Mevcut Durum ve Düzenlemenin İçeriği

• 14 Temmuz 2023 tarihli Geçici Madde 10, pandemi sürecinde açık cezaevinde izinde bulunan hükümlülere yönelik düzenlemeleri içermekteydi.
• Bu maddeye göre; açık cezaevinde izinde bulunan ve cezasının bitimine 5 yıl veya daha az süresi kalan hükümlüler, hiçbir talep şartı olmaksızın denetimli serbestliğe geçirilmişti. Ayrıca açık cezaevine ayrılmasına 3 yıl veya daha az kalan hükümlüler için 3 yıl erken denetimli serbestlik hakkı tanınmıştı. Terör ve örgütlü suçlardan hükümlüler kapsam dışındaydı.
• Ancak bu düzenlemeden sadece 31 Temmuz 2023 tarihinden önce suç işleyen ve kesinleşmiş hükümlüler yararlanabiliyordu. Bu tarih sonrası suç işleyen ya da hükmü kesinleşmemiş hükümlüler kapsam dışı kalmaktaydı. Bu durum “eşitlik ilkesi” açısından eleştirildi.
  11. Yargı Paketi kapsamında hazırlanan teklifte bu eşitsizliğin giderilmesi hedeflenmektedir. Düzenleme ile suçun işlenme tarihi esas alınarak, 31 Temmuz 2023’ten önce suç işleyen ancak hükmü henüz kesinleşmemiş kişilerin de denetimli serbestlikten yararlanabilmesi öngörülmektedir. Böylece yaklaşık olarak 50 bin hükümlünün yeni düzenlemeden faydalanabileceği öngörülmektedir.
• Öte yandan, bazı kaynaklara göre 11. Yargı Paketi’nin asıl kapsamının topluma karşı işlenen suçlarda cezaların artırılması yönünde olduğu; infaz düzenlemesinin ise paket dışında ayrı bir düzenleme olarak yürütülebileceği belirtilmektedir.

Hukuki Değerlendirme

(1) Eşitlik İlkesi ve Hukuka Uygunluk

Anayasa’nın eşitlik ilkesine göre (m. 10 T.C. Anayasası) benzer durumda olanlar benzer şekilde muamele görmelidir. Bu bağlamda, suç işleme ve hüküm kesinleşme gibi tarihsel kriterlere göre farklı muamelenin yapılması eşitsizlik yaratma riski taşımaktadır. Mevcut durumda aynı suçtan hüküm giyen iki şahıstan biri 31 Temmuz 2023 öncesi kesinleşmesi sebebiyle avantajlıyken diğeri aynı suç tarihine sahip olup hükmü henüz kesinleşmemiş olduğundan avantajlı olmamaktaydı. Bu durum eşitlik ilkesine aykırılık iddialarını gündeme getirmiştir.
Yeni düzenlemede suç tarihinin esas alınması, hukuki açıdan bu eşitsizliği giderme yönünde anlamlı bir adımdır. Ancak burada dikkat edilmesi gereken hususlar vardır: suç tarihinin tespit edilmesi, kesinleşmemiş hükümlülerin durumu, kapsam dışı bırakılan suç tipleri gibi hususlar hukuka uygunluk açısından sürekli kontrol edilmelidir.

(2) Ceza Hukuku İlkeleri ile Uyumu

Ceza hukukunun temel ilkeleri arasında cevap verebilirlik ve kuvvetle bağlılık yer alır. Yeni düzenleme, hükmü kesinleşmemiş hükümlülere de yarar sağlama yönünde ise de; infaz şartlarının, denetimli serbestlik koşullarının ve kamu güvenliği ile mağdur haklarının dengelenmesi gerekir. Ayrıca, terör ve örgütlü suçların kapsam dışı bırakılması da caydırıcılık ve adalet dengesi açısından önemli görülmektedir.

(3) İnfaz Sistemi ve Cezaevleri Açısından Etkiler

Cezaevlerindeki örgün yükün hafifletilmesi, hükümlülerin topluma yeniden kazanılması, cezaevindeki koşulların iyileştirilmesi gibi açılardan düzenleme olumlu bir potansiyele sahiptir. Mevcut verilere göre cezaevlerinde kapasitenin çok üzerinde yük bulunmaktadır.
Buna karşın, infaz rejiminin esnetilmesi, kamuoyu algısı, mağdur hakları ve suç işleyenlerle mağdur arasındaki denge açısından hassasiyet gerektirir.

(4) Kapsam Dışına Çıkan Suç Tipleri

Düzenlemede terör ve örgütlü suçlar kapsam dışı bırakılmıştır. Bu durum, suç tipleri bakımından ayrım yapılmasının kamu düzeni açısından gerekçesini beraberinde getirirken; bu ayrımın ölçülülük ilkesine uygun biçimde uygulanıp uygulanmadığı hukuki değerlendirmeye açık bir alandır.

Beklentiler ve Uygulama Görünümü

• Düzenlemenin yasalaşması halinde ilk etapta yaklaşık 50 bin hükümlü yeni sistemden faydalanabileceği öngörülmektedir.
• Ancak yasama süreci, taslağın Meclis’e sunulması, komisyon ve genel kurul görüşmeleri henüz tamamlanmamıştır. 11. Yargı Paketi’nin ne zaman yasalaşacağı net değildir.
• Hukuki pratikte, bu düzenlemeden yararlanabileceklerin kapsamı ve kimlerin gerçekten denetimli serbestliğe sevk edileceği, mahkeme kararlarının, infaz hakimliklerinin uygulamasının netleştirilmesini gerektirir.
• Mağdur hakları açısından kamuoyunda oluşabilecek tepkiler, cezaların hafifletilmesi algısı ve ceza infaz sistemine yönelik güven açısından dikkatle izlenmelidir.
• Bursa özelinde (isterseniz bu bölüm eklenebilir) cezaevi yoğunluğu, bölgesel infaz uygulamaları ve yerel mahkemelerin yaklaşımı da incelenebilir.

Sonuç

11. Yargı Paketi kapsamında gündeme gelen “COVID izni” düzenlemesi, infaz hukuku bakımından eşitlik ihlallerini gidermeye yönelik önemli bir fırsat olarak görülmektedir. Suç tarihinin esas alınması, hükmü kesinleşmemiş hükümlülere de denetimli serbestlik yolunun açılması gibi adımlar hukuk devleti ilkeleriyle uyumlu bir çizgi çizmektedir. Öte yandan uygulamanın nasıl olacağı, hangi hükümlülerin kapsama girip hangilerinin giremeyeceği, mağdur ve kamu güvenliği açılarından nasıl sonuçlar doğuracağı yakından takip edilmelidir.

The post Giriş first appeared on Bursa Avukat Enes Sencer.

31 Temmuz Covid Yasası Nedir?

31 Temmuz Covid Yasası, pandemi sürecinde cezaevlerindeki yoğunluğu azaltmak ve sağlık risklerini en aza indirmek amacıyla açık ceza infaz kurumlarında bulunan veya açık cezaevine geçiş hakkı kazanan mahkumların denetimli serbestlikten yararlanmasını sağlayan bir düzenlemedir. 2020 yılında başlayan bu uygulama, her iki ayda bir uzatılarak 2023 yılının sonuna kadar devam etmiştir. Yasanın temel amacı, cezaevlerinde salgının yayılmasını önlemek ve mahkumların sağlığını korumaktır.

Yasa, açık cezaevindeki mahkumların yanı sıra denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezalarının infazına karar verilen yükümlüleri de kapsamıştır. Ancak, bazı suç türleri (cinayet, uyuşturucu ticareti, cinsel suçlar ve terör suçları gibi) bu düzenlemeden hariç tutulmuştur. Bu nedenle yasa, “örtülü af” olarak da adlandırılmıştır.

Yasadan Kimler Yararlandı?

Yasadan yararlanabilmek için mahkumların belirli şartları karşılaması gerekiyordu:

• Açık Cezaevi Şartı: Kapalı cezaevinden açık cezaevine geçiş için 31 Temmuz 2023 itibarıyla cezalarının infazında üç yıl veya daha az süre kalmış olması.
• Ceza Süresi: Toplam hapis cezası 10 yıldan az olanlar için bir ay, 10 yıl ve üzeri olanlar için üç ay açık cezaevinde kalma şartı.
• İstisna Suçlar: Cinayet, uyuşturucu ticareti, cinsel suçlar ve terör suçları gibi belirli suçlardan hüküm giyenler yasadan yararlanamadı.

Yasadan yaklaşık 100 bin mahkumun yararlandığı belirtilmiştir. Bu kişiler, genellikle hafif suçlardan (hırsızlık, basit yaralama, dolandırıcılık gibi) hüküm giyenlerdir. Aşağıda, yasadan yararlanan mahkumların profillerine dair 50 somut örnek sunulmuştur. (Not: Örnekler, mahkumiyet türleri baz alınarak genel profiller üzerinden oluşturulmuştur; gerçek kişi isimleri kullanılmamıştır.)

Yasadan Yararlananlara Dair 50 Somut Örnek

1. Ahmet Y.: 3 yıl hapis cezası alan, hırsızlık suçundan hükümlü, 1 ay açık cezaevinde kaldıktan sonra denetimli serbestlikten yararlandı.
2. Ayşe K.: Dolandırıcılık suçundan 2,5 yıl ceza alan, cezası kesinleşmiş, açık cezaevine geçiş yaptı.
3. Mehmet T.: Basit yaralama suçundan 1,5 yıl ceza alan, 1 gün cezaevinde kalarak tahliye edildi.
4. Fatma S.: Sahtecilik suçundan 2 yıl hapis cezası alan, açık cezaevine geçerek denetimli serbestlik aldı.
5. Ali R.: 4 yıl hapis cezası alan, mala zarar verme suçundan hükümlü, 3 ay açık cezaevinde kaldı.
6. Zeynep A.: Tehdit suçundan 1 yıl ceza alan, denetimli serbestlikten yararlandı.
7. Mustafa B.: Haksız tahrik altında basit yaralama suçundan 2 yıl ceza alan, tahliye edildi.
8. Elif Ç.: 1,5 yıl hapis cezası alan, taksirle yaralama suçundan hükümlü, açık cezaevine geçti.
9. Hakan D.: 3 yıl hapis cezası alan, güveni kötüye kullanma suçundan tahliye edildi.
10. Sema E.: Sahte çek düzenleme suçundan 2 yıl ceza alan, denetimli serbestlik aldı.
11. İbrahim F.: 2,5 yıl hapis cezası alan, trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçundan tahliye edildi.
12. Gül G.: Basit dolandırıcılık suçundan 1 yıl ceza alan, açık cezaevine geçiş yaptı.
13. Osman H.: 3 yıl hapis cezası alan, mala karşı suçlardan hükümlü, denetimli serbestlikten yararlandı.
14. Esra İ.: 2 yıl ceza alan, resmi belgede sahtecilik suçundan tahliye edildi.
15. Kemal J.: Hırsızlık suçundan 4 yıl ceza alan, açık cezaevinde 3 ay kalarak tahliye edildi.
16. Derya K.: 1,5 yıl hapis cezası alan, taksirle yaralama suçundan denetimli serbestlik aldı.
17. Yusuf L.: 2 yıl hapis cezası alan, tehdit suçundan tahliye edildi.
18. Aslı M.: Dolandırıcılık suçundan 3 yıl ceza alan, açık cezaevine geçti.
19. Erdem N.: 2,5 yıl hapis cezası alan, mala zarar verme suçundan tahliye edildi.
20. Selin O.: Sahtecilik suçundan 1 yıl ceza alan, denetimli serbestlikten yararlandı.
21. Murat P.: 3 yıl hapis cezası alan, hırsızlık suçundan açık cezaevine geçti.
22. Ceren Q.: 2 yıl ceza alan, basit yaralama suçundan tahliye edildi.
23. Okan R.: Güveni kötüye kullanma suçundan 2,5 yıl ceza alan, denetimli serbestlik aldı.
24. Buse S.: 1,5 yıl hapis cezası alan, sahte çek suçundan tahliye edildi.
25. Emre T.: 3 yıl hapis cezası alan, trafik suçundan açık cezaevine geçti.
26. Leyla U.: 2 yıl hapis cezası alan, dolandırıcılık suçundan tahliye edildi.
27. Hüseyin V.: Hırsızlık suçundan 4 yıl ceza alan, 3 ay açık cezaevinde kaldı.
28. Pınar W.: 1,5 yıl hapis cezası alan, tehdit suçundan denetimli serbestlik aldı.
29. Can X.: 2 yıl hapis cezası alan, mala zarar verme suçundan tahliye edildi.
30. Ece Y.: Sahtecilik suçundan 1 yıl ceza alan, açık cezaevine geçti.
31. Tolga Z.: 3 yıl hapis cezası alan, hırsızlık suçundan tahliye edildi.
32. Seda A.: 2 yıl ceza alan, basit yaralama suçundan denetimli serbestlik aldı.
33. Barış B.: 2,5 yıl hapis cezası alan, dolandırıcılık suçundan tahliye edildi.
34. Zehra C.: 1,5 yıl hapis cezası alan, sahte çek suçundan açık cezaevine geçti.
35. Kaan D.: 3 yıl hapis cezası alan, trafik suçundan tahliye edildi.
36. Melis E.: 2 yıl hapis cezası alan, tehdit suçundan denetimli serbestlik aldı.
37. Fırat F.: Hırsızlık suçundan 4 yıl ceza alan, 3 ay açık cezaevinde kaldı.
38. Naber G.: 1,5 yıl hapis cezası alan, mala zarar verme suçundan tahliye edildi.
39. Deniz H.: 2 yıl hapis cezası alan, sahtecilik suçundan açık cezaevine geçti.
40. Ege İ.: 3 yıl hapis cezası alan, dolandırıcılık suçundan tahliye edildi.
41. Berna J.: 1,5 yıl hapis cezası alan, basit yaralama suçundan denetimli serbestlik aldı.
42. Arda K.: 2 yıl hapis cezası alan, güveni kötüye kullanma suçundan tahliye edildi.
43. Zara L.: 1 yıl hapis cezası alan, sahte çek suçundan açık cezaevine geçti.
44. Cem M.: 3 yıl hapis cezası alan, hırsızlık suçundan tahliye edildi.
45. Sude N.: 2 yıl hapis cezası alan, tehdit suçundan denetimli serbestlik aldı.
46. Efe O.: 2,5 yıl hapis cezası alan, dolandırıcılık suçundan tahliye edildi.
47. Lara P.: 1,5 yıl hapis cezası alan, mala zarar verme suçundan açık cezaevine geçti.
48. Koray Q.: 3 yıl hapis cezası alan, sahtecilik suçundan tahliye edildi.
49. Merve R.: 2 yıl hapis cezası alan, basit yaralama suçundan denetimli serbestlik aldı.
50. Tuna S.: 4 yıl hapis cezası alan, hırsızlık suçundan 3 ay açık cezaevinde kaldı.

Bu örnekler, yasadan yararlanan mahkumların genel profillerini yansıtmaktadır. Çoğunlukla hafif suçlardan hüküm giyen ve cezalarının infazında belirli bir süre tamamlamış kişiler bu kapsamda tahliye edilmiştir.

2025 Yılında Yasadan Yararlanılabilir mi?

2023 yılının sonunda sona eren 31 Temmuz Covid Yasası, 2025 itibarıyla resmi olarak yürürlükte değildir. Ancak, kamuoyunda ve TBMM gündeminde cezaevlerindeki yoğunluğu azaltmaya yönelik yeni infaz düzenlemeleri tartışılmaktadır. Adalet Bakanı Yılmaz Tunç’un açıklamalarına göre, genel af gündemde olmasa da infaz sistemi içinde esneklikler sağlanabilir. Özellikle 31 Temmuz 2023 öncesinde işlenen ancak cezası kesinleşmeyen suçlardan hüküm giyen kişiler, yeni düzenlemelerden yararlanabilir.

2025’te Kimler Yararlanabilir?

• 31 Temmuz 2023 Öncesi Suçlar: Yeni bir düzenleme çıkarsa, bu tarihten önce işlenen suçlardan hüküm giyenler kapsama alınabilir.
• Cezası Kesinleşmeyenler: Covid izninden yararlanamayan ve cezası kesinleşmemiş kişiler için eşitlik ilkesine dayalı düzenlemeler gündeme gelebilir.
• Hafif Suçlar: Hırsızlık, basit yaralama, dolandırıcılık gibi suçlardan hüküm giyenler öncelikli olarak değerlendirilebilir.
• İstisna Suçlar: Cinayet, cinsel suçlar, uyuşturucu ticareti ve terör suçları gibi ağır suçlar genellikle kapsam dışı bırakılır.

Yeni Düzenlemeler ve Beklentiler

2025 yılında 10. Yargı Paketi kapsamında infaz düzenlemeleri ve denetimli serbestlik reformları üzerinde çalışmalar devam etmektedir. Bu düzenlemeler, cezaevlerindeki doluluk oranlarını azaltmayı ve adalet sistemini güçlendirmeyi amaçlamaktadır. Ancak, genel af yerine teknik düzeltmeler ve infaz esneklikleri ön plandadır. Uzmanlar, yeni düzenlemelerin 2023 Covid Yasası’na benzer şekilde hafif suçlara odaklanabileceğini belirtmektedir.

Denetimli Serbestlik ve Şartlar

Denetimli serbestlik, mahkumların cezaevinden tahliye edildikten sonra belirli yükümlülüklere uymasını gerektirir. Örneğin:

• Kamuya yararlı bir işte çalışma.
• Belirli bir bölgeden ayrılmama.
• Belirli aralıklarla denetim makamlarına rapor verme.

Bu şartlara uymayan mahkumlar, denetimli serbestlik hakkını kaybedebilir ve tekrar cezaevine dönebilir. Çocuk hükümlüler için ise toplam cezanın 1/5’ini çocuk eğitimevinde geçirme ve koşullu salıvermeye 1 yıl kalma şartı aranır.

Sonuç

31 Temmuz Covid Yasası, pandemi döneminde cezaevlerindeki yoğunluğu azaltmak için önemli bir adım olmuştur. Yaklaşık 100 bin mahkum bu yasadan yararlanarak tahliye edilmiş, ancak ağır suçlardan hüküm giyenler kapsam dışı bırakılmıştır. 2025 yılında yasanın doğrudan uygulanması mümkün olmasa da, yeni infaz düzenlemeleri gündemdedir. Bu düzenlemeler, özellikle hafif suçlardan hüküm giyen ve cezası kesinleşmeyen mahkumları kapsayabilir. Adalet sistemindeki gelişmeleri takip etmek, yasadan yararlanabilecek kişiler için kritik önem taşımaktadır.

The post 31 Temmuz Covid Yasası first appeared on Bursa Avukat Enes Sencer.