Mevcut Durum ve Düzenlemenin İçeriği

• 14 Temmuz 2023 tarihli Geçici Madde 10, pandemi sürecinde açık cezaevinde izinde bulunan hükümlülere yönelik düzenlemeleri içermekteydi.
• Bu maddeye göre; açık cezaevinde izinde bulunan ve cezasının bitimine 5 yıl veya daha az süresi kalan hükümlüler, hiçbir talep şartı olmaksızın denetimli serbestliğe geçirilmişti. Ayrıca açık cezaevine ayrılmasına 3 yıl veya daha az kalan hükümlüler için 3 yıl erken denetimli serbestlik hakkı tanınmıştı. Terör ve örgütlü suçlardan hükümlüler kapsam dışındaydı.
• Ancak bu düzenlemeden sadece 31 Temmuz 2023 tarihinden önce suç işleyen ve kesinleşmiş hükümlüler yararlanabiliyordu. Bu tarih sonrası suç işleyen ya da hükmü kesinleşmemiş hükümlüler kapsam dışı kalmaktaydı. Bu durum “eşitlik ilkesi” açısından eleştirildi.
  11. Yargı Paketi kapsamında hazırlanan teklifte bu eşitsizliğin giderilmesi hedeflenmektedir. Düzenleme ile suçun işlenme tarihi esas alınarak, 31 Temmuz 2023’ten önce suç işleyen ancak hükmü henüz kesinleşmemiş kişilerin de denetimli serbestlikten yararlanabilmesi öngörülmektedir. Böylece yaklaşık olarak 50 bin hükümlünün yeni düzenlemeden faydalanabileceği öngörülmektedir.
• Öte yandan, bazı kaynaklara göre 11. Yargı Paketi’nin asıl kapsamının topluma karşı işlenen suçlarda cezaların artırılması yönünde olduğu; infaz düzenlemesinin ise paket dışında ayrı bir düzenleme olarak yürütülebileceği belirtilmektedir.

Hukuki Değerlendirme

(1) Eşitlik İlkesi ve Hukuka Uygunluk

Anayasa’nın eşitlik ilkesine göre (m. 10 T.C. Anayasası) benzer durumda olanlar benzer şekilde muamele görmelidir. Bu bağlamda, suç işleme ve hüküm kesinleşme gibi tarihsel kriterlere göre farklı muamelenin yapılması eşitsizlik yaratma riski taşımaktadır. Mevcut durumda aynı suçtan hüküm giyen iki şahıstan biri 31 Temmuz 2023 öncesi kesinleşmesi sebebiyle avantajlıyken diğeri aynı suç tarihine sahip olup hükmü henüz kesinleşmemiş olduğundan avantajlı olmamaktaydı. Bu durum eşitlik ilkesine aykırılık iddialarını gündeme getirmiştir.
Yeni düzenlemede suç tarihinin esas alınması, hukuki açıdan bu eşitsizliği giderme yönünde anlamlı bir adımdır. Ancak burada dikkat edilmesi gereken hususlar vardır: suç tarihinin tespit edilmesi, kesinleşmemiş hükümlülerin durumu, kapsam dışı bırakılan suç tipleri gibi hususlar hukuka uygunluk açısından sürekli kontrol edilmelidir.

(2) Ceza Hukuku İlkeleri ile Uyumu

Ceza hukukunun temel ilkeleri arasında cevap verebilirlik ve kuvvetle bağlılık yer alır. Yeni düzenleme, hükmü kesinleşmemiş hükümlülere de yarar sağlama yönünde ise de; infaz şartlarının, denetimli serbestlik koşullarının ve kamu güvenliği ile mağdur haklarının dengelenmesi gerekir. Ayrıca, terör ve örgütlü suçların kapsam dışı bırakılması da caydırıcılık ve adalet dengesi açısından önemli görülmektedir.

(3) İnfaz Sistemi ve Cezaevleri Açısından Etkiler

Cezaevlerindeki örgün yükün hafifletilmesi, hükümlülerin topluma yeniden kazanılması, cezaevindeki koşulların iyileştirilmesi gibi açılardan düzenleme olumlu bir potansiyele sahiptir. Mevcut verilere göre cezaevlerinde kapasitenin çok üzerinde yük bulunmaktadır.
Buna karşın, infaz rejiminin esnetilmesi, kamuoyu algısı, mağdur hakları ve suç işleyenlerle mağdur arasındaki denge açısından hassasiyet gerektirir.

(4) Kapsam Dışına Çıkan Suç Tipleri

Düzenlemede terör ve örgütlü suçlar kapsam dışı bırakılmıştır. Bu durum, suç tipleri bakımından ayrım yapılmasının kamu düzeni açısından gerekçesini beraberinde getirirken; bu ayrımın ölçülülük ilkesine uygun biçimde uygulanıp uygulanmadığı hukuki değerlendirmeye açık bir alandır.

Beklentiler ve Uygulama Görünümü

• Düzenlemenin yasalaşması halinde ilk etapta yaklaşık 50 bin hükümlü yeni sistemden faydalanabileceği öngörülmektedir.
• Ancak yasama süreci, taslağın Meclis’e sunulması, komisyon ve genel kurul görüşmeleri henüz tamamlanmamıştır. 11. Yargı Paketi’nin ne zaman yasalaşacağı net değildir.
• Hukuki pratikte, bu düzenlemeden yararlanabileceklerin kapsamı ve kimlerin gerçekten denetimli serbestliğe sevk edileceği, mahkeme kararlarının, infaz hakimliklerinin uygulamasının netleştirilmesini gerektirir.
• Mağdur hakları açısından kamuoyunda oluşabilecek tepkiler, cezaların hafifletilmesi algısı ve ceza infaz sistemine yönelik güven açısından dikkatle izlenmelidir.
• Bursa özelinde (isterseniz bu bölüm eklenebilir) cezaevi yoğunluğu, bölgesel infaz uygulamaları ve yerel mahkemelerin yaklaşımı da incelenebilir.

Sonuç

11. Yargı Paketi kapsamında gündeme gelen “COVID izni” düzenlemesi, infaz hukuku bakımından eşitlik ihlallerini gidermeye yönelik önemli bir fırsat olarak görülmektedir. Suç tarihinin esas alınması, hükmü kesinleşmemiş hükümlülere de denetimli serbestlik yolunun açılması gibi adımlar hukuk devleti ilkeleriyle uyumlu bir çizgi çizmektedir. Öte yandan uygulamanın nasıl olacağı, hangi hükümlülerin kapsama girip hangilerinin giremeyeceği, mağdur ve kamu güvenliği açılarından nasıl sonuçlar doğuracağı yakından takip edilmelidir.

The post Giriş first appeared on Bursa Avukat Enes Sencer.

Yenilikler ve İçerik

10. Yargı Paketi, ceza infaz sistemi, denetimli serbestlik, koşullu salıverilme ve özel infaz usulleri gibi konularda önemli değişiklikler yer almaktadır. Başlıca düzenlemeler şunlardır:
11. Denetimli Serbestlik ve Koşullu Salıverilme:
    • Denetimli Serbestlik Şartı: Açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunan ve koşullu salıverilmesine 1 yıl veya daha az süre kalan iyi halli hükümlülerin, şartlı salıverilmeden önce cezaevinde geçirmeleri gereken sürenin en az onda birini (minimum 5 gün) geçirmesi hale getirilmesi. Bu, cezasızlık algısını azaltmayı ve cezaların sürdürülmesini iyileştirmeyi sağlamaktadır.
    • İkinci Kez Mükerrirler için Koşullu Salıverilme: İkinci defa tekerrür (tekrar suç işleme) kayıtlı mahkumlara koşullu salıverilme imkanı sunulur. Buna göre:
      • Süreli hapis cezalarında salıverilme oranı dörtte üç (3/4) olarak uygulanacaktır.
      • Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası alanlar için 39 yıl, müebbet hapis cezası alanlar için 33 yıl, bir defadan fazla süreli hapis cezası alanlar için en fazla 32 yıl, süreli hapis cezalarında ise ceza üçüncülerinin ikisi iyi halli olarak verilirse şartlı tahliye edilmeden yararlanılabilir.
12. Özel İnfaz Usulleri:
    • Konutta İnfaz Kapsamının Genişletilmesi:
      • 80 yaşını bitirmiş hükümlüler için konutta infaz düzenlemesi yapıldı.
      • Kadınlar, çocuklar ve 65 yaş üstü hükümlüler için konutta infaz süresi 1 harf 3 sıralanmıştır. 70 yaş üstü için 4 yıl, 75 yaş üstü için 5 yıl, 80 yaş üstü için 6 yıl konutta infaz imkanı sağlanmıştır.
      • Ağır hasta ve engelli mahkumlar için, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkum olanlar hariç, toplumsal açıdan tehlike oluşturulmayacak değerlendirilenlere konutta infaz programı açıldı. Bu durumda, mahkumun durumu Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından her yıl incelenecek; İyileştirme tespit edilirse konutta infaz kararı kaldırılacak.
    • Kadın Hükümlüler için Özel Düzenleme: Doğumdan itibaren 6 aydan itibaren ve toplam 5 yıl veya daha az hapis cezasına mahkum olan kadınların cezası konutuna çekilebilir. Adli para cezası hapishaneye çevrilen paraların kapasitesi değerlendirilecek. Ancak denetimli serbestlik uygulamalarına uymayanlar bu haktan yararlanamayacak.
13. Ceza Artırımları ve Yeni Suç Tanımları:
    • Trafikte Yol Kesme: Trafikte yol kesme ayrı bir suç olarak tanımlanmış ve cezası 1 harf 3 listelenmiştir.
    • Meskun Mahalde Silah Kullanımı: Kuru sıkı silahla ateş etme, meskun mahalde ateş etme suç kapsamına girmesi; Düğün, nişan ve asker uğurlama gibi etkinliklerde silah kullanımı cezaları artırılmıştır (ceza 5 liste çıkarılmıştır).
    • Alkol veya Uyuşturucu Etkisinde Araç Kullanımı: Bu suçun cezası alt sınırı 3 aydan 6 aya kadar devam eder.
    • Kasten Yaralama: Bu suçun cezaları artırılmıştır.
    • Genel Güvenlik Tehlikeye Sokma: Toplumsal alanlarda işlenen bu suçlarda ceza, belirli zamanlarda bir süre boyunca artırılacak.
14. Anayasa Mahkemesi İptal Kararlarına Uyum:
    • İcra ve İflas Kanunu’nda, istinaf ve protokol yolları başvuru için parasal sınırlar dava açılma tarihindeki miktara göre belirlenir.
    • Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda senetle ispat ve tanıkla ispat yasağına ilişkin parasal kapasiteler, hukuki işlemin gerçekleştiği tarihe göre belirlenecek.
15. Çocuk Hükümlüler:
    • Çocuk cezalarının cezalarına çocuk kapalı ceza infazı vücutta başlanacak, iyi hal değerlendirmesi sonucu çocuk eğitimevlerine geçiş yapılabilir.

Kimler Tahliye Olacak?

• Tahliye Sayısı: Yaklaşık 19 bin mahkumun şartlı salıverilme ve denetimli serbestlikten yararlanarak tahliye edilmesinin sağlanamadığı belirtildi. Bu rakam, özellikle ikinci kez mükerrirler, ağır hasta, engelli ve yaşlı mahkumlar ile 31 Temmuz 2023 öncesi suç işleyip ceza kesinleşmeyenler için yapılan parçalardan etkilenecek parçaların kapsamına giriyor.
• Kovid İzni Mağdurları: 31 Temmuz 2023 tarihinde suç işleyen ancak cezanın kesinleşmediği için Kovid izni düzenlemesinden yararlanamayan mahkumlar, yeni düzenleme ile 3 yıl erken denetimli serbestlikten yararlanabilecek. Bu, bozulma gecikmelerinden kaynaklanan eşitsizlikleri gidermeyi hedeflemektedir.
• İkinci Kez Mükerrirler: Daha önce koşullu salıverilme ve denetimli serbestlikten yararlanamayan ikinci kez mükerrirler, iyi hal şartlarını sağlamaları durumunda tahliye mümkündür.
• Özel İnfaz Kapsamındakiler: 80 yaş üstü, ağır hasta, engelli, kadın ve çocuk hükümlüler, konutta infaz veya denetimli serbestlikten yararlanılarak tahliye edilebilir.
• Hafif Suçlar: 2 yıl ve altı hapis cezası, cezanın onda biri cezaevinde geçirilerek denetimli serbestlikten faydalanabilecek. Örneğin 1 yıl ceza alan 2,5 ay, 6 ay ceza alan 1 ay, 3 ay ceza alan 18 gün cezaevinde kalacak.

Genel Af veya Kısmi Af Var mı?

• Adalet Bakanı Yılmaz Tunç, 10. Yargı Paketi’nde genel af veya kısmi afların kapatılmayacağını vurgulamıştır. Paket, ceza indirimi veya af yerine infaz koşullarının sınıflandırılabilir, cezasızlık algısının kaydedilmesine ve bağışlananların uyumluluğuna odaklanmaktadır.
• Ancak denetimli serbestlik ve koşullu salıverilme düzenlemeleri, özellikle hafif suçlar ve ikinci kez mükerrerler için fiili bir tahliye etkisi yapılabilir.

Paketin Devamı mı?

• AK Parti Grup Başkanı Abdullah Güler, 10. Yargı Paketi’nin bir başlangıç ​​olduğunu ve devamının kaldığını belirtiyor.
• İktidar kaynakları, daha kapsamlı bir infaz yasa değişikliği için Ekim 2025 sonrasında yeni yasama yılını işaret etmektedir. Bu düzenlerde infaz sisteminin sadeleştirilmesi, koşullu salıverilme ve iyi hal koşullarının uyumlu olması, tüm suç tiplerine eşit infaz oranlarına sahip olan gibi bölümler seçilebilir.
• Adalet Bakanı Tunç, yaz döneminde ikinci bir yargı paketinin Meclis’e sunulacağını ve hukuk ile idari yargılama süreçlerini hızlandırmayı hedefleyeceğini ifade etti.

Yürürlüğe Giriş ve Uygulama

• 10. Yargı Paketi, TBMM Genel Kurulu’nda 4 Haziran 2025’te kabul edilmiştir. Yasanın yasal olarak doldurulması için Resmi Gazete’de yayımlanması gerekmektedir. Bu süreç genellikle birkaç gün içinde tamamlanır.
• Bazı düzenlemeler (bu durumda denetimli serbestlikteki bir süre şartıyla), yürürlük süreleri işlenmeden önce işlenen suçlar için uygulanmaz.

Tartışmalar ve Eleştiriler

• Muhalefet partileri, paketin toplumsal ürünlerinin tam anlamıyla karşıladığını ve özellikle Kovid İzni muafiyetlerine yönelik düzenlemelerin eksik kaldığını savunmuştur.
• DEM Parti ve CHP, paketin adaleti sağlamadığını ve siyasi mahkumlar için çoğalmasını öne çıkarmıştır.
• İYİ Parti, Kovid izni muafiyetlerine yönelik adil bir düzenleme eklenmesini belirtmiştir.

Sonuç

10. Yargı Paketi, genel af yerine infaz işlemlerinin işleyişi, denetimli serbestlik ve koşullu salıverilme koşullarındaki düzeninde devam etmektedir. Yaklaşık 19 bin mahkumun tahliye edilmesi sırasında, özellikle ikinci kez mükerrerler, yaşlı, hasta, engelli ve kadın cezalılar bu düzenlemelerden faydalanacaktır. Paketin devamı Ekim 2025 sonrasında planlanmakta olup, daha kapsamlı infaz reformları öngörülmektedir. Yasanın ayrıntıları ve serbestleşmesi, Resmi Gazete’de yayımlanmasının ardından netleşecektir.

Daha fazla bilgi için resmi kaynaklar (TBMM, Adalet Bakanlığı, Resmi Gazete) takip edilmesi önerilir.

The post 10. Yargı Paketi Meclisten Geçti 04.06.2025 first appeared on Bursa Avukat Enes Sencer.