yargıtay’ın içtihatları, özellikle şu noktaları açıkça ortaya koymaktadır:
- Şekil şartlarına kesinlikle uyulmalıdır (noter + tanık + resmi vasiyetname).
- İvazlı feragatte karşılığın ödenmesi yeterlidir, tapudaki “satış” ifadesi geçerliliği etkilemez.
- Dürüstlük kuralı gereği edim sonrası şekil eksikliği öne sürülemez.
- Tanık olacak kişilerin tarafsız ve uygun kişiler olması gerekir.
- Diğer mirasçılar saklı pay davası açma hakkını korur.
MİRASTAN FERAGAT SÖZLEŞMESİ (DETAYLI ÖRNEK)
(Türk Medeni Kanunu m. 528 ve 545’e uygun şekilde noter huzurunda düzenlenmiştir.)
I. TARAFLAR
A. Muris (Miras Bırakan)
- Adı Soyadı: ……………………………
- T.C. Kimlik No: ………………………
- Doğum Tarihi: …………………………
- Adres: …………………………………………………………………………
B. Feragat Eden Mirasçı
- Adı Soyadı: ……………………………
- T.C. Kimlik No: ………………………
- Doğum Tarihi: …………………………
- Adres: …………………………………………………………………………
II. SÖZLEŞMENİN KONUSU
Bu sözleşme, Türk Medeni Kanunu’nun 528. maddesi gereğince muris ile mirasçısı arasında, murisin vefatından sonra doğacak olan miras hakkına ilişkin olarak feragat (vazgeçme) iradesinin açıkça beyan edilmesi ve hukuki geçerlilik kazanması amacıyla düzenlenmiştir.
III. FERAGATIN ŞEKLİ VE NİTELİĞİ
Taraflar aşağıdaki seçeneklerden biri doğrultusunda işlem yapmayı kabul etmişlerdir:
A. İvazlı Feragat (Karşılık Karşılığında)
Feragat eden mirasçı, murisin sağlığında kendisine verilmiş olan aşağıdaki menfaat karşılığında, murisin vefatı sonrasında doğacak yasal miras hakkından tamamen/kısmen feragat etmektedir.
- Verilen Bedel veya Malvarlığı: (Örneğin: Osmangazi ilçesindeki taşınmazın devri / 200.000 TL nakit ödeme / araç vs.)
- Teslim Tarihi: ……………………
- Teslim Şekli: …………………………… (banka havalesi, noter devri vb.)
Not: İşbu sözleşme ile ivazlı olarak mirastan feragat edilmesi halinde, sözleşmede aksi belirtilmediği sürece, feragat edenin altsoyu da mirasçılık hakkını kaybeder (TMK m. 528/3).
B. İvazsız Feragat (Karşılıksız)
Feragat eden mirasçı, herhangi bir bedel veya menfaat temin etmeksizin, tamamen kendi iradesiyle, murisin vefatından sonra doğacak tüm miras hakkından vazgeçmektedir.
Not: Bu durumda, feragat edenin altsoyu mirasçılık sıfatını sürdürebilir.
IV. FERAGATİN KAPSAMI
Feragat eden mirasçı;
- Murisin yasal mirasçısı sıfatını kabul etmediğini,
- Miras payı, vasiyetnameye bağlı kazanımlar, saklı pay, denkleştirme talebi ve terekeye dahil tüm haklardan feragat ettiğini,
- Murisin terekesine katılmayacağını ve diğer mirasçılara karşı herhangi bir hak, dava, şikâyet veya talepte bulunmayacağını,
- Tenkis davası açmayacağını açıkça beyan ve taahhüt eder.
V. MURİSİN BEYANLARI
Muris, bu sözleşmenin tüm hükümlerini serbest iradesiyle kabul ettiğini; feragat eden mirasçının bu işlem neticesinde artık yasal mirasçısı olmadığını, miras payından herhangi bir talepte bulunamayacağını, sözleşmenin kendi sağlığında, hukuki işlem ehliyetine sahip olduğu sırada noter huzurunda düzenlendiğini beyan eder.
VI. FERAGAT EDENİN BEYANLARI
Feragat eden mirasçı, bu sözleşmeyi hiçbir baskı altında kalmaksızın, kendi hür iradesiyle imzaladığını, murisin vefatından sonra hiçbir şekilde miras talebinde bulunmayacağını ve bu sözleşmeden doğabilecek sonuçları bildiğini kabul eder.
VII. GEÇERLİLİK VE YÜRÜRLÜK
- İşbu sözleşme, resmi vasiyetname şeklinde düzenlenmiş olup, Türk Medeni Kanunu’nun 545. maddesine uygun şekilde hazırlanmıştır.
- Taraflar, noter huzurunda ve iki tanık önünde aynı anda hazır bulunarak bu sözleşmeyi imzalamıştır.
- Sözleşme, mirasbırakanın ölüm tarihi itibariyle yürürlüğe girer.
- Taraflar arasında ayrıca yazılı veya sözlü başka bir anlaşma bulunmamaktadır.
VIII. UYUŞMAZLIK DURUMU
İşbu sözleşmeden doğabilecek her türlü uyuşmazlıkta Bursa Merkez Mahkemeleri ve İcra Daireleri yetkili kılınmıştır.
IX. TARAFLARIN KİMLİK TESPİTİ VE SAĞLIK DURUMU
Tarafların kimlikleri noterlikçe tespit edilmiş; 65 yaşını geçmiş olan muris ve/veya feragat eden için ayrıca devlet hastanesinden alınmış “akıl sağlığı yerindedir” raporu ibraz edilmiştir.
X. İMZALAR
MURİS (MİRAS BIRAKAN)
Adı Soyadı: …………………………
Tarih: …………………………
İmza: …………………………
FERAGAT EDEN MİRASÇI
Adı Soyadı: …………………………
Tarih: …………………………
İmza: …………………………
NOTER ONAYI
İşbu sözleşme, Türk Medeni Kanunu hükümlerine uygun olarak, resmî vasiyetname şekliyle, noter huzurunda ve tanıkların katılımı ile düzenlenmiştir.
- Noter Adı-Soyadı: …………………………
- Tarih: …………………………
- Yevmiye No: …………………………
- Noter Mührü ve İmza: …………………………