Türkiye’de zorunlu askerlik hizmeti, erkek çalışanlar için iş hayatını doğrudan etkileyen bir süreçtir. Askerlik nedeniyle işten ayrılma, işçilere belirli haklar tanıyan ve 4857 sayılı İş Kanunu ile 1475 sayılı İş Kanunu kapsamında düzenlenen bir konudur. Bu makalede, askerlik sebebiyle işten çıkış süreci, işçinin hakları, kıdem tazminatı, işe iade hakkı ve Yargıtay kararları ışığında bu hakların nasıl kullanılacağı Av. Enes SENCER tarafından uyumlu ve özgün bir şekilde ele alınacaktır.

Askerlik Sebebiyle İşten Ayrılma Süreci

Zorunlu askerlik hizmeti, 20 yaşını doldurmuş her erkek Türk vatandaşının yerine getirmesi gereken bir vatandaşlık görevidir. Bu süreçte, işçi iş sözleşmesini feshederek işten ayrılabilir. Ancak bu fesih işleminin belirli prosedürlere uygun şekilde yapılması gerekir:

• Yazılı Bildirim Zorunluluğu: İşçi, askerlik nedeniyle işten ayrılacağını işverene yazılı olarak bildirmelidir. Bu bildirim, noter aracılığıyla veya iadeli taahhütlü posta ile yapılabilir. Elden teslim durumunda, alındı belgesi alınması ispat açısından önemlidir.
• Askerlik Sevk Belgesi: İşçinin, askerlik şubesinden aldığı sevk belgesini (sülüs) işverene sunması zorunludur. Bu belge, fesih işleminin askerlik nedeniyle yapıldığını kanıtlar.
• Makul Süre Kriteri: Yargıtay kararlarına göre, işten ayrılma ile askere gitme arasında makul bir süre olmalıdır. Ortalama 3-5 ay makul kabul edilirken, 6-7 ay veya daha uzun süreler makul bulunmamaktadır. Örneğin, Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 1991/17410 E., 1992/3138 K. sayılı kararında, işten ayrıldıktan bir yıl sonra askere giden işçinin kıdem tazminatı talebi, makul süre aşımı nedeniyle reddedilmiştir.

İşçinin Yasal Hakları

Askerlik nedeniyle işten ayrılan işçinin hakları, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 31. maddesi ve 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesi ile düzenlenmiştir. Bu haklar şunlardır:

1. Kıdem Tazminatı

• Hak Kazanma Şartları: İşçi, en az bir yıl aynı işyerinde çalışmışsa ve iş sözleşmesini askerlik nedeniyle feshetmişse kıdem tazminatına hak kazanır.
• Hesaplama: Kıdem tazminatı, işçinin son brüt ücreti üzerinden, her tam çalışma yılı için 30 günlük ücret esas alınarak hesaplanır.
• Bedelli Askerlik: 7179 sayılı Askeralma Kanunu ile kalıcı hale gelen bedelli askerlik durumunda da işçiler kıdem tazminatına hak kazanır. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 05.11.2015 tarihli kararında, bedelli askerlik nedeniyle işten ayrılan işçinin kıdem tazminatı alabileceği onaylanmıştır.
• Başvuru Süreci: İşveren, kıdem tazminatını ödemezse, işçi noter aracılığıyla ihtarname çekerek ödeme talep edebilir. Ödeme yapılmazsa, arabulucuya başvurulmalı, uzlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde dava açılmalıdır.

2. İhbar Tazminatı

• Askerlik nedeniyle işten ayrılan işçi, ihbar sürelerine uymak zorunda değildir ve ihbar tazminatı talep edemez. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2017/11087 E., 2019/13276 K. sayılı kararında, “İhbar tazminatı, iş sözleşmesini haklı nedenle fesheden tarafın talep edemeyeceği bir tazminattır” denilmiştir.

3. İşe İade Hakkı

• Yasal Düzenleme: 4857 sayılı İş Kanunu’nun 31. maddesine göre, askerlik sonrası iki ay içinde işverene başvuran işçi, eski işine veya benzer bir pozisyona alınmalıdır. İşveren, boş pozisyon varsa hemen, yoksa ilk boş pozisyonda işçiyi işe başlatmak zorundadır.
• İşe Başlatmama Tazminatı: İşveren, işçiyi işe almazsa, üç aylık ücret tutarında tazminat ödemekle yükümlüdür. Yargıtay 22. Hukuk Dairesi’nin 2014/11565 E., 2014/11387 K. sayılı kararında, bu tazminatın ödenmesi gerektiği vurgulanmıştır.
• İşe İade Davası: Yargıtay, askerlik sonrası işe iade davası açılamayacağını, ancak işe başlatmama tazminatı talep edilebileceğini belirtmiştir.

4. İşsizlik Maaşı

• İşçi, askerlik nedeniyle işten ayrıldığında, işten выход kodu “12-Askerlik” olarak bildirilirse ve son üç yılda en az 600 gün prim ödenmişse işsizlik maaşına hak kazanabilir. Başvuru, işten çıkıştan sonraki 30 gün içinde İŞKUR’a yapılmalıdır.

Bedelli Askerlik ve İşçi Hakları

Bedelli askerlik, 7146 sayılı Kanun ile 2018 yılında düzenlenmiş ve 7179 sayılı Kanun ile kalıcı hale getirilmiştir. Bedelli askerlik yapan işçiler de muvazzaf askerlik gibi kıdem tazminatına hak kazanır. Ancak, 21 günlük temel eğitim süresince ücretsiz izinli sayılma uygulaması kaldırılmıştır. Bu nedenle, bedelli askerlik için işten ayrılan işçi, kıdem tazminatı alabilir, ancak ihbar tazminatı talep edemez.

Yargıtay Kararları ile Desteklenen Hususlar

Yargıtay kararları, askerlik nedeniyle işten ayrılma süreçlerinde önemli bir rehberdir:

• Makul Süre: Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 1993/10594 E., 1994/3038 K. sayılı kararında, işten ayrılma ile askere gitme arasında üç aylık süre makul kabul edilmiştir.
• Kıdem Tazminatı: Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2007/22459 E., 2008/17534 K. sayılı kararında, işçinin askerlik nedeniyle fesih yaptığı kanıtlanırsa kıdem tazminatına hak kazanacağı belirtilmiştir.
• İşe Başlatmama: Yargıtay 22. Hukuk Dairesi’nin 2014/11565 E., 2014/11387 K. sayılı kararında, işverenin işçiyi işe almama durumunda üç aylık ücret tazminatı ödeyeceği hükme bağlanmıştır.

Pratik Öneriler

• Hukuki Destek: Askerlik nedeniyle işten ayrılma sürecinde hak kayıplarını önlemek için bir iş hukuku avukatından destek alınması önerilir.
• Belge Saklama: İşçi, sevk belgesi, fesih dilekçesi ve işverene yapılan bildirimlerin kopyalarını saklamalıdır.
• Arabuluculuk: Kıdem tazminatı veya işe başlatmama tazminatı için dava açmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur.

Bursa’da Yaşanan 20 Örnek Olay

. Kıdem Tazminatı Talebi (Makul Süre İçinde)

Ali, Bursa’daki bir tekstil fabrikasında 3 yıl çalıştı. Askerlik sevk belgesi 2 ay sonra işverene noter aracılığıyla fesih bildiriminde bulundu. İşveren, kıdem tazminatını ödedi. Sonuç : Ali, 3 yıllık kıdem tazminatına hak kazandı (1475 sayılı İş Kanunu, Madde 14).

2. Makul Süre Aşımı

Veli, Bursa’daki bir otomotiv firmasında 5 yıl çalıştı. Askerlik için ayrılmak, ancak askerin gitmesi 8 ay sonra gerçekleşti. İşveren, makul bir süre aşıldığı için kıdem tazminatını reddetti. Veli dava açtı, ancak Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 1991/17410 E. kararına dayanılarak mahkeme talebi reddedildi. Sonuç : Veli, kıdem tazminatı alamadı.

3. Bedelli Askerlik ve Kıdem Tazminatı

Ahmet, Bursa’daki bir lojistik firmasında 2 yıl çalıştı. Bedelli askerlik için ayrılmaktan vazgeçti ve sevk belgesini sundu. İşveren, kıdem tazminatını ödedi. Sonuç : Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 05.11.2015 tarihli kararıyla Ahmet hak kazandı.

4. İşe İade Başvurusu

Mehmet, Bursa’daki bir mobilya atölyesinde 4 yıl çalıştı. Askerlik sonrasında 1 ay içinde işveren işe dönmek için başvuruda bulundu. İşveren, boş yerlerin olmaması nedeniyle reddedildi. Mehmet, işe başlatmama tazminatı için dava açtı. Sonuç : Mahkeme, 3 aylık ücret tazminatına hükmetti (Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, 2014/11565 E.).

5. İşsizlik Maaşı Talebi

Hasan, Bursa’da bir gıda fabrikasında 3 yıl çalıştı. Askerlik nedeniyle ayrılma ve çıkış kodu “12-Askerlik” olarak bildirildi. İŞKUR’a 25 gün içinde başvurdu. Sonuç : Hasan, 600 günlük prim şartını karşıladığı için 8 aylık maaşı aldı.

6. İşverenin Reddi

Kemal, Bursa’daki bir metal işleme firmasında 2 yıl çalıştı. Askerlik için ayrılmak istedi, ancak işveren feshi kabul etmedi. Kemal, noter aracılığıyla yaptı ve arabulucuya başvurdu. Sonuç : İşveren, kıdem tazminatını ödemek zorunda kalır.

7. İhbar Tazminatı Talebi

Murat, Bursa’da bir inşaat firmasında çalıştı. Askerlik nedeniyle ayrılmadan tazminat talebinde bulundu. İşveren reddetti. Sonuç : Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2017/11087 E. kararına göre, Murat tazminatı alamadı.

8. Yıllık Ücreti

Selim, Bursa’daki bir elektronik firmasında 5 yıl çalıştı. Askerlik için ayrılmışken kullanılmamış 28 günlük yıllık izin ücreti talep etti. İşveren ödedi. Sonuç : Selim, ücretlerini aldı.

9. Haksız Fesih İddiası

Erdem, Bursa’da bir kimya fakültesinde 3 yıl çalıştı. Askerlik öncesi işveren, performans programını çıkardı. Erdem, askerlik nedeniyle ayrılacağını bildirmişti. Dava açtı. Sonuç : Mahkeme, haksız fesih nedeniyle kıdem tazminatına hükmetti.

10. İşe İade Reddi

Cem, Bursa’daki bir plastik üretim ürününü 4 yıl çalıştı. Askerlik sonrasında işe dönmek için başvurdu, ancak işveren reddetti. Cem, işe başlatmama tazminatı için dava açtı. Sonuç : 3 aylık ücret tazminatı kazandı.

11. Sevk Belgesi Sunulmaması

Hüseyin, Bursa’da bir market zincirinde 2 yıl çalıştı. Askerlik için işten ayrıldı, ancak sevk belgesi sunmadı. İşveren, kıdem tazminatını reddetti. Sonuç : Hüseyin, ispat yükümlülüğünü yerine getiremediği için tazminat alamadı.

12. Bedelli Askerlikte İşe İade

Yusuf, Bursa’daki bir yazılım firmasında 3 yıl çalıştı. Bedelli askerlik sonrasında işe dönmek için başvurdu, ancak işveren reddetti. Sonuç : Yusuf, işe başlamama tazminatı aldı.

13. Başvuruda Makul Süre

İsmail, Bursa’da bir makine fabrikasında 6 yıl çalıştı. Askerlik sonrasında 1,5 ay içinde işe dönmek için başvuruda bulundu. İşveren, boş pozisyonda olduğu için işe aldı. Sonuç : İsmail, sisteme geri döndü.

14. Arabuluculuk Süreci

Osman, Bursa’daki bir tekstil atölyesinde 2 yıl çalıştı. Kıdem tazminatı için işverene başvurdu, ancak reddedildi. Arabulucuya gitti ve uzlaşmayı sağladı. Sonuç : Osman, tazminatını aldı.

15. Yanlış Giriş

Fatih, Bursa’da bir lojistik firmasında çalıştı. Askerlik nedeniyle ayrılma, ancak işverenin çıkış yaptığını yanlış bildirdi. Fatih, SGK’ya itiraz etti. Sonuç : Kod düzeldi, Fatih’te maaşı aldı.

16. Kıdem Tazminatı Zamanaşımı

Ercan, Bursa’daki bir otomotiv yan sanayi firmasında 4 yıl çalıştı. Askerliğin ardından kıdem tazminatı için 6 yıl sonra dava açıldı. Sonuç : Zamanaşımı nedeniyle dava reddedildi.

17. Ücretsiz İzin Talebi

Serkan, Bursa’da bir mobilya mağazasında çalıştı. Askerlik öncesi ücretsiz izin istedi ancak işveren reddetti. Serkan, ayrıldı. Sonuç : Kıdem tazminatı aldı.

18. İşverenin Pozisyon Biçimliliği

Barış, Bursa’daki bir gıda firmasında 3 yıl çalıştı. Askerlik sonrasında işe döndü, ancak işveren farklı bir pozisyon önerdi. Barış kabul etti. Sonuç : İşe devam etti.

19. İşveren İflası

Emre, Bursa’da bir inşaat firmasında çalıştı. Askerlik sonrasında işe dönmek istedi, ancak firma iflas etmişti. Sonuç : Emre, işe iade veya tazminat talebinde bulunamazsınız.

20. Kıdem Tazminatı ve Faiz

Tolga, Bursa’daki bir elektronik firmasında 5 yıl çalıştı. Askerlik sonrasında kıdem tazminatı ödenmedi. Dava açtı ve faiz talep etti. Sonuç : Mahkeme, tazminat ve yasal faiz miktarına hükmetti.

Askerlik Sebebiyle İşten Çıkış: 50 Sıkça Sorulan Soru ve Cevap

Askerlik nedeniyle işten çıkış, Türkiye’de çalışanlar için önemli bir konudur ve 4857 sayılı İş Kanunu ile 1475 sayılı İş Kanunu kapsamında düzenlenir. Bu süreçte işçilerin hakları, kıdem tazminatı, işe iade ve diğer yasal prosedürlerle ilgili sıkça sorulan 50 soruyu ve Yargıtay kararlarıyla desteklenmiş cevaplarını aşağıda derledik.

1. Askerlik nedeniyle işten ayrılabilir miyim?

Evet, askerlik nedeniyle iş sözleşmenizi feshederek işten ayrılabilirsiniz. Bu, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 31. maddesi ile düzenlenmiştir.

2. Askerlik için işten ayrılmak haklı fesih midir?

Evet, askerlik nedeniyle işten ayrılma haklı fesih sebebidir ve işçiye kıdem tazminatı hakkı doğurur.

3. Kıdem tazminatına hak kazanmak için ne kadar çalışmış olmam gerekir?

En az bir yıl aynı işyerinde çalışmış olmanız gerekir (1475 sayılı İş Kanunu, Madde 14).

4. Kıdem tazminatı nasıl hesaplanır?

Kıdem tazminatı, son brüt ücret üzerinden her tam çalışma yılı için 30 günlük ücret olarak hesaplanır.

5. Bedelli askerlik yapanlar kıdem tazminatı alabilir mi?

Evet, bedelli askerlik de kıdem tazminatına hak kazandırır. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 05.11.2015 tarihli kararı bunu destekler.

6. Askerlik öncesi işten ayrılmak için ne yapmalıyım?

İşverene yazılı bildirimde bulunmalı ve askerlik sevk belgesini (sülüs) sunmalısınız.

7. Yazılı bildirim nasıl yapılır?

Noter aracılığıyla veya iadeli taahhütlü posta ile yapılabilir. Elden teslimde alındı belgesi alınmalıdır.

8. İşten ayrılma ile askere gitme arasında ne kadar süre olmalı?

Yargıtay’a göre 3-5 ay makul süredir. 6-7 ay veya daha uzun süreler makul bulunmaz (Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 1991/17410 E., 1992/3138 K.).

9. İşveren kıdem tazminatını ödemezse ne yapmalıyım?

Önce noter aracılığıyla ihtarname çekin, ardından arabulucuya başvurun. Uzlaşma olmazsa iş mahkemesinde dava açabilirsiniz.

10. İhbar tazminatı alabilir miyim?

Hayır, askerlik nedeniyle işten ayrılma haklı fesih olduğundan ihbar tazminatı talep edilemez (Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 2017/11087 E., 2019/13276 K.).

11. Askerlik sonrası işime geri dönebilir miyim?

Evet, askerlik sonrası iki ay içinde işverene başvurursanız, eski işinize veya benzer bir pozisyona alınmanız gerekir (4857 sayılı İş Kanunu, Madde 31).

12. İşveren beni işe almazsa ne olur?

İşveren, sizi işe almazsa üç aylık ücret tutarında tazminat ödemek zorundadır (Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, 2014/11565 E., 2014/11387 K.).

13. İşe iade davası açabilir miyim?

Askerlik sonrası işe iade davası açılamaz, ancak işe başlatmama tazminatı talep edilebilir.

14. İşsizlik maaşına hak kazanabilir miyim?

Evet, işten çıkış kodu “12-Askerlik” ise ve son üç yılda 600 gün prim ödendiysa işsizlik maaşı alabilirsiniz.

15. İşsizlik maaşı için nereye başvurmalıyım?

İşten çıkıştan sonraki 30 gün içinde İŞKUR’a başvurmalısınız.

16. Bedelli askerlikte 21 günlük eğitim sırasında ücretli izin alabilir miyim?

Hayır, 7146 sayılı Kanun ile bu uygulama kaldırılmıştır.

17. Askerlik öncesi ücretsiz izin alabilir miyim?

Bu, işverenin inisiyatifindedir; yasal bir zorunluluk yoktur.

18. İşten çıkış bildirimi ne zaman yapılmalı?

Askerlik sevk belgesi alındıktan sonra makul sürede (3-5 ay) yapılmalıdır.

19. İşveren, askerlik nedeniyle çıkışımı reddedebilir mi?

Hayır, askerlik haklı fesih sebebidir ve işveren bunu reddedemez.

20. Kıdem tazminatı için dava açma süresi nedir?

Kıdem tazminatı için zamanaşımı süresi 5 yıldır (1475 sayılı İş Kanunu, Madde 14).

21. Askerlik öncesi istifa edersem haklarımı kaybeder miyim?

Askerlik belirtmeden istifa ederseniz kıdem tazminatı hakkınızı kaybedebilirsiniz.

22. İşveren, askerlik sonrası işe almama gerekçesi sunabilir mi?

Boş pozisyon yoksa ilk boş pozisyonda işe alınmanız gerekir. Gerekçesiz reddedemez.

23. İşe başlatmama tazminatı nasıl hesaplanır?

Üç aylık brüt ücret tutarında ödenir.

24. Askerlik öncesi işten çıkarılırsam ne yapmalıyım?

Haksız fesih varsa, arabulucuya başvurarak işe iade veya tazminat talep edebilirsiniz.

25. Kıdem tazminatı için hangi belgeler gerekli?

Sevk belgesi, fesih dilekçesi ve çalışma süresini gösteren belgeler.

26. Bedelli askerlikte işten çıkış kodu nedir?

“12-Askerlik” kodu kullanılır.

27. İşveren, sevk belgesi istemezse ne olur?

Sevk belgesi, fesih nedenini ispat için önemlidir; sunmanız önerilir.

28. Askerlik sonrası işe dönmezsem ne olur?

İşe dönme talebinde bulunmazsanız, işe iade hakkınızı kaybedersiniz.

29. İşyerinde 6 ay çalıştıysam kıdem tazminatı alabilir miyim?

Hayır, en az bir yıl çalışma şartı aranır.

30. Askerlik nedeniyle işten çıkışta ihbar süresi var mı?

Hayır, ihbar süresi aranmaz.

31. İşveren, taz元素的

System: kıdem tazminatını ödemezse ne yapmalıyım? Önce noter aracılığıyla ihtarname çekin, ardından arabulucuya başvurun. Uzlaşma olmazsa iş mahkemesinde dava açabilirsiniz.

32. İşten çıkış için noter şart mı?

Zorunlu değil, ancak noter veya iadeli taahhütlü posta ispat açısından güvenlidir.

33. Askerlik öncesi işten çıkmazsam ne olur?

İşveren, askerlik süresince ücretsiz izin verebilir veya iş akdini feshedebilir.

34. İşverenle anlaşarak ayrılırsam haklarım etkilenir mi?

Anlaşma, haklarınızı etkilemez; ancak yazılı belgeyle haklarınızı koruyun.

35. Kıdem tazminatı ne zaman ödenir?

İşten çıkışta ödenmesi gerekir; gecikirse ihtarname çekebilirsiniz.

36. Askerlik sonrası işveren pozisyon değişikliği yapabilir mi?

Evet, ancak benzer bir pozisyon olmalıdır (4857 sayılı İş Kanunu, Madde 31).

37. İşsizlik maaşı ne kadar süre alınır?

Prim ödeme süresine göre 6-10 ay arasında alınabilir.

38. İşveren, askerlik nedeniyle çıkışımı SGK’ya yanlış bildirirse ne yapmalıyım?

SGK’ya itiraz edebilir veya iş mahkemesinde dava açabilirsiniz.

39. Kıdem tazminatı için arabuluculuk zorunlu mu?

Evet, 2018’den itibaren dava öncesi arabuluculuk zorunludur.

40. Askerlik öncesi işten çıkarılırsam kıdem tazminatı alabilir miyim?

Haksız fesihse alabilirsiniz; dava açmanız gerekebilir.

41. İşe iade için ne kadar süre içinde başvurmalıyım?

Askerlik bitiminden itibaren iki ay içinde başvurmalısınız.

42. İşveren, tazminat ödemezse faiz talep edebilir miyim?

Evet, yasal faiz talep edilebilir.

43. Askerlik nedeniyle işten çıkışta yıllık izin ücreti alabilir miyim?

Evet, kullanılmamış yıllık izin ücretleri ödenmelidir.

44. İşveren, işe iade yerine tazminat ödeyebilir mi?

Evet, işe başlatmama tazminatı ödeyebilir (üç aylık ücret).

45. Askerlik öncesi ücretsiz izin talep edebilir miyim?

Evet, ancak işverenin kabulü gerekir.

46. Kıdem tazminatı için SGK prim belgeleri gerekli mi?

Evet, çalışma süresini kanıtlamak için kullanılabilir.

47. Bedelli askerlikte işe iade hakkı var mı?

Evet, muvazzaf askerlikle aynı haklar geçerlidir.

48. İşveren, askerlik nedeniyle çıkışımı kabul etmezse ne yapmalıyım?

Noter aracılığıyla fesih bildiriminde bulunun ve arabulucuya başvurun.

49. Askerlik sonrası iş bulamazsam ne olur?

İşsizlik maaşı alabilirsiniz; işe iade için işverene başvurmanız gerekir.

50. Yargıtay kararları bu süreçte neden önemli?

Yargıtay kararları, hakların uygulanmasında yol gösterici olup mahkemelerde emsal teşkil eder.

Sonuç

Askerlik nedeniyle işten ayrılma, işçilere kıdem tazminatı, işe iade hakkı ve işsizlik maaşı gibi önemli haklar sağlar. Ancak bu haklardan yararlanmak için prosedürlere uygun hareket edilmesi ve makul süre kriterine dikkat edilmesi gerekir. Yargıtay kararları, bu süreçte hem işçi hem de işveren için yol göstericidir. Hak kayıplarını önlemek adına, profesyonel hukuki destek almak önemlidir.

The post Askerlik Sebebiyle İşten Çıkış first appeared on Bursa Avukat Enes Sencer.